YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2022/10795
KARAR NO : 2022/16687
KARAR TARİHİ : 26.12.2022

Bölge Adliye
Mahkemesi : … Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
No :

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne dair verilen karara karşı davacı ve davalı … … Başkanlığı ve fer’i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, … Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
… Bölge Adliye Mahkemesi 11.Hukuk Dairesince verilen kararın davacı, davalı … … Başkanlığı ve fer’i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
I-İSTEM
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 01/09/1996 tarihi ile 29/09/2008 tarihleri arasında davalı … Başkanlığı’nın … İşleri Müdürlüğü bünyesinde bulunan kurslarda ev tekstili ve makine nakışı kurslarında öğretmen olarak çalıştığını, işveren … tarafından işe giriş bildirgesinin verilmediğini, daha önce Kayseri 1. İş Mahkemesi’nin 2008/1359 Esas, 2013/63 Karar sayılı dosyasında ücret, kıdem ve ihbar tazminatı talebinin kabul edildiğini ve Yargıtay’ca dosyanın onanarak kesinleştiğini, yaptığı hizmetlerin kayıt altına alınmaması ve primlerinin ödenmemesinin madden zarara uğrattığını, bu nedenlerle davalı … Başkanlığında 01/09/1996-29/09/2008 tarihleri arasında çalışmış olduğunun tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II-CEVAP
Davalı … … Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; Hak düşürücü süre, husumet itirazında bulunduklarını, kurs öğretmeni ile idare arasındaki sözleşmenin hizmet akdine dayanan bir ilişki olmadığını, görev itirazında bulunduklarını, Encümen kararı ve 1580 sayılı Yasa’nın 72. Maddesi gereğince Sosyal ve Kültürel amaçlı kurs düzenlendiğini, dönem dönem verilen ders karşılığında öğreticilere ders ücreti ödendiğini, öğreticilerle … arasında süreli veya süresiz iş sözleşmesi bulunmadığını, bu kursların açılması ve öğrenci temininin tamamen davacıya bırakıldığını, öğrenci sayısı en az 10 kişi olmak şartıyla davacıya o dönem içinde ders karşılığı ücret ödendiğini, davacının kendi mahallesinde 10 kişilik öğrenci kaydı yapmadığı için 2008 yılının öğretim döneminden itibaren kurs açılmadığını, davacının da doğal olarak çalışmadığını, bu nedenlerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III-MAHKEME KARARI
A-İLK DERECE MAHKEME KARARI
Mahkemece, Dairemizin 27/06/2018 Tarih ve 2018/580 Esas, 2018/1370 Karar sayılı ilamı uyarınca yapılan araştırma ve inceleme sonucunda, “dosyada mevcut … kayıtlarından davacının dava konusu dönemde sigortalılık tescili olmadığı anlaşılmıştır. İşçilik alacak dosyasında davacının 01.09.1996 – 30.07.2008 tarihleri arasında yılda 9 ay çalıştığının(toplam 12×9=108 ay(9 yıl)) kabulüne göre karar verildiği anlaşılmıştır. İşçilik alacakları dosyasındaki Kayseri … Encümeninin 24.09.2004, 04.02.2003, 04.09.2003, 19.02.2004, 30.09.2004, 01.03.2005, 20.09.2005, 14.03.2006, 10.10.2006, 13.02.2007, 11.12.2007, 22.02.2008 tarihli kararlarda davacının görevlendirildiği anlaşılmıştır. Dinlenen tanıklarca davacının