YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2021/5572
KARAR NO : 2022/10387
KARAR TARİHİ : 13.09.2022

Mahkemesi :İş Mahkemesi

Dava, rücuan tazminat istemine ilişkindir.
Mahkemece, bozmaya uyularak, ilamında belirtildiği şekilde davanın kabulüne karar verilmiştir.
Hükmün, davalılardan … Ajans Prod. Rek. Sah. ve Org. Tic. Ltd. Şti. vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
Eldeki davada, dairemizin Bozma ilamı ile; “…davalıların, 5510 sayılı Yasanın 21. ve 23. maddelerine dayalı açılan davada davacı Kurum karşısında, hukuki konum ve durumlarının netlikle belirlenmesi ile, kazalı ile … Ajans Prod. ve Org. Tic. Ltd. Şti. arasındaki ilişki bakımından hizmet akdi niteliğinde olmadığının kabulü gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisinin hatalı olduğunun belirtildiği, davalı yapımcı şirket yönünden ise, kazalının, önceden verilen senaryolar gereği, yapımcı şirket tarafından belirlenen zaman ve mekânda yapılan çekimlerde oyuncu olarak çalıştığı, davalı yapımcı şirketin buyruk ve denetimi altında (bağımlılık) iş görme edimini yerine getirdiği, ücretini de yapımcı şirketin ödediği anlaşılmakla, işverenin davalı yapımcı şirket olduğu, aradaki ilişkinin hizmet akdi niteliğinde olduğu gözetilerek bir değerlendirme yapılması gerektiği, bu kapsamda, ajansın işverenlik sıfatının yapılan açıklamalara göre değerlendirilmesi ve sonucuna göre, işveren sıfatı bulunmaması halinde dahi, üçüncü kişi olarak kusurunun bulunup bulunmadığı hususunda ayrıntılı ve açıklama içerir şekilde iş güvenliği uzmanlarından alınacak bir rapor ile kusur durumlarının yeniden irdelenmesi ile meydana gelen olayda işveren kabul edilen kimselerin 5510 sayılı Yasanın 23. maddesinde belirtilen sorumluluk koşullarının varlığının araştırılması ile hakkaniyet indirimi ve gerçek zarar hesabının yapılmasının gerekmediği dikkate alınarak, yeniden yapılacak yargılama ile sonucuna göre bir karar verilmesi….”gereğine işaret edilerek araştırma yapılmak üzere bozulmuştur.
Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirdiği gibi, mahkemenin kararını bozmuş olan Yargıtay Hukuk Dairesince; sonradan, ilk bozma kararı ile benimsemiş olduğu esaslara usuli kazanılmış hakka aykırı bir şekilde, ikinci bir bozma kararı verilememektedir (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulu’nun 12.07.2006 gün, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı)
Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK)
Ayrıntıları Hukuk Genel Kurulunun 10.12.2019 günlü ve 2015/10-3241 Esas, 2019/1325 K. sayılı ilamında da belirtildiği üzere; mahkemece bozmaya uyulması sonucu artık bozma lehine olan taraf yararına usulü kazanılmış hak doğmuş olur. Bu kurum, davaların uzamasını önlemek, hukuki alanda istikrar sağlamak ve kararlara karşı genel güvenin sarsılmasını önlemek amacıyla Yargıtay uygulamaları ile geliştirilmiş, öğretide kabul görmüş ve usul hukukunun vazgeçilmez, ana ilkelerinden biri haline gelmiştir. Anlam itibariyle, bir davada, mahkemenin ya da tarafların yapmış olduğu bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan hakkı ifade etmektedir.
Mahkemece tarafların beyanlarının alınıp bozmaya uyulmasına da karar verildikten sonra yapılacak iş; bozma gereklerinin yerine getirilmesi olmalıdır. Zira mahkemece bozmaya uyulması yönünde oluşturulan karar, bozma lehine olan taraf yararına usulü kazanılmış hakkın gerçekleşmesine neden olur.
Hukuk Genel Kurulu’nun 18.10.1989 gün 541-534, 21.2.1990 gün 10-117; 7.10.1990 gün 439-562; 19.2.1992 gün 635-82; 23.2.1994 gün 936-94; 03.03.2010 gün ve 2010/12-81-118; 27.09.2006 gün ve 2006/19-635 E. 2006/573 K; 15.10.2008 gün ve 2008/19-624 E. 2008/632 K ile 17.02.2010 gün ve 2010/9-71 E. 2010/87 K. sayılı kararları da bu doğrultudadır.
Eldeki davada ise, mahkemece, bozma gereklerinin yerine getirilmediği anlaşılmaktadır. Mahkemece bozma sonrasında 26/03/2020 tarihinde sunulan raporunda …’in %40 kusurlu olduğu, … Ajans Prod. Rek. Sah. ve Org. Tic. Ltd. Şti. unvanlı işverenin yaşanan iş kazasında herhangi bir kusurunun olmadığı, … Prodüksiyon Film ve Org. Sah. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinin ise alt-üst işveren ilişkisinden dolayı %60 kusurlu olduğu belirtilmiş ise de, dosyadaki belgeler işin mahiyeti dikkat alınmış, … Ajans Prod. Rek. Sah. ve Org. Tic. Ltd. Şti. unvanlı işverenin tamamen kusursuz olmasının hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilerek, raporda … Prodüksiyon Film ve Org. Sah. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerine yüklenen %60 kusur oranının her iki işveren şirket arasında %30’ar olmak üzere paylaşılması gerektiği, …’in ise kusurunun %40 olması gerektiği kanaati ile yazılı şekilde karar verilmiş ise de, öncelikle uyulan bozma ilamı ile oluşan usuli kazanılmış hak çerçevesinde davalılardan … Ajans Prod. Rek. Sah. ve Org. Tic. Ltd. Şti hakkında işveren sıfatı bulunmaması halinde dahi, üçüncü kişi olarak kusurunun bulunup bulunmadığı hususunda ayrıntılı ve açıklama içerir şekilde bir rapor alınması gereğinin dikkate alınmaması usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedeni olduğu gibi, mahkemece kusur tayini yapılmamış bir davalı hakkında resen kusur atfı ile her ikisinin de işveren olarak kabulünden sonra %30’ar olmak üzere toplam %60 kusurun paylaştırılması sonucunda yazılı şekilde karar tesisi de usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
Mahkemece uyulan bozma ilamına uygun şekilde bir kusur raporu alınmasından sonra ve ilk bozma kararımızdaki açıklamalarımız gözetilerek oluşacak sonuca göre bir karar tesisi gerekirken, yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
O hâlde, davalı … Prod. Rek. Sah. ve Org. Tic. Ltd. Şti. vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
S O N U Ç: Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine, 13.09.2022 gününde oy birliğiyle karar verildi.