YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2021/5435
KARAR NO : 2021/13680
KARAR TARİHİ : 08.11.2021

Mahkemesi : Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
No : 2018/4382-2021/411

Dava, Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın reddine dair verilen karara karşı davacı tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesince verilen kararın, davacı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi

I-İSTEM
Davacı, davalı Kurum tarafından Gürcistan uyruklu … isimli kişiyi sigortasız çalıştırdığı gerekçesi ile hakkında 26.516,00-TL idari para cezasına hükmedildiğini, işlemin iptali için kuruma başvurduğunu fakat itirazının reddedildiğini, idari para cezasının iptali için … İdare Mahkemesine dava açtığını, kendisinin Üçkardeş köyünde bahçesinin bulunduğunu ve bu bahçede çay tarımı yaptığını, herkes gibi kendisinin de Gürcü vatandaşlarını bazen saatlik, bazen günlük olarak çalıştırdığını, bu şekil çalışmaların yörede yaygın olduğunu, öte yandan çay tarımında çalışan Gürcü vatandaşlarının toplamda çalıştığı günün 10 günü geçmediğini, bu sürenin yılda 30 gün sürdüğünü belirterek davalı Kurumun 21/11/2016 tarih ve 66147048/206/6253652 sayılı prim ve hizmet belgeleri düzenlenmesi yönündeki işleminin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.
II-CEVAP
Davalı Kurum vekili, tescili işverence yapılmayan işyeri ve sigortalı bildirimi yapılmayan işçi için re’sen tescil işlemlerinin yapıldığını, gerekli bildirimlerin yapılmaması nedeniyle idari para cezasının uygulandığını, kamu idarelerinin denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurlarının kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma ve soruşturma sonucunda tespit edecekleri sigortasız çalışanları kuruma bildirmeleri gerektiği ve kolluk denetimi esnasında tespit edilen sigortasız çalışma olgusu nedeniyle işlem başlatıldığını davacının yabancı uyruklu işçi çalıştırdığını kabul ettiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III-MAHKEME KARARI
A-İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk derece mahkemesi, davacı ile Gürcü şahıs arasında … İdare Mahkemesinin kararında da belirtildiği biçimde hizmet ilişkisinin var olduğu, Gürcü şahsın 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi gereği sigortalı işçi olarak olarak kabul edilmesi gerektiği, davalı Kurum tarafından yapılan işlemlerin 5510 sayılı Kanuna uygun olduğu ve sigortasız işçi ihbarına yönelik olarak uygun tahkikatın yapıldığı davacının çalıştığı sürenin kuruma bildirildiği, daha fazla çalışmasının tespit edilemediği gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.
B-BAM KARARI
Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi, usul ve esas açısından ilk derece mahkemesi kararını yerinde bulmak suretiyle; davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermiştir.
IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ:
Davacı, mahkeme tarafından idari para cezasına yönelik davanın reddine karar verilmiş olması nedeniyle davanın reddine karar verildiğini, oysa idari para cezasının idari bir işlem olduğunu, eldeki davanın ise kendisinin iş hukuku mevzuatına göre işveren olarak tesciline ilişkin olduğunu, arada bağımlılık unsuru olmadan Gürcü vatandaşların saatlik veya günlük olarak çalıştırıldıklarını, çay ürünü toplama işinin bir sürgün döneminde 10 günü geçmediğini ve çalışmanın yılda en fazla 30 gün sürdüğünü, yapılan tespitin hatalı olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.
V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME:
Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanunun 86/9. maddesidir. 506 sayılı Kanunun 6. maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanması gerektiği özellikle göz önünde bulundurulmalıdır.
İnceleme konusu dosyada; 21/10/2016 tarihli tutanakta davacının Jandarma Komutanlığını arayarak yaklaşık 6 aydır yanında çalışan Gürcistan uyruklu Zviad Davıtzade isimli şahsın kaçak olduğunu ihbar ettiğinin belirtildiği, tutanağın davacı ile Zviad Davıtzade tarafından imzalandığı, tutanağın ekinde Zviad Davıtzade’nin ifadesinin bulunduğu, Türkiye’ye kaçak olarak giriş yaptığını ve yaklaşık 5 aydır davacının yanında çay işçisi olarak çalıştığını belirttiği, Kurum tarafından davacıya yazılan 21/11/2016 tarih 2060303/6253552 sayılı yazıda 5510 sayılı Kanunun 102. maddesi gereğince idari para cezası uygulandığının bildirildiği, yine Kurum tarafından davacıya yazılan 21/11/2016 tarih 66147048/206/6253652 sayılı yazıda 2016/5-6-7-8-9-10. aylar için sigortasız çalıştırılan Zviad Davıtadze’nin prim belgelerinin verilmesi gerektiğinin bildirildiği, davacının 24/11/2016 tarihinde idari para cezasına itirazda bulunduğu, 24/11/2016 tarihli Komisyon kararı ile idari para cezasına yönelik olarak yapılan itirazın reddine karar verildiği, davacının idari para cezasının iptali için açtığı davanın … İdare Mahkemesinin 11/12/2017 tarih 2016/1166 Esas ve 2017/982 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, Samsun Bölge İdare Mahkemesinin 11/09/2018 tarih 2018/340 Esas ve 2018/747 Karar sayılı kararı ile istinaf başvurusunun reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.
Somut dosyada; davacı adına, iptale konu işlem nedeniyle ve işlemin ilişkin olduğu dönem ve aylar bakımından iş yeri tescili yapılıp yapılmadığı kurumdan sorulmalı, buna ilişkin kayıt ve belgeler celp edilmeli, idari para cezasının iptaline ilişkin idari yargıda açılan dava ile ilgili dosya da bu dosya içine celp edilmek suretiyle irdelenmeli, eldeki davaya konu edilmemekle beraber iptale konu işlem nedeniyle prim tahakkuku yapılıp yapılmadığı, buna ilişkin bir takip bulunup bulunmadığı araştırılmalı, böyle bir dosyanın varlığı halinde ise anılan dosya bekletici mesele yapılarak bütün deliller birlikte değerlendirilmeli, hakkında işlem yapılan kişinin yabancı uyruklu olduğu anlaşılmakla yurt dışı edilip edilmediği ilgili mercilerden sorulmalı, Türkiye’de bulunduğunun anlaşılması ve ikamet izninin bulunduğunun belirlenmesi halinde onun da HMK 124. Madde kapsamında davaya katılımı sağlanıp, savunma ve delilleri alınmalı, ayrıca varsa iş yerinde çalışan bordrolu tanıklar veya komşu iş yeri işverenleri ve onların bordrolu çalışanları tanık olarak dinlenilmeli, iş yeri veya komşu iş yeri tanığı bulunamaması halinde mahallinden bu çalışmayı bilebilecek durumda olan kişiler zabıta marifetiyle belirlenmeli, ayrıca dava konusu dönemde görev yapan muhtar ve azalar da tespit edilerek uyuşmazlıkla ilgili beyanları alınmalı, bu suretle çalışma olgusunun mevcut olup olmadığı irdelenip, elde edilecek sonuç değerlendirilerek karar verilmelidir.
Mahkemece yukarıda belirtilen hukuki ve maddi olgular göz önünde bulundurulmaksızın eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde karar verilmiş olması, usûl ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
O hâlde, davacının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararı kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ: Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi kararının HMK’nın 373/1 maddesi gereği kaldırılarak temyiz edilen ilk derece mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, aşağıdaki temyiz harcının tarafa iadesine, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 08/11/2021 gününde oybirliğiyle karar verildi.