YARGITAY KARARI
DAİRE : 21. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2011/7918
KARAR NO : 2011/9408
KARAR TARİHİ : 02.11.2011

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Davacı, davalılardan işverene ait işyerinde 01.07.1997-30.03.2002 tarihleri arasında geçen ve Kuruma bildirilmeyen çalışmaların tesbitine karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme, bozmaya uyarak ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir.
Hükmün, davalılardan Kurum ve … Özel İdaresi Gen. Sek. Vekillerince temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.
K A R A R
1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere ve bozma kararına uygun karar verilmesine göre davalı … ve … İl Özel İdaresi’nin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki diğer temyiz itirazlarının reddine,
2-Dava, davacının 1.7.1997-30.3.2002 tarihleri arasında geçen ve Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespiti ve işçilik alacaklarının davalı işverenlerden tahsili istemine ilişkindir.
Mahkemenin, davanın kısmen kabulü ile davacının … (İl Özel İdaresi) işyerinde 01.01.2000-30.4.2002 tarihleri arasında toplam 551 gün sigortalı çalışması bulunduğunun tespitine, …, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nü temsilen … Nüfus Müdürlüğü, … Çevre Koruma Vakfı ve … …’nün işveren sıfatı ve tüzelkişiliği bulunmadığından bu davalılar yönünden davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine ve işçilik alacaklarının tahsiline dair 29.01.2008 tarihli kararının Dairemizin 8.6.2009 tarihli kararı ile bozulması üzerine yapılan yargılama sonucunda 18.1.2011 tarihli karar ile davanın kısmen kabulü ile davacının … (İl Özel İdaresi) işyerinde 01.01.2000-30.4.2002 tarihleri arasında toplam 551 gün sigortalı çalışması bulunduğunun tespitine, …, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nü temsilen … Nüfus Müdürlüğü, … Çevre Koruma Vakfı ve … … yönünden davanın feragat nedeniyle reddine ve işçilik alacaklarının tahsiline karar verilmiştir.
Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Yasa’nın 79/10. ve 5510 sayılı Yasa’nın 86/9. maddelerine göre Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.
Öte yandan davada sıfat, tarafın, dava konusu maddi hukuk ilişkisinin süjesi olup olmamasıyla ilgilidir. Taraf ehliyeti dava şartlarından olup yargılamanın her safhasında re’sen gözönünde tutulması gerekir.Taraf sıfatının bulunmaması halinde dava, sıfat yokluğundan (husumet yönünden) reddedilecektir.
Hizmet tespiti davalarında, davacının tespitini istediği çalışmanın geçtiği işyerinin sahibi olan gerçek ya da tüzelkişi işveren, Sosyal Güvenlik Kurumu ile zorunlu dava arkadaşıdır. Hal böyle olunca, işveren dışındaki gerçek ya da tüzelkişilere bu davada husumet yöneltilemez.
Dosyadaki kayıt ve belgelerden, 24.9.1979 doğumlu davacının davalı … (İl Özel İdaresi) işyerinde işe başladığına dair sigortalı işe giriş bildirgesi verilmediği gibi Kuruma bildirilen sigortalı çalışmaların da bulunmadığı, 1.9.1998-31.12.1999 tarihleri arasında “1000.04 ” sicil numaralı … Et-Süt Yem San. ve Tic.AŞ’de geçen 480 günlük ve 1.3.2003-27.5.2003 tarihleri arasında “3022.04” sicil numaralı … Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünde geçen 77 günlük sigortalı çalışmalarının Kuruma bildirildiği, … Sınır Ticaret Bürosu’nun 21.3.2002 tarihli yazısı ile davacının … akdinin askıya alınması Valilik Makamının onayı sunulmuş olup 21.3.2002 tarihinde bu isteğin uygun görüldüğü, … İl Özel İdaresi’nin 25.12007 tarihli yazısı ile davacının Sınır Ticaret Bürosunda 1.3.2000-21.3.2002 tarihleri arasında çalıştığı ve ücretinin Büronun gelirlerinden karşılandığının bildirildiği, davacıya … Sınır Ticaret Bürosu gelirlerinde karşılanmak suretiyle Nisan-Aralık 2000, Ocak-Aralık 2001 (Haziran ayı hariç) döneminde ve 2002 yılı Ocak ve Mart aylarında ücret ödendiği, 1.3.2000 tarihinden önceki çalışmalarının karşılığı olan ücretlerinin … Et-Süt Yem San. ve Tic.AŞ tarafından ödendiği, Sınır Ticaret Büro Amiri görevinde iken emekli olan Abdülbaki Demir ve diğer tanıkların davacının 3 yıl süreyle … Sınır Ticaret Bürosu’nda çalıştığını beyan ettikleri anlaşılmaktadır.
