YARGITAY KARARI
DAİRE : 21. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2012/10054
KARAR NO : 2012/14862
KARAR TARİHİ : 18.09.2012

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
Davacı, 23. basamaktan alması gereken maaşının tespitiyle biriken aylıkların ödenmesine karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.
Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

K A R A R
1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanuni gerektirici nedenlere göre davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,
2-Davacı, basamak satın aldığı halde aylığının eksik hesaplandığını beyanla, yaşlılık aylığının 23. basamak üzerinden yeniden hesaplanarak belirlenmesini ve aylığın bağlandığı tarihten geçerli olmak üzere, ödenen aylıkla tesbit edilecek aylık farklarının ödenmesini istemiştir.
Mahkemece; davanın kabulü ile; davacının SGDP kesintisi indirildikten sonra aylık başlangıç tarihindeki (01/06/2009) aylığının net 1.371,12 TL olduğunun tesbiti ile, davacıya 01/06/2009 tarihinden itibaren ödenen aylıklarla tesbit edilen aylıklar arasındaki farkların ödenmesi gerektiğinin tesbitine karar verilmiştir.
Davacının 1479 sayılı Yasa kapsamındaki zorunlu sigortalılığı 01/11/1982 tarihli tescille başlamış, 03/11/2003 tarihli başvuruyla 4956 sayılı Yasanın Geçici 2. maddesinden yararlanıp basamak satın alma suretiyle 11. basamaktan 22. basamağa yükselmiş ve 12/05/2009 tarihli tahsis başvurusuyla da, 23. Basamak üzerinden 01/06/2009 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanmıştır.
24/07/2003 tarihli, 4956 sayılı Yasanın geçici 2. maddesine göre, “1479 sayılı Kanuna tabi sigortalı olanlar, bulundukları basamak dahil, bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren üç ay içinde yazılı talepte bulunmak şartıyla, bulundukları basamakları en fazla oniki basamak yükseltebilirler. Basamak yükseltme primi, sigortalının talep tarihinde bulunduğu basamaktan, yükselerek intibak etmek istediği basamağa kadar her basamak için öngörülen bekleme süresindeki prim tutarına basamak yükseltme farklarının ilave edilmesi suretiyle hesaplanır. Bu tutarın, ilk taksitinin talep tarihini takip eden ay içerisinde ödenmesi şartıyla ilk taksitin ödendiği ayı takip eden üçer aylık dönemler halinde üç eşit taksitte ödenmesi zorunludur. Basamak yükseltme tutarının tamamen veya kısmen ödenmesi halinde, sigortalı son ödemenin yapıldığı tarihi takip eden aybaşı itibariyle bu ödemenin tam olarak karşıladığı basamağa intibak ettirilir. Basamak yükseltme primleri, primi ödenmiş süreler olarak değerlendirilmez.
Basamak yükseltme hakkından yararlanan sigortalılara, basamak intibaklarının yapıldığı tarihten itibaren üç yıl sonra, bu Kanunda öngörülen diğer şartları taşımak ve talepte bulunmak kaydıyla yaşlılık aylığı bağlanır.
Nimet-külfet dengesi, sosyal güvenlik hukukunun temel ilkelerinden biri olup; anılan ilke, gelecekte elde edeceği sosyal sigorta  yardımlarına karşılık  olarak daha fazla  prim ödeme külfeti altına giren sigortalıların, fazladan katlanılan külfet karşılığında daha fazla yardıma hak kazanması gereğini doğurmaktadır. Başka bir ifadeyle  sosyal güvenlik kuruluşlarınca sigortalılardan alınacak primlerle ileride yapılacak yardımlar arasında mutlak bir bağlantı, paralellik sağlanmalıdır.
Basamak yükseltme olanağı sağlayan yasa ile, konuya ilişkin uygulamayı biçimlendiren diğer düzenlemeler, primlerin sosyal güvenlik kuruluşu tarafından sigortalılık süreci içerisinde tahsil edilip nemalandırılması ve aktüeryal dengeyi bozmayacak biçimde sigorta yardımlarına yansıtılması gerekleri gözetilerek oluşturulmuş; prim borcunun basamakta bekleme süresini tamamlayacak olan ayların primleri, basamak yükseltme farkı da gözetilerek sigortalının talepte bulunduğu tarihte yürürlükte olan gelir tablosuna göre hesaplanması ve basamak intibaklarının yapıldığı tarihten itibaren üç yıl sonra yaşlılık aylığı yönünden değerlendirilebilmesi olanağı öngörülmüştür.