davalı belediyede meslek edindirme kurslarında çalıştığı ve kursun okul açıldığında başladığı, okul kapandığında bittiği, yaz kurslarında da çalışıldığı beyan edilmiştir. Tanık beyanlarından ve kayıtlardan çalışmaların genel olarak yılın aynı dönemlerinde olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda çalışılmayan dönemlerin askı süresi olacağı ve hak düşürücü sürenin söz konusu olmayacağı kanaatine varılmıştır. Tüm bu hususlar doğrultusunda tanık beyanları ve işçilik alacak dosyası da dikkate alınarak” gerekçesi ile
Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile ;
Davacının Melikgazi … Başkanlığınca açılan kurslarda 01.09.1996 – 15.01.2001 tarihleri arasında yılda 9 ay, 15.01.2001-14.02.2001 döneminde 10 gün, 15.02.2001-14.03.2001 döneminde 5 gün, 15.04.2001-14.05.2001 döneminde 9 gün, 15.05.2001-14.06.2001 döneminde 5 gün, 15.09.2001-14.10.2001 döneminde 13 gün, 15.10.2001-14.11.2001 döneminde 14 gün, 15.01.2002-14.02.2002 döneminde 14 gün, 15.03.2002-14.04.2002 döneminde 13 gün, 15.04.2002-14.05.2002 döneminde 14 gün, 15.05.2002-14.06.2002 döneminde 4 gün, 15.09.2002-14.10.2002 döneminde 4 gün, 15.10.2002-14.11.2002 döneminde 17 gün, 15.11.2002-14.12.2002 döneminde 9 gün, 15.12.2002-14.01.2003 döneminde 12 gün, Ocak-Şubat 2003 döneminde 9 gün, Şubat-Mart 2003 döneminde 11 gün, Mart-Nisan 2003 döneminde 11 gün, Nisan-Mayıs 2003 döneminde 11 gün, Mayıs-Haziran 2003 döneminde 11 gün, Eylül-Kasım 2003 döneminde 8 gün, Kasım-Aralık 2003 döneminde 8 gün, Ocak-Şubat 2004 döneminde 5 gün, Nisan-Mayıs 2004 döneminde 16 gün, Mayıs-Haziran 2004 döneminde 12 gün, Eylül-Ekim 2004 döneminde 4 gün, Ekim-Kasım 2004 döneminde 12 gün, Kasım-Aralık 2004 döneminde 9 gün, 15.12.2004-14.01.2005 döneminde 10 gün, 15.02.2005-14.03.2005 döneminde 8 gün, 15.03.2005-14.04.2005 döneminde 18 gün,15.04.2005-14.05.2005 döneminde 16 gün, 15.05.2005-14.06.2005 döneminde 6 gün,15.11.2005-14.12.2005 döneminde 16 gün,15.12.2005-14.01.2006 döneminde 14 gün, 15.01.2006-14.02.2006 döneminde 11 gün,15.02.2006-14.03.2006 döneminde 16 gün, 15.03.2006-14.04.2006 döneminde 16 gün, 15.04.2006-14.05.2006 döneminde 20 gün, 15.05.2006-14.06.2006 döneminde 9 gün, 14.07.2006-10.08.2006 döneminde 9 gün, 18.09.2006-14.10.2006 döneminde 13 gün, 15.10.2006-14.11.2006 döneminde 13 gün, 15.11.2006-14.12.2006 döneminde 13 gün, 15.02.2007-14.03.2007 döneminde 13 gün, 15.03.2007-14.04.2007 döneminde 13 gün,15.04.2007-14.05.2007 döneminde 13 gün, 15.05.2007-14.06.2007 döneminde 6 gün,15.06.2007-14.07.2007 döneminde 6 gün, 15.07.2007-14.08.2007 döneminde 8 gün,14.09.2007-08.10.2007 döneminde 9 gün, 30.10.2007-15.11.2007 döneminde 6 gün,15.11.2007-14.12.2007 döneminde 13 gün, 15.12.2007-14.01.2008 döneminde 13 gün,15.01.2008-14.02.2008 döneminde 6 gün, 15.02.2008-14.03.2008 döneminde 13 gün,15.03.2008-14.04.2008 döneminde 13 gün,15.04.2008-14.05.2008 döneminde 13 gün, 15.05.2008-30.05.2008 döneminde 6 gün, asgari ücretle çalıştığının tespitine. Fazlaya ilişkin talebin reddine, karar verilmiştir.
