Danıştay 2. Daire Başkanlığı         2021/1527 E.  ,  2022/6889 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/1527
Karar No : 2022/6889

DAVACI : …

DAVALILAR : 1- … Bakanlığı
VEKİLİ : I. Hukuk Müşaviri Yrd. …
2- … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …

DAVANIN KONUSU : Emniyet Amiri olarak görev yapan davacı tarafından, Emniyet Genel Müdürlüğünün … günlü, … sayılı “2016 Yılı Rütbe Terfi Sınavı” konulu işleminin iptali ile 120.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesine hükmedilmesi istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, 2016 yılı rütbe terfi sınavları kapsamında 27/02/2016 tarihinde yazılı, 11/03/2016 tarihinde de sözlü sınava katıldığı, Danıştay tarafından sözlü sınava dair hükümlerin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesine rağmen 2016 Şubat-Mart dönemindeki sınavlarda bu konuda hiçbir açıklama getirilmediği, anılan sınavın da halen açıklanmadığı, bu konuda bilgi edinme hakkı kapsamında … günlü, … sayılı idari başvurusunun olduğu, aynı tarihte “…bimer başvurunuz Şube Müdürlüğümüzce görüş ve öneri niteliğinde değerlendirilmiştir.” şeklinde cevap verildiği, 04/05/2016 tarihinde de Başbakanlık Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna başvurduğu,
Ağır ve apaçık mobbing nedeniyle maddi ve manevi eziyete maruz kaldığı, Danıştayın yürütmenin durdurulması kararı gereği kazanılmış ve kesinleşmiş haklar doğrultusunda önceki duruma göre değerlendirme yapılması gerektiği, bunun eşitlik ilkesinin gereği olduğu, yürütmenin durdurulması kararı verilen hükümler çerçevesinde yapılan sözlü sınavın yok hükmünde olduğu, bu durum karşısında karara uygun işlem tesis edilmemesi ve önceki uygulama doğrultusunda yeniden değerlendirme yapılmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği,
İdarelerin yargı kararlarının uygulanması konusunda bağlı yetki içinde olduğu, yargı kararlarının aynen ve gecikmeksizin uygulanması gerektiği, aksi durumun açık ve ağır hizmet kusuru teşkil etmesi nedeniyle hukuki ve cezai sorumluluk doğurduğu,
Manevi tazminat yönünden; Yargı kararlarının uygulanmaması nedeniyle hukuka aykırı olarak terfi ettirilen emsallerinin altında çalışmak zorunda kalacağı, bu durumun hiyerarşiyi bozacağı, emir komuta ettiği astının altında çalışmasının ağır ciddi elem ve ızdırap verdiği, hakkaniyetle davranılmaması nedeniyle ayrışmaların ve bölünmelerin olacağı, yaşananlar nedeniyle özgüvenini yitirdiği, moral ve motivasyon kaybına uğradığı, maddi ve manevi eziyet çektiği, kalp ve tansiyon rahatsızlığının devam ettiği, mobbing nedeniyle tedavi sürecinin olumsuz seyir izlediği ileri sürülmektedir

DAVALILARIN SAVUNMASI : Davalı idareler tarafından, davacının tazminat istemi yönünden, davacının terfi etmesinin belli kriterlere bağlı olduğu düşünüldüğünde, bir üst rütbeye terfi etmesinin henüz belli olmaması nedeniyle bu aşamada maddi kaybından sözedilemeyeceği, manevi tazminat yönünden ise, davacının iddiasını dayandırdığı dönemde de çalışmaya devam etmesi nedeniyle maaşını aldığı, durum nedeniyle maaşında bir eksilme olmadığı aksi durumun sebepsiz zenginleşme sonucu doğuracağı, davacının ruhi huzurunu bozacak kişilik haklarına saldırı niteliği taşıyan idari işlem tesis edilmediği, idarenin davacıya karşı bir kastı veya bilerek zarar verme gibi bir tutumunun olmadığı, bu anlamda manevi tazminat koşullarının oluşmadığı, davacının 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava, Emniyet Amiri olarak görev yapan davacı tarafından, Emniyet Genel Müdürlüğü’nün … tarih ve … sayılı “2016 Yılı Rütbe Terfi Sınavı” konulu işleminin iptali ve 120.000-TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu’nun 55. maddesinin; 4. fıkrasında; “Rütbelere terfi ettirilecek personelin kurullarda görüşülmesi kıdem sırasına göre, rütbelere terfiler ise bu maddede öngörülen sınav ve eğitim şartı saklı kalmak üzere liyakate göre yapılır.” hükmü, 11. fıkrasının (c) bendinde; Kurullarda personelin rütbe terfilerinin görüşülebilmesi için, “Yönetmeliğe uygun olarak yapılacak yazılı ve sözlü sınavda başarılı olunması, … şarttır.” hükmü, 18. fıkrasında da, “Rütbe terfileri ve sınavlar ile meslek içi yöneticilik eğitim kursları, eğitim tarih ve süreleri ile değerlendirme kurullarının çalışmalarına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.” hükmü yer almıştır.