Somut olayda, davacının hizmet sözleşmesine dayalı olarak Sınır Ticaret Bürosunda 01.01.2000-30.3.2002 tarihleri arasında geçici işçi olarak çalıştığının kabulü doğrudur. Davacının 01.01.2000-01.03.2000 tarihleri arasındaki çalışmalarının karşılığı olan ücretleri … Et-Süt Yem San. ve Tic.AŞ tarafından ödenmiş ise de davacının sigortalı sayılmasını gerektirir çalışmasının Sınır Ticaret Bürosunda geçmesi nedeniyle salt ücret ödemesi anılan şirketin 506 Sayılı Yasa’nın 4.maddesinin 1.fıkrasına göre işveren sayılması sonucunu doğurmayacaktır.
Uyuşmazlık, Sınır Ticaret Bürosu işyerinin sahibi ve işveren olarak … (İl Özel İdaresi) kabulünün yerinde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 3/a maddesine göre İl Özel İdaresinin ayrı bir kamu tüzelkişiliği bulunmaktadır. 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu’nun 9.maddesinin 1.fıkrasına göre Vali, ilde Devletin ve Hükümetin temsilcisi ve ayrı ayrı her Bakanın mümessili ve bunların idari ve siyasi yürütme vasıtasıdır. Kararda, İl Özel İdaresinin ayrı bir tüzelkişiliği bulunduğu ve her iki kurumun birbirlerinden bağmısız oldukları gözardı edilmek suretiyle işveren olarak … (İl Özel İdaresi)’nin kabul edilmesi hatalı olduğu gibi Sınır Ticaret Bürosu işyerinin hangi kamu kurumuna ait olduğunun da yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmediği anlaşılmaktadır.
Bakanlar Kurulunun sınır ticaretini düzenleyen 23.12.1998 gün ve 12254 sayılı kararının 10.maddesine dayanılarak Dış Ticaret Müsteşarlığınca … iline 1999 yılı için 112.500 ton motorin ithali için izin verilmiş olup ithale ilişkin işlemler … Valiliğince oluşturulan Sınır Ticareti Bürosunca yürütülmektedir. Ancak dosya kapsamından Sınır
Ticareti Bürosu’nun … Valiliğine’mi yoksa … İl Özel İdaresine’mi bağlı olduğu kesin olarak anlaşılamadığı gibi bu Büronun Gümrük ve Ticaret Bakanlığı veya başka bir Bakanlığa bağlı olup olmadığı da araştırılmamıştır. Sınır Ticaret Bürosu’nun …, … İl Özel İdaresi veya Bakanlığa bağlı olup olmadığı ve böylece davada husumetin yöneltileceği işveren tam olarak belirlenmeden sonuca gidilmesi hatalı olduğu gibi davacının 1.7.1997-30.3.2002 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen sigortalı çalışmalarının tespitini istediği halde mahkemenin HUMK’un 74 ( 6100 Sayılı HMK’nın 26.maddesi) maddesinde yer alan taleple bağlılık kuralına aykırı bir biçimde davacının sigortalı çalışmalarının sona erdiği tarihi 30.4.2002 olarak tespit etmesi de doğru değildir.
Yapılacak …, …, … İl Özel İdaresi ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığından sorulmak suretiyle Sınır Ticaret Bürosunun bağlı olduğu kamu kurumu belirlenerek husumeti bu işverene yöneltmek, davacının …, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nü temsilen … Nüfus Müdürlüğü, … Çevre Koruma Vakfı ve … … hakkında açtığı davasından 18.1.2011 tarihli celsede feragat etmesi nedeniyle bu davalılar yönünden davanın reddine karar verilmiş ise de 506 sayılı Yasa’nın 6.maddesinin 3.fıkrasına göre sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınmak ve vazgeçmek mümkün olmadığından bu davalılardan herhangi birisi işveren olarak belirlenir ise adına davetiye çıkartarak taraf teşkilini sağlamak, HUMK’un 74 ( 6100 Sayılı HMK’nın 26.maddesi) maddesinde yer alan taleple bağlılık kuralı da gözetilerek davacının Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarını ve işçilik alacaklarını belirleyerek sonucuna göre karar vermekten ibarettir.
Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin yazılı şekilde karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O halde, davalı … ve … İl Özel İdaresi’nin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ:Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, bozma nedenlerine göre davalıların işin esasına yönelik diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına 2.11.2011 gününde oybirliğiyle karar verildi.