YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2023/2879
KARAR NO : 2023/3622
KARAR TARİHİ : 04.04.2023
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI :
Taraflar arasında Mahkemesinde görülen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Mahkeme kararı davalılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının, davalı kooperatife kayıtlı dolmuşlarda 15.06.1998 -14.02.2012 tarihleri arasında … olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiştir.
II. CEVAP
Davalı cevap dilekçesinde özetle; davacının taleplerinin hük düşürücü süreye maruz kaldığını, davacının iş yerinde çalışmadığını ve iş yerinin 4 çalışanının olduğunu, 5. çalışanın ise emekli olduğunu bunlar dışında iş yerinde başka çalışanın olmadığını, 14 yıl boyunca bir kişinin sosyal güvenlikten yoksun kalmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu belirterek haksız davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı Kurum cevap dilekçesinde özetle; davalı iş verenin, davacının çalışmasına ilişkin beyanda bulunmamasının kusurunun kuruma yüklenemeyeceğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 30.10.2018 tarihli ve 2014/112 Esas – 2018/480 Karar sayılı kararıyla;
Davanın kısmen kabulü, kısmen reddi ile davacının davalı iş yerinde 10.10.2010-14.12.2012 tarihleri arasında toplam 785 gün süre ile asgari ücret ile çalıştığının tespitine, bu dönemde 785 günün Kuruma eksik bildirildiğinin tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine, karar verilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Mahkemenin kararını başvurunun esastan reddi ile sonuçlandıran Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 23.06.2021 tarih, 2020/9965 Esas, 2021/8882 Karar sayılı Bozma İlamında;
2.1-Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da eldeki davada davacının yaptığı işin niteliği, ücreti kimden aldığı (davalı kooperatiften mi yoksa o hatta kayıtlı dolmuşçulardan mı aldığı) hususları açıklığa kavuşturulması gerektiği,
2.2-Mahkemece, kooperatife kayıtlı dolmuşların çalıştığı tüm hatları tespit ederek, bu hatlarda (aynı duraklarda) … (…) gibi çalışanlar ve komşu işyerleri sahipleri ile çalışanları Kurumdan, … Odasından tespit edilerek bu kişilerin çalışmanın gerçek bir çalışma olup olmadığı, çalışmanın niteliği yönünde bilgi ve görgülerine başvurmak ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar vermek gerektiğinden bahisle karar bozulmuştur.
B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile;
Davacının bu değnekçilik işini kendi nam ve hesabına mı yoksa davalı adına mı yaptığı konusunda ise dinlenen kamu tanıkları …, … beyanlarında davacının söz konusu durakta seslendiğini şoförlerin kendi inisiyatifi ile bozuk para verdiğini ifade etmeleri yine bir diğer kamu tanığı … beyanında davacının kendi ücretini otobüs şoförlerinden aldığını ifade etmiş olması nedeniyle söz konusu dolmuşların davalı kooperatife bağlı olarak çalışıyor olması değnekçilik işini araç sırası takibini, yolcu yönlendirme işi olduğu bu işinde süreklilik arz eden bir iş olduğu, kaldı ki davalı savunmasında da davacının yaptığını iddia ettiği işi yapan personelin olduğunu belirtmiş olması da dikkate alındığında davalı kooperatifin … olarak durakta personele ihtiyaç olduğunu, ücretin şoförler tarafından ödenmesi davacı ile kooperatif arasındaki bağımlılık unsurunun kaldırılmayacağı gerekçesiyle;
Davanın kısmen kabul kısmen reddi ile, davacının davalı iş yerinde 27.06.1998-14.12.2012 tarihleri arasında toplam 5.207 gün süre ile asgari ücret ile çalıştığının tespitine, bu dönemde 5.207 günün kuruma eksik bildirildiğinin tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine, karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Gerekçe
1. İlgili Hukuk
1.1. Davanın yasal dayanakları 506 sayılı Kanunun 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanunun 86/9 uncu maddeleri olup anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.Yargılama sırasında resmi belge veya yazılı delil esas ise de; somut bilgilere dayanması ve inandırıcı olmaları koşuluyla tanık beyanları ile de ispatı mümkündür.
2. Değerlendirme
1-Mahkemece Dairemizce verilen bozma kararlarına uyulmuş olmasına rağmen, bozma gereklerinin tam olark yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün olmayıp; Mahkemece, kooperatife kayıtlı dolmuşların çalıştığı tüm hatları tespit ederek, bu hatlarda (aynı duraklarda) ………… gibi çalışanlar ve komşu işyerleri sahipleri ile çalışanları Kurumdan, … Odasından tespit edilerek bu kişilerin davacının çalışmasının gerçek bir çalışma olup olmadığı, çalışmanın niteliği yönünde bilgi ve görgülerine başvurmak ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir.
VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Mahkeme kararının usulden BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,
Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,
04.04.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.