Anılan Yasa’ya dayanılarak hazırlanan Emniyet Hizmetleri Sınıfı Personeli Rütbe Terfileri ve Değerlendirme Kurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik 10.05.2015 tarih ve 29351 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olup; anılan Yönetmeliğin 28. maddesinin 1. ve 3. fıkralarının Danıştay 5. Dairesince yürütmesinin durdurulması üzerine yapılan 11.04.2016 tarih ve 2016/8770 sayılı değişiklikle;
1. fıkrası ”Yazılı sınava giren adaylardan yüz üzerinden en az elli puan almış olanlar sözlü sınava tabi tutulur”
3. fıkrası ”Sözlü sınav komisyonları üst rütbeye terfi edecek personeli;
a) Yazılı sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi (25) puan
b) Bir konuyu kavrama ve ifade edebilme yeteneği (15) puan
c) Temsil ve maiyetindeki personelini sevk ve idare kabiliyeti (15) puan
ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı (15) puan
d) Analitik düşünme, problem çözme ve doğru karar verebilme yeteneği (15) puan
e) Planlama, eşgüdüm ve denetim becerileri (15) puan
konularında yüz tam puan üzerinden değerlendirir. Her üyenin vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak adayların sözlü sınav puanı tespit edilir.” şeklinde düzenlenmiştir.
3201 sayılı Yasanın 55. maddesinde “yazılı sınavda başarılı olma” şartının aranması karşısında yönetmeliğin 28. maddesinin 1. fıkrasındaki yazılı sınava giren adaylardan yüz üzerinden en az elli puan almış olanların sözlü sınava tabi tutulması şeklinde ve 3. fıkrasında, sözlü sınav komisyonlarının üst rütbeye terfi edecek personeli değerlendireceği konular düzenlenerek, sözlü sınavın amacı olan bilgi ölçmeye yönelik değerlendirme kriterleri belirlenmiş, yargı kararı uyarınca Yasaya uygun hale getirildiği görülmüştür.
Dava konusu olayda, Emniyet amiri olarak görev yapmakta iken 2015 yılı rütbe terfi sözlü sınavında başarısız olarak değerlendirilen davacı tarafından, sınava esas alınan yönetmelik hükümlerinin bir kısmı hakkında Danıştay 16. Dairesinin 25/01/2016 tarih ve E:2015/21285 sayılı kararı ile yürütmenin durdurulması kararı verilmesi üzerine yürütmesi durdurulan işlemlerin bütün etki ve sonuçları ortadan kaldırılmadan 2016 yılı rütbe terfi sınavlarının ve yöneticilikle ilgili hizmet içi eğitim ve eğitim sonrası sınav iş ve işlemlerinin yapılmasına ilişkin ülke çapında uygulanacak esasları düzenleyen 06/05/2016 tarihli “2016 Yılı Rütbe Terfi Sınavı” konulu işlemin iptali istenilmekte ise de ; anılan işlemin 6638 sayılı Kanunla değişik 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu’nun 55. maddesinde yer alan esaslar ile yargı kararı üzerine yapılan yönetmelik değişikliğine ilişkin kriterler çerçevesinde düzenlenmiş olduğu ve hukuka aykırılık içermediği belirlenmiştir.
Diğer taraftan, dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediğinden, davacının bu nedenle meydana geldiğini ileri sürdüğü kayıplarının tazminine de olanak bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; … İdare Mahkemesinin … günlü, E:…, K:… sayılı dosya esas kaydının kapatılmasına dair kararı üzerine Danıştay (Kapatılan) Onaltıncı Dairesine; anılan Daire tarafından Danıştay Başkanlık Kurulunun 01/08/2016 günlü, K:2016/32 sayılı kararının “Ortak Hükümler” kısmının 1. fıkrası uyarınca ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Danıştay Beşinci Dairesine, Danıştay Beşinci Dairesi tarafından ise Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının “Ortak Hükümler” kısmının 6. fıkrası uyarınca ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY :
Dava, Emniyet Amiri olarak görev yapan davacı tarafından, Emniyet Genel Müdürlüğünün … günlü, … sayılı “2016 Yılı Rütbe Terfi Sınavı” konulu işleminin iptali ile 120.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesine hükmedilmesi istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE :
İLGİLİ MEVZUAT :
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın -davanın açıldığı tarihteki haliyle- 124. maddesinde, “Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabilirler.” hükmüne yer verilmiştir.
3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu’nun “Terfi ve Atama” başlıklı 55. maddesinin -davanın açıldığı tarihteki haliyle- 11. fıkrasında, “Kurullarda personelin rütbe terfiinin görüşülebilmesi için;
a) Bulunulan rütbelerdeki en az bekleme sürelerinin tamamlanması,
b) Bekleme süresi içindeki yıl sayısı kadar iyi veya çok iyi performans değerlendirme puanının alınması,
c) Yönetmeliğe uygun olarak yapılacak yazılı ve sözlü sınavda başarılı olunması,
d) Polis Akademisi Başkanlığınca için düzenlenecek yöneticilik ile ilgili hizmet içi eğitimde başarılı olunması,
şarttır.”;
18. fıkrasında, “Rütbe terfileri ve sınavlar ile meslek içi yöneticilik eğitim kursları, eğitim tarih ve süreleri ile değerlendirme kurullarının çalışmalarına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.” hükmü yer almaktadır.
Anılan Kanun’a dayanılarak Bakanlar Kurulunun 2015/7685 sayılı kararıyla kabul edilen ve 10/05/2015 günlü, 29351 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Emniyet Hizmetleri Sınıfı Personeli Rütbe Terfileri ve Değerlendirme Kurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik’in -davanın açıldığı tarihteki haliyle-
“Kurul gündemine alınma şartları” başlıklı 12. maddesinde, “(1) Polis amirlerinin üst rütbeye terfiinin Merkez veya Yüksek Değerlendirme Kurulunda görüşülebilmesi için;
a) Bulunulan rütbe için öngörülen bekleme süresinin tamamlanmış olması,
b) Bulunulan rütbede, kurul gündemine alındığı tarih itibarıyla son performans puanı da dahil olmak üzere, zorunlu en az bekleme süresi kadar iyi veya çok iyi performans değerlendirme puanı alınmış olması,
c) Bu Yönetmeliğe uygun olarak yapılacak yazılı ve sözlü sınavda başarılı sayılması,
ç) Polis Akdemisi Başkanlığınca düzenlenecek yöneticilikle ilgili hizmetiçi eğitimde başarılı olunması,
d) Dördüncü Sınıf Emniyet Müdürlüğünden Üçüncü Sınıf Emniyet Müdürlüğü rütbesine terfi etmek için zorunlu ikinci bölge hizmetinin en az bir kez yapılmış veya halen bu bölge hizmetinin ifa ediliyor olması,
şarttır.
(2) 6/8/1992 tarihli ve 92/3393 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Emniyet Hizmetleri Sınıfı Mensupları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin 23 üncü maddesinin yedinci fıkrası kapsamına girenler için birinci fıkranın (d) bendinde yer alan şart aranmaz.”;
“Sınav komisyonlarının teşkili” başlıklı 26. maddesinde, “(1) Yazılı ve sözlü sınav komisyonları Genel Müdürün onayı ile belirlenir.
(2) İhtiyaca göre her rütbe için birden fazla komisyon oluşturulabileceği gibi birden fazla rütbe için de tek bir komisyon görevlendirilebilir.
(3) Komisyonlar emniyet müdürü rütbesini haiz bir başkan ve dört üye ile yeteri kadar yedek üyeden oluşur. Gerekli görülen hallerde Polis Akademisi Başkanlığında görevli kadrolu öğretim üyeleri de komisyon üyesi olarak görevlendirilebilir.
(4) Yazılı sınavlarda merkez ve taşra teşkilatından yeterli sayıda gözetmen ile sınavların yürütülmesine yardımcı olmak üzere personel görevlendirmesi yapılır.” hükümlerine yer verilmiştir.
Bunun yanında, 05/05/2016 günlü, 29703 Sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren yönetmelik değişikliğinin davanın açıldığı tarihteki haliyle “Sözlü sınav” başlıklı 28. maddesinin 1. fıkrasında; ”Yazılı sınava giren adaylardan yüz üzerinden en az elli puan almış olanlar sözlü sınava tabi tutulur” hükmüne; 3. fıkrasında; ”Sözlü sınav komisyonları üst rütbeye terfi edecek personeli;
a) Yazılı sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi (25) puan
b) Bir konuyu kavrama ve ifade edebilme yeteneği (15) puan
c) Temsil ve maiyetindeki personelini sevk ve idare kabiliyeti (15) puan
ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı (15) puan
d) Analitik düşünme, problem çözme ve doğru karar verebilme yeteneği (15) puan
e) Planlama, eşgüdüm ve denetim becerileri (15) puan
konularında yüz tam puan üzerinden değerlendirir. Her üyenin vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak adayların sözlü sınav puanı tespit edilir.” hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
I- Emniyet Genel Müdürlüğünün … günlü, … sayılı “2016 Yılı Rütbe Terfi Sınavı” konulu işleminin iptali istemi yönünden;
Bir hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde, alt düzeydeki normların, yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı kuşkusuzdur. Normlar hiyerarşisinin en üstünde evrensel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunmakta ve daha sonra gelen kanunlar yürürlüğünü Anayasa’dan, tüzükler yürürlüğünü kanunlardan, yönetmelikler ise yürürlüğünü kanun ve tüzüklerden almaktadır. Dolayısıyla; bir normun, kendisinden daha üst konumda bulunan ve dayanağını oluşturan bir norma aykırı veya bunu değiştirici nitelikte bir hüküm getirmesi mümkün bulunmamaktadır.
Dava konusu düzenleme gibi adsız düzenleyici işlemler ise; yasa, yönetmelik ve benzeri hukuk kaynaklarının uygulanmasına ilişkin ayrıntıları ve uygulama şeklini gösteren düzenleyici işlemlerdir.
Bu çerçevede, dava konusu düzenlemenin kapsamına bakıldığında, Yönetmelik değişikliği ve yargı kararları doğrultusunda yapılacak sözlü sınavın uygulanmasına ilişkin hükümlere yer verildiği, üst norm niteliğinde yer alan Kanun ve Yönetmelik’e aykırı hüküm içermediği, Polis Akademisi Başkanının teklifi Emniyet Genel Müdürünün Olur’u ile yürürlüğe konulduğu görülmüştür.
Uyuşmazlıkta, 2015 yılı rütbe terfi sözlü sınavında başarısız olan davacı tarafından, sözlü sınavda uygulanan yönetmelik hükümlerinin bir kısmı hakkında Danıştay (Kapatılan) Onaltıncı Dairesince verilen 25/01/2016 günlü, E:2015/21285 sayılı yürütmenin durdurulması kararı üzerine, sınavın tüm sonuçları ile ortadan kalktığı ileri sürülerek 2016 yılı rütbe terfi sınavlarının ve yöneticilikle ilgili hizmet içi eğitim ve eğitim sonrası sınav iş ve işlemlerinin yapılmasına ilişkin ülke çapında uygulanacak esasları düzenleyen 06/05/2016 tarihli “2016 Yılı Rütbe Terfi Sınavı” konulu işlemin iptali istemiyle dava açılmış ise de, anılan düzenlemenin, üst norm niteliğinde olan 6638 sayılı Kanun’la değişik 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu’nun 55. maddesi, 10/05/2015 günlü, 29351 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Emniyet Hizmetleri Sınıfı Personeli Rütbe Terfileri ve Değerlendirme Kurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik’te yer alan esaslar ile yargı kararı üzerine yapılan yönetmelik değişikliğinde öngörülen kriterler çerçevesinde yürürlüğe konulduğu ve hukuka aykırılık içermediği anlaşılmaktadır.

II – Davacının 120.000,00-TL manevi tazminat istemi yönünden;
Manevi tazminat, malvarlığında meydana gelen bir eksilmeyi karşılamaya yönelik bir tazmin değil, manevi tatmin aracı olup, başka türlü giderim yollarının bulunmayışı veya yetersiz kalışı, manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu hale getirmektedir. Manevi tazminata hükmedilebilmesi için kişinin fiziki yapısını zedeleyen, yaşama ve kazanma gücünün azalması sonucunu doğuran olayların meydana gelmesi veya idarenin hukuka aykırı bir işlem veya eylemi sonucunda ağır bir elem ve üzüntünün duyulmuş olması ya da şeref ve haysiyetin rencide edilmiş olması gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta, davacı tarafından, yargı kararlