YARGITAY KARARI
DAİRE : 7. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2021/833
KARAR NO : 2021/3152
KARAR TARİHİ : 24.11.2021
7. Hukuk Dairesi
MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi
İLK DERECE
MAHKEMESİ : Gebze 3. Asliye Hukuk Mahkemesi
Davacı vekili tarafından, davalı aleyhine 24/05/2017 tarihinde verilen dilekçeyle irtifak terkin bedelinin iadesinin talep edilmesi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın kabulüne dair verilen 20/12/2018 tarihli hükmün istinaf yoluyla incelenmesi davalı vekili tarafından talep edilmiştir. Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesince istinaf talebinin esastan reddine dair verilen kararın davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içeriğindeki tüm kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü.
KARAR
Dava, irtifak terkin bedelinin iadesi istemine ilişkindir.
Davacı vekili, davacıya ait Kocaeli ili, Darıca ilçesi, Darıca Mahallesinde kain 900 ada 8 parselde kayıtlı taşınmazın tapu kaydında 09.09.1975 tescil tarihli Türkiye Elektrik Kurumu lehine 221 m²’lik kısımda irtifak şerhi bulunduğunu, Gebze Asliye Hukuk Mahkemesinin 22.11.1962 tarihli, 1962/731 Esas ve 1962/654 sayılı Kararı ile 221 sayılı Kanuna dayanılarak 28.05.1954 tarihinde inşaa ve ikmal edilen elektrik hattı nedeniyle bu irtifak hakkının kayıt ve tescil edildiğini, mevcut hattın deplase edilerek toplatılmış olduğunu ancak irtifak hakkının kaldırılmadığını, davacının TEDAŞ Sakarya Bölge Müdürlüğüne müracaat ederek taşınmazın tapu kaydı üzerinde bulunan ve fiilen taşınmaz üzerinde bulunmayan elektrik hattı nedeniyle konan irtifak hakkının terkinini talep ettiğini, TEDAŞ Sakarya Bölge Müdürlüğü tarafından yerinde yapılacak inceleme ile tespit edilecek irtifak bedeli yatırıldığı takdirde irtifak kaydının kaldırılacağının bildirildiğini, davalı kurumun irtifak terkin ve hizmet bedeli olarak müvekkilden haksız ve mesnetsiz olarak tahsil etmiş olduğu toplam 74.455,90 TL’nin, ödeme tarihi olan 03.05.2017 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesini aksi takdirde davalı kurum lehine tesis edilen irtifak hakkının 03.05.2017 tarihindeki bedelinin tespiti ile davacıdan fazla tahsil edilen bedelin ödeme tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili; davalı kurumca davacının talebinin önemle ele alındığını, gerekli tespitler yapılarak terkin işlemi yapıldığını, davacının kabul edilmiş talebi ile ilgili usuli ve olmazsa olmaz işlemler, hukuka uygun şekilde gerçekleştirilmiş olduğundan işbu davanın açılmasında hukuki yarar bulunmadığını, irtifak hakkının davalı kurum tarafından Kamulaştırma Kanunu ve sair yasal mevzuata uygun daimi olarak kurulduğunu, karşılığında hak sahiplerine irtifak bedelinin ödendiğini, bedelsiz olarak terkin talep etmenin kamunun zarara uğramasına neden olacağını belirterek davanın reddini savunmuştur.
İlk derece mahkemesi, “davalı kurum lehine mahkeme kararı ile tesis edilmiş bulunan irtifak hakkının imar uygulamaları sonucu dava konusu 900 ada 8 parsele taşındığını, hali hazırda dava konusu taşınmaz üzerinde enerji nakil hattı ve elektrik tesisi kalmadığından irtifak hakkının hiçbir yararının kalmadığını, davalı kurum tarafından mahkeme kararıyla tesis edilen irtifak için taşınmaz malikine irtifak bedeli ödendiğine ilişkin bir iddianın da bulunmadığını, bu nedenle 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 785/1. maddesine istinaden irtifak şerhinin bedelsiz olarak terkin edilmesi gerektiğini” belirterek haksız olarak alınan irtifak terkin bedelinin davacıya iadesine karar vermiştir.
Davalı vekili, istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
Bölge Adliye Mahkemesi, davalı vekilinin istinaf talebinin esastan reddine karar vermiştir.
Hükmü, davalı vekili temyiz etmiştir.
İrtifak hakları bir eşya üzerinde hak sahibine o eşyadan yararlanma yetkisi sağlayan sınırlı bir ayni haktır. Ayni hak olarak herkese karşı ileri sürülebilen mutlak bir etkiye sahiptir. Fakat hak sahibine eşya üzerinden sınırlı bir hakimiyet sağlar. Bu sınırlı hakimiyet 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 718. maddesindeki mülkiyet hakkının sınırlandırılması sonucunu da doğurur.
İrtifak hakkı Türk Medeni Kanununun 783. maddesi uyarınca sicildeki kaydın terkini ile sona erer. Yine 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 1014. maddesi uyarınca bir tescilin terkin edilmesi veya değiştirilmesi ancak bu kaydın kendilerine hak sağladığı kimselerin yazılı beyanı üzerine yapılabilir.
Yukarıda açıklanan haller dışında, Türk Medeni Kanununun 785. maddesi uyarınca irtifakın sağladığı yararın yok olması veya olağanüstü azalarak çok az yarar sağlaması halinde yüklü taşınmaz maliki irtifakın terkinini isteyebilir. Yüküne oranla çok az yarar sağlayan bir irtifak hakkının, bedel karşılığında kısmen veya tamamen terkini istenebilir. Böylece, eşya hukukundan kaynaklanan bu kısıtlamanın mülkiyet hakkının başlangıçta mevcut olan yararın ortadan kalkması veya azalması nedeniyle kısıtlanmasının önüne geçilmek istenmektedir. Diğer yandan, ortadan kalkmış ya da yük karşısında sağladığı yarar önemli ölçüde azalmış bir hakkın terkinine karşı çıkmak hakkın kötüye kullanılması çerçevesinde de dürüstlük kuralına aykırı görülmüştür.
Somut olaya gelince; Gebze Asliye Hukuk Mahkemesinin 22.11.1962 tarihli, 1962/731 Esas ve 1962/654 Karar sayılı ilamı ile eski 4114 parsel (yeni 900 ada 8 parsel) sayılı taşınmazda 28.05.1954 tarihinde elektrik hattı inşaa ve ikmal edilmiş olduğundan bu taşınmazın fiilen amme hizmetine tahsis edildiği ve 221 sayılı Kanun hükümlerine göre istimlak edilmiş telakki olunacağı gerekçesiyle mahallinde inceleme yapılmaksızın 588 m²’lik kısmında mevcut hatlar nedeniyle davacı Etibank Mahdut Mes’uliyetli Elektrik İşletmeleri Müessesesi lehine irtifak hakkı tesisine karar verilmiştir. 4114 parsel sayılı taşınmazın imar görmesi nedeniyle dava konusu irtifak şerhi, 900 ada 8 parselin 221m²’lik kısmında davalı kurum lehine 09.09.1975 tarihinde süresiz olarak tescil edilmiştir. Sakarya Elektrik Dağıtım Şirketinin 07.07.2006 tarihli ve 17/41 sayılı kararı ile davacıya ait taşınmaza isabet eden 34,5 KV Eski İskele-Darıca Enerji Nakil Hattı sökülerek iptal edilmiş, taşınmaz üzerinde herhangi bir elektrik nakil hattı kalmamıştır. Dava konusu taşınmazı 21.10.2016 tarihinde tapuda kayıtlı irtifak şerhi ile yükümlü olarak satın alan davacının mevcut nakil hatlarının kaldırılması nedeniyle irtifak şerhinin terkini için davalı idareye yaptığı başvuru, irtifak terkin ve hizmet bedeli olarak belirlenen 74.455,90 TL bedelin ödenmesi karşılığında kabul edilmiş, 2017 yılında Tek lehine olan irtifak hakkı tapu kayıtlarından terkin edilmiştir. Davacı 31.01.2017 tarihli Tedaş Sakarya Bölge Müdürlüğüne verdiği imzalı dilekçede, 900 ada 8 parselde Tek lehine kayıtlı irtifak hakkının terkininin yapılmasını ve tarafına çıkacak tüm bedelleri itirazsız olarak ödemeyi kabul etmiş; 03.05.2017 tarihinde irtifak terkin ve hizmet bedeli olarak toplam 74.455,90 TL’yi davalı idareye ödemiştir. Her ne kadar ödemeden önce davalı idareye çektiği ihtarnamede dava açma hakkını saklı tuttuğunu belirtmiş ise de; 31.01.2017 tarihli dilekçe uyarınca ihtirazi kayıt ileri sürmeksizin ödemeyi kabul ettiği anlaşıldığından davacının terkin bedelinin iadesine yönelik açtığı davanın reddine karar verilmesi gerekirken davanın kabulü yönünde karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple bozulması gerekmiştir.
SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 373/1. maddesi gereğince temyiz olunan Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi kararının kaldırılmasına, yerel mahkeme hükmünün BOZULMASINA, karardan bir örneğin Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesine, dosyanın İLK DERECE MAHKEMESİNE GÖNDERİLMESİNE, peşin yatırılan harcın yatırana iadesine, 24.11.2021 tarihinde oy çokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
Yapılan yargılamaya, toplanan delillere ve dosya içeriğine göre, mahkeme kararı ve dayandığı gerekçeler usul ve yasaya uygun bulunduğundan yerinde olmayan temyiz itirazlarının reddiyle hükmün onanması görüşündeyiz. Sayın çoğunluğun bozma yönündeki görüşüne katılmıyoruz.