B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
Davacı vekili, davalı Kurum vekili, davalı … … Başkanlığı vekilinin istinaf istemlerinin 6100 sayılı HMK’nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine, karar verildi.
IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ:
Davacı vekili tarafından; Mahkemece hiçbir kanuni gerekçe olmadan tam zamanlı çalışmanın yarı zamanla kabul edildiğini, davacının yarı zamanlı çalışmasına yönelik kanuni bir düzenleme ve sözleşme bulunmadığını, saat hesabı üzerinden hizmet süresinin hesaplanmasının kanuni dayanaktan yoksun olduğunu, eldeki davanın tespit davası olup, mahkemenin tespitinin kısmi ya da tam olarak değerlendirilmeyeceğini, 1 günlük hizmet bile tespit edilmiş olması halinde bile “davanın kısmen kabulü” değil, “davanın kabulü” halinin sözkonusu olduğunu ve yargılama giderlerinin de buna göre belirlenmesi gerektiği, davanın açılmasına sebebiyet vermediklerinden aleyhlerine yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmesinin Anayayasa aykırı olduğunu belirterek istinaf gerekçelerini tekrarla kararın bozulmasını istemiştir.
Fer’i Müdahil Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı vekili tarafından; eldeki davada hak düşürücü sürenin göz ardı edildiğini, ayrıca Kurum resmi kayıtlarının aksini iddia eden davacının bu iddiasını ancak eş değer belgelerle ispatı gerekirken tanık beyanlarının hükme esas alınmasının eksik ve hatalı olduğunu, kurumun resmi kayıtlarının incelenmesi gerektiğini, mahkemece hizmet tespit davalarında gösterilmesi gerekli inceleme ve araştırma titizliği yeterince gösterilmeden hüküm tesis edildiği, eldeki davada Kurum yasa gereği yasal hasım olarak yer aldığından aleyhine hüküm kurulmaması gerektiğini belirtilerek kararı temyiz etmiştir.
Davalı … Başkanlığı vekili tarafından istinaf gerekçelerini tekrarla, Mahkemece dosya kapsamında sunulan beyanları dikkkate alınmaksızın hüküm kurulduğunu,davacının hiçbir zaman … kadrosunda işçi olarak çalışmadığını, … bünyesinde çalıştığını,husumetten davanın reddi gerektiği,görev ve zamanaşımı ititrazında bulunduklarını, beyan ederek kararın bozulmasını istemiştir.
V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME
Davacı, 01.09.1996-29.09.2008 tarihleri arasında davalı … Başkanlığı’nın … İşleri Müdürlüğü bünyesinde ev tekstili ve makine nakışı kurslarında ücretli öğretmen olarak tam gün esası ile çalıştığını ileri sürerek Kuruma bildirilmeyen günlerinin tespiti isteminde bulunmuştur. Davanın 5510 sayılı Kanun’un 4/l-a bendi kapsamındaki sigortalılara ilişkin olduğu, geçiş hükümlerini içeren aynı Kanunun geçici 7’nci maddesi hükmünde “Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 17.07.1964 tarihli ve 506 sayılı, 02.09.1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17.10.1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17.10.1983 tarihli ve 2926 sayılı, 08.06.1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunlar ile 17.07.1964 tarihli ve 506 sayılı Kanun’un geçici 20‘nci maddesine göre sandıklara tâbi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiilî hizmet süresi zammı, itibari hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları Kanun hükümlerine göre değerlendirilirler” hükmü gözetildiğinde, eldeki somut uyuşmazlığın dayandığı mevzuat hükümleri 506 sayılı Kanunun 79’uncu maddesi ile 1739 sayılı … Kanunu’nun 47’nci maddesidir.
… Kanunu’nun 47’nci maddesi: “Örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ve hizmet içi yetiştirme kurs, seminer ve konferanslarında uzman ve usta öğreticiler de geçici veya sürekli olarak görevlendirilebilir. Öğretim tür ve seviyelerine göre uzman ve usta öğreticilerin seçimlerinde aranacak şartlar, görev ve yetkileri, yönetmeliklerle tespit edilir.” düzenlemesini getirmiş, bu yasal düzenleme uyarınca çıkarılan Yönetmeliğin 5’inci maddesi “Uzman ve Usta Öğreticiler aşağıdaki şekillerde görevlendirilirler.
1-Geçici personel olarak:
Geçici personel olarak görevlendirilecek uzman ve usta öğreticiler ile yapılacak sözleşme esasları 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 15.05.1975 gün ve 1897 sayılı Kanun’un 1’inci maddesi ile değiştirilen 4‘üncü maddesine göre Bakanlıkça hazırlanır.
2 -Ek ders görevi verilmek yoluyla:
4’üncü maddede belirtilen esaslara göre ek ders görevi verilmesi yoluyla görevlendirilecek uzman ve usta öğreticilere, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 89’uncu maddesi uyarınca 02.12.1998 tarihli ve 98/12120 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan … Öğretmen ve Yöneticilerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Esaslarda belirtilen miktarda ek ders görevi verilebilir.”; aynı yönetmeliğin 8’inci maddesi: “Geçici sözleşmeli olarak görevlendirilen uzman ve usta öğreticilerin haftalık çalışma süresi 40 saattir.” ve 9’uncu maddesi: “Uzman ve usta öğreticilerin günlük çalışma süresi en fazla 8 saattir. Kurum … günleri de dâhil olmak üzere, uzman ve usta öğreticilere günün 8.00-23.00 saatleri arasında görev verebilir.” hükümlerini içermektedir.
Davacının, çalışma esasları ile çalışması sırasında tabi olacağı statü yukarıda sıralanan mevzuat çerçevesinde ayrıntılı bir düzenlemeye tabi tutulmuş olup; anılan düzenlemelere egemen ilkeler ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun 13’üncü maddesinde yer alan “İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir.” hükmü de gözetildiğinde: çalışma ilişkisinde, “tam süreli iş sözleşmesi” olarak nitelenmeye olanak verecek bir bağımlılık ilişkisinin bulunmadığı, usta öğreticilerin öngörülen ve önceden belirlenen süre dâhilinde bir çalışma yükümlülüğünü kabullendikleri ve ders saati karşılığında da ücrete hak kazandıklarını göstermektedir.
Bu konuda ortaya çıkan uyuşmazlık sonucu Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nca verilen 17.09.2008 gün 2008/10-555 Esas 2008/530 sayılı kararda da; “dinlenen tanıkların da aynı davacı gibi başka köylerde usta öğretici olarak çalışan kişiler olduğu, resmi belgeler ve davacının imzasını taşıyan belgelerle çelişkili tanık beyanlarına itibar edilemeyeceği anlaşıldığından; tam gün esası ve aylık karşılığı olmayan çalışmaların, günlük çalışma saatine göre ve kısmi zamanlı çalışma olması nedeniyle bu çerçevede değerlendirme yapılarak sonucuna göre karar verilmek gerektiği” belirtilmiş olup, bu şekildeki bir çatışma ilişkisinde, tam süreli çalışmaya ilişkin hakların doğduğunu kabule olanak yok ise de; Kanun ve sözleşmelerde belirlilen sınırlamalara aykırı, tam süreli hizmet sözleşmesinin unsurlarının gerçekleştiği bir çalışma durumunun, eylemli olarak oluştuğunun iddia edilip kanıtlanması olanak dâhilinde bulunmakladır. Ancak, bu yöndeki iddia, hizmet tespiti davalarının kamu düzenine ilişkin niteliği gözetilerek kanıtlanmalı; işverenin resmi kurum niteliği, ücret ödemelerinin kayıtlara davalı olma gerekleri dikkate alınarak; kurum kayıtlarına yansıyan bilgilerin aksinin kanıtlanmasına yönelik kanıtların hüküm kurmaya elverişli olup olmadığı, sosyal güvenlik hakkının yaşama geçirilmesine yönelik davanın özelliklerinin gerektirdiği duyarlılık uyarınca denetlenmelidir.
Somut olayda davacının talebine konu dönemde herhangi bir sigortalılık kaydının mevcut olmadığı,
davalı … Başkanlığı Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğünün 29.01.2014 günlü Mahkemeye yönelik yazı içeriğinde, davacının 2002-2007 yılları arasında güz ve bahar döneminde meslek edindirme kurslarında, ek ders saat ücreti karşılığında ev tekstil ve makina nakışı kurslarında usta öğretici olarak görev yaptığının belirtildiği, yine Belediyenin bir diğer yazısında, davacının 2001 yılından 2008 yılı Mayıs ayı sonuna kadar belirli zamanlarda ders verdiği, ders saati güne çevrildiğinde iki ayı bile bulmadığı, 2008 yılında 476 saat ders verdiğinin belirtildiği, davacının kesinleşen işçilik alacağı dosyasında 01.09.1996-30.07.2008 tarihleri arasında yılda 9 ay çalıştığının kabulüne karar verildiği, işçilik alacağı dosyası içeriğine göre, Kayseri … Encümeninin 24.09.2004, 04.02.2003, 04.09.2003, 19.02.2004, 30.09.2004, 01.03.2005, 20.09.2005, 14.03.2006, 10.10.2006, 13.02.2007, 11.12.2007, 22.02.2008 tarihli kararlarında davacının görevlendirildiği, eldeki dosyada, davacının işçilik alacağı istemine ilişkin dava dosya içeriği gözetilmek suretiyle, hükme dayanak kılınan birlirkişi raporunda, kayıt bulunmayan 01.09.1996-15.01.2001 tarihleri arasında tanık beyanlarına göre yılın dokuz ayında ve 15.01.2001 tarihinden itibaren ise, mevcut ücret bordrosu ile puantaj kayıtlarına göre 7,5 saatlik çalışma 1 gün kabul edilerek davacının çalışma sürelerinin belirlendiği anlaşılmakla, kararın eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğu değerlendirilmektedir.
Mahkemece; hükme dayanak kılınan bilirkişi raporuna göre, uyuşmazlık konusu dönemin bir kısmına yönelik mevcut ücret bodroları ve puantaj kayıtlarına göre yapılan belirleme isabetli ise de; ücret bodrosu ve puantaj kayıtlarının olmadığı 15.01.2001 öncesi dönemine ilişkin olarak davalı işyerinden davacı adına düzenlenen ders programları, özlük dosyası, puantaj kayıtları, tüm talep dönemini kapsar imzalı ücret ödeme belgeleri devam-devamsızlık çizelgesi ve kursa geliş ayrılış saatlerini gösterir belgeler getirtilmeli, resmi kayıtların aksinin tanık delili ile kanıtlanamayacağı göz önünde bulundurulmalı, bu tür belgelerde noksanlık varsa bunun nedeni araştırılmalı, davacı ile birlikte çalışan müdür, şef, hizmetli, kadrolu öğretmen ve usta öğretici gibi beyanları belgelerle denetlenebilecek tanık beyanlarına başvurulup ders saati, mesai, tam-kısmi çalışma hususları ile çalışmaya ara verilip verilmediği sorulmalı, kayıtlardaki çelişkiler giderilerek, talebe konu dönemde hangi aylar kaç saat çalıştığı tespit edilmeli, davacının resmi belgelerde belirtilen ders saatlerinden sonra kursta kalmasının haklı bir gerekçesinin bulunup bulunmadığı araştırılmalı, davacı ile ilgili tüm belgeler celbedilmeli deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.
Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular dikkate alınmaksızın, hatalı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O hâlde, davacı, davalı … Başkanlığı ve fer’i müdahil Kurum vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve … Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun reddine ilişkin kararı kaldırılarak, İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ: … Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi kararının HMK’nın 373/1. maddesi gereği kaldırılarak, temyiz edilen ilk derece mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, karardan bir örneğin ilgili Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine, 26/12/2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.