Sıralanan maddi ve hukuki olgular ile, konuya ilişkin yasal düzenlemenin prim ödeme karşılığında “intibak ettirilir” hükmünü içerdiği de gözetilerek, davacının, 1479 sayılı Yasanın geçici 11. maddesi uyarınca, yaşlılık aylığının 01.01.2000 öncesi ve sonrası döneme ilişkin hesabında, satın alınan basamakların geçmişe yönelik olarak da intibak işlemi gerçekleştirilmek suretiyle değerlendirilmesi ve aylık miktarının buna göre saptanması gerekir.
Bu saptama işlemi yapılırken dikkate alınması gereken hususlar ise;
1479 sayılı Yasaya eklenen Geçici 11. madde hükmü gereği, 4447 sayılı Yasanın yürürlük tarihi olan 01.01.2000 tarihinden önce sigortalı olup da, bu yasa döneminde aylık bağlanacak sigortalıların, 01.01.2000 tarihi öncesine ilişkin A aylığı hesabında; basamak satın alma suretiyle yapılan intibak tarihinden, 1479 sayılı Yasanın 4447 sayılı Yasa ile değişik 52. Maddesi ile belirlenen basamak yükseltme esaslarına göre, geriye doğru gidilmek suretiyle 01.01.2000 tarihi itibarıyla bulunulan gelir basamağı belirlenmeli; belirlenen bu gelir basamağının, 01.07.2003 tarihli gelir tablosundaki gelir tutarı karşılığı ve sair aylık hesap doneleri dikkate alınarak A aylığı belirlenmelidir.
4447 sayılı Yasa ile değişik 1479 sayılı Yasanın 36. maddesiyle, aylık hesabında ilk defa “ağırlıklı ortalama” kavramı getirilmiş olup; yine 4447 sayılı Yasanının yürürlük tarihi öncesi sigortalı olup da,bu yasa döneminde aylık bağlanacak sigortalıların, 01.01.2000 tarihi sonrası döneme ilişkin B aylığının belirlenmesinde dikkate alınması gereken “Ağırlıklı Ortalama” hesabında ise; öncelikle, 01.01.2000 tarihi ile yaşlılık aylığı talep tarihi arasında sigortalı olarak fiilen bulunulan basamaklar ve bu basamaklardaki bekleme süreleri üzerinden 01.07.2003 tarihli gelir tablosundaki karşılığı tutarlar gözetilerek, böylece fiilen geçen sürelere ilişkin ağırlıklı ortalama bulunmalı; bilahare, satın alınan basamaklar ve bu basamaklardaki bekleme süreleri üzerinden, yine 01.07.2003 tarihli gelir
tablosundaki karşılığı tutarlar gözetilerek, böylece basamak yükseltilerek geçen sürelere ilişkin ağırlıklı ortalama belirlenmeli; bulunan her iki ağırlık ortalama (yani fiilen geçen sürelere ilişkin ağırlıklı ortalama ve basamak yükseltilerek geçen sürelere ilişkin ağırlıklı ortalama) toplanarak B aylığı hesabına esas “Ağırlıklı Ortalama” belirlenmeli; bu belirleme yapıldıktan sonra ve sair aylık hesap doneleri de dikkate alınarak B aylığı saptanmalıdır.
A ve B aylık aylıklarının toplanması suretiyle elde edilen tutara, ilgili yasal mevzuatınca öngörülen sosyal destek ödemesi de ilave edilip; 01.01.2004 tarihinden itibaren güncelleştirme denilen, ilgili artış yasalarıyla (5073, 5282, 5454, 5565 sayılı Yasalar) gösterilen artış oranları uygulanarak, yaşlılık aylığı talep tarihi itibarıyla, sigortalıya bağlanacak yaşlılık aylığı belirlenmelidir.
Yukarıdaki maddi ve hukuki olgular birlikte gözetilerek, davalı Kurum Genel Müdürlüğünden, davacının satın alarak bulunduğu en son basamaktan geriye doğru intibakı ile 31.12.1999 tarihinde bulunması gereken olası basamak dikkate alınarak tahsis tarihi itibarı ile bağlanabilecek (A) ve (B) aylıklarını gösterecek şekilde toplam aylığının hesaplattırıldığı, ayrıca; dava tarihi olan 08/10/2009 tarihine kadar Kurumca ödenen aylıklar ile basamak intibakı ile hesaplanacak aylıkları arasındaki farkları ayrıntılı olarak belirlenmiştir.
Mahkeme tarafından bu şekilde değerlendirme yapılıp karar verilmesi gerekirken, yetersiz bilirkişi raporu esas alınarak, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
Ne var ki, bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden H.U.M.K.’nun 438/7. maddesi uyarınca hüküm bozulmamalı, davalı Kurumca 1479 sayılı Yasa gözönünde tutularak hesaplanan aylığa hükmedilmek suretiyle düzeltilerek onanmalıdır.
SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle hüküm fıkrasının 1. bendinin tümüyle silinerek yerine; “1- DAVANIN KABULÜ ile; Davacının aylık başlangıç tarihindeki (01/06/2009) aylığının 1.232,79 TL olduğunun TESBİTİ ile, davacıya 01/06/2009 tarihinden itibaren ödenen aylıklarla tesbit edilen aylıklar arasındaki farkların ödenmesi gerektiğinin TESBİTİNE,” rakam ve sözcüklerinin eklenmesine ve hükmün bu düzeltilmiş şekliyle ONANMASINA, 18.9.2012 gününde oyçokluğuyla karar verildi.

(M)

KARŞI OY
Dava, davacının … sigortalısı iken 4956 sayılı Kanun ile eklenen Geçici 2. maddesi gereğince basamak satın almasından dolayı alması gereken yaşlılık aylığı miktarının tespiti ve tahsili istemine ilişkindir.
Somut olayda bütün sorun; 1.1.2000 tarihinden önce sigortalı olupta, 1.1.2000 tarihinden sonra sigortalılığı devam edenlerin aylıklarının basamak satın almaları halinde nasıl hesaplanacağı sorunudur.
1.1.2000 tarihinden önce emekli olanlara 1479 sayılı Kanunun 4447 sayılı Kanunla değiştirilmeyen eski 36. maddesi uygulanacaktır. Yani 1.1.2000 tarihinden önce emekli olanların aylık bağlama hesabında bir sorun yoktur. 1.1.2000 tarihinden önce emekli olanlara uygulanacak eski 36. madde, 4447 sayılı Kanunla değiştirilmiş olup, yeni 36. madde ise 1.1.2000 tarihinden sonra sigortalı olanlara bağlanacak yaşlılık aylığını düzenlemiştir. Bu nedenle 1.1.2000 tarihinden sonra sigortalı olanlara bağlanacak yaşlılık aylığının hesabında da bir sorun yoktur. Ancak 1.1.2000 tarihinden önce sigortalı olupta, 1.1.2000 tarihinden sonra sigortalılığı devam edenlerin yaşlılık aylığı neye göre hesaplanacaktır? Bu sigortalının basamak satın alması halinde ise yaşlılık aylığı ne miktar olacaktır? Somut olayda bu hususların tartışılması gerekmektedir.
1.1.2000 tarihinden önce sigortalılığı başlayıp, bu tarihten sonra sigortalılığı devem edenler aylık talebinde bulundukları takdirde 4447 sayılı Kanunla 1479 sayılı Kanuna eklenmiş geçici 11. maddesi uygulanacaktır.
1479 sayılı Kanuna eklenen geçici 11. maddede de ” (Ek: 25/8/1999 – 4447/39 md.) (1) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce bağlanan malüllük, yaşlılık ve ölüm aylıkları, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce ödenen son aylık tutarlar esas alınarak, bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra 36 ncı maddenin son fıkrası hükmüne göre artırılarak ödenir.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı olanlara bağlanacak yaşlılık aylığı;
a) Sigortalının, aylık başlangıç tarihindeki toplam sigortalılık süresi esas alınarak, bu Kanunun yürürlük tarihinden önce bulunduğu gelir basamağının aylık başlangıç tarihinde yürürlükte bulunan gelir tablosundaki değeri üzerinden, bu Kanunun yürürlük tarihinden önceki hükümlere göre hesaplanan aylığının, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar geçen sigortalılık süresinin toplam sigortalılık süresine orantılı olarak hesaplanan tutarı ile,
b) Sigortalının, bu Kanunun yürürlük tarihi ile aylık başlangıç tarihi arasında aylar itibariyle prim ödediği gelir basamaklarının bu basamaklardaki prim ödeme süreleri de dikkate alınarak, aylık başlangıç tarihinde yürürlükte bulunan gelir basamakları üzerinden hesaplanacak ağırlıklı ortalamasının, aylık başlangıç tarihindeki toplam sigortalılık süresi esas alınmak suretiyle bu Kanunun 36 ncı maddesinin ikinci fıkrasına göre bulunacak aylık bağlama oranı üzerinden hesaplanan aylığın, bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra geçen sigortalılık süresinin toplam sigortalılık süresine orantılı olarak hesaplanan tutarı, toplamıdır. Bu şekilde hesaplanan aylık, bu Kanunun 36 ncı maddesinin üçüncü fıkrasına göre artırılır.
İkinci fıkraya göre bağlanacak aylık, sigortalının aylık başlangıç tarihindeki toplam sigortalılık süresi esas alınarak, bu Kanunun yürürlük tarihinden önce bulunduğu gelir basamağı üzerinden bu Kanunun yürürlük tarihinden önceki hükümlere göre hesaplanan aylığının, bu Kanunun yürürlük tarihi ile aylık başlangıç tarihi arasında geçen takvim yılları için, her yılın Aralık ayına göre Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki değişim oranı kadar artırılmış tutarından az olamaz.
Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanlara bağlanacak malüllük ve ölüm aylıkları, sigortalının bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra sigortalılık süresinin bulunması halinde, bu süreler esas alınarak hesaplanır” hükmü getirilmiştir.
Bu maddenin a bendi 1.1.2000 tarihinden önceki hizmetlere ilişkin maaş hesabını açıklamaktadır. Bu (a) aylığıdır. Maddenin b bendi ise 1.1.2000 tarihinden sonraki hizmetler için maaş hesabını içermektedir. Bu da (b) aylığıdır. 1.1.2000 tarihinden sonraki hizmetler için (b) aylığının hesabında da bir sorun yoktur. Sorun 1.1.2000 tarihinden önceki hizmetler için (a) aylığının hesabında bulunmaktadır.
Basamak satın almakla ilgili 4956 sayılı Kanunun geçici 2. maddesinde “1479 sayılı Kanuna tabi sigortalı olanlar bulundukları basamak dahil, bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren üç ay içinde yazılı talepte bulunmak şartıyla bulundukları basamakları en fazla 12 basamak yükseltebilirler. Basamak yükseltme hakkından yararlanılan sigortalılar, basamak intibakının yapıldığı tarihten itibaren üç yıl sonra bu Kanunda öngörülen diğer şartları taşımak ve talepte bulunmak kaydıyla yaşlılık aylığı bağlanır” hükmü getirilmiştir.
Bu düzenlemelere göre, 1.1.2000 tarihinden önce sigortalı olup, 1.1.2000 tarihinden sonra sigortalılığı devam eden ve basamak satın almış bulunan sigortalının (a) aylığı şöyle hesaplanacaktır.
A aylığı =gelir tablosu karşılığıX aylık bağlama oranıX1.1.2000 öncesi hizmetler aylık gelir tutarı toplamı Toplam hizmetler Formülde belirtilen gelir tablosu olarak Yasa gereği 2003 yılına ait gelir tablosu kullanılacaktır.Örneğin 31.12.1999 tarihinde emsal sigortalının basamağı 8 dir. Bu 8. basamağın 2003 yılındaki gelir tablosu karşılığı aylık gelir tutarı 363.39-TL’dir. Aylığın buna göre hesaplanması gerekmektedir. Ancak somut olayda bilirkişi sigortalının satın aldığı basamak dahil en son bulunulan basamaktan, basamaklardaki bekleme süreleri düşülmek suretiyle geriye gidilerek 31.12.1999 tarihindeki fiilen bulunulmayan basamağı bulmaktadır. Sorun da buradan kaynaklanmaktadır. Bu sigortalılar 2003 yılından sonra basamak satın almış olup, 31.12.1999 tarihindeki fiilen bulundukları basamak bulunmadığından ve bu şekilde satın aldıkları basamaktan geriye gidilerek 1999 yılı basamağının bulunması suretiyle aylık hesaplanması, basamak satın almayanlar aleyhine bir durum oluşturacak mıdır? Bu sorunun çözülmesi gerekmektedir. Basamak satın alan sigortalının emsallerinin bulunduğu fiili basamak örneğin; 31.12.1999 tarihinde 8 dir. Oysa bilirkişi talep tarihindeki satın alınan basamaktan uyarlama yaparak, geriye doğru yürütmek suretiyle 1999 tarihinde olmayan bir basamak yaratmaktır. Örneğin 20. basamağı bulmaktadır. Bu durumda hangi basamağın uygulanmasının gerektiği hususu tartışılmalıdır. Yani idarenin hesapladığı gibi ”31.12.1999 tarihinde fiili basamak olan 8.basamağımı nazara alalım, yoksa bilirkişinin geriye doğru uyarlayarak hesapladığı 20.basamağımı nazara alalım.” İşte bu sorunun çözümü gerekmektedir.
4956 sayılı Kanunla getirilen düzenleme bir süper emeklilik hakkı getiren bir yasa değildir.Basamak satın alma yoluyla yükselme olanağı getiren düzenlemenin gerekçesinde,
primlerin ve emeklilik aylıkarının hesaplanmasında esas alınan basamak sayısının 1479 sayılı Yasada sonradan yapılan düzenleme ile 24 olarak benimsenmesi nedeniyle “bu düzenleme sonucu emeklilik programlarını oniki basamaklı sisteme göre ayarlayan sigortalıların mağduriyetlerin önlenmesinin amaçlandığı açıklanmıştır. Örneğin, fiili basamak uygulanması halinde basamak satın alan sigortalı emsallerine uygun olarak 600 TL civarında maaş alacak iken, bilirkişinin uyarlama yaparak hesaplaması durumunda basamak satın alan sigortalı 1100 TL civarında emsallerine göre bir misli fazla maaş alacaktır. Bu hakkaniyete uygun olmadığı gibi Kanuna da uygun değildir.
Nitekim (a) aylığını açıklayan 1479 sayılı Kanunun geçici 11.maddesinin a bendinde “sigortalının aylık başlangıç tarihindeki toplam sigortalılık süresi esas alınarak, bu Kanunun yürürlük tarihinden önce bulunduğu gelir basamağının aylık başlangıç tarihinde yürürlükte bulunan gelir tablosundaki değeri üzerinden bu Kanunun yürürlük tarihinden önceki hükümlere göre hesaplanan aylığının, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar geçen sigortalılık süresinin toplam sigortalılık süresine orantılı olarak hesaplanan tutarı ile”şeklinde açıklaması vardır. Yani Kanunda, “bu Kanunun yürürlük tarihinden önce bulunduğu gelir basamağı” denmiştir. Burada kastedilen basamak fiili basamaktır. Bu nedenlerle 31.12.1999 tarihinde var olmayan bir basamağı uygulamakla Kanuna aykırı davranılmış olacaktır.
Bir de şu hususun bilinmesinde yarar vardır. Basamak yükseltme hakkında idarenin belirlediğine göre 9018 kişi yararlanmıştır. Yani verilecek karar yüzlerce kişiyi ilgilendirmektedir. Bilirkişinin belirlediği basamağa göre İdareye getirilecek mali yükün ne olacağı belli değildir. Bilindiği üzere hukukta nimet-külfet dengelerinin korunması gerektiği gibi, idarede de aktüeryal dengelerin korunması son derece önemlidir. Madde gerekçesinde de Kurumun aktüeryal dengesi göz önüne alınarak basamak satın alma hakkının getirildiğinden bahsedilmiştir. Gerek a aylığını açıklayan 1479 sayılı Kanunun geçici 11. maddesinin a bendinin içeriği, gerekse de basamak satın alma hakkını getiren 4956 sayılı Kanunun geçici 2. madde gerekçesi göz önüne alındığında; a aylığını hesaplarken 3.12.1999 tarihi itibarıyla nazara alınması ve uyulması gereken basamağın o tarihte emsal sigortalılara uygulanan fiili basamağın olması gerektiği hem yasa metnine hem de hakkaniyete daha uygun olacaktır.Ayrıca aktif sigortalılık yönünden de nimet-külfet ve aktüeryal dengelerde bozulmuş olmayacaktır.
Açıklanan tüm bu nedenlerle, mahkemece bilirkişiye 31.12.1999 tarihinde var olan fiili basamak üzerinden maaş hesabı yaptırılarak çıkacak sonuca göre bir karar verilmesi gerektiğinden, yerel mahkeme kararı bu nedenlerle bozulmalıdır. Yerel mahkemenin 31.12.1999 tarihi itibarıyla var olmayan bir basamak esas alınarak hesap edilimiş yaşlılık aylığına ilişkin bilirkişi raporuna itibar ederek oluşturmuş olduğu hükmün sayın çoğunlukça onanmasına ilişkin kararına bu sebeplerle katılmadığımdan anılan karara muhalifim. Saygılarımla arz ederim.18.09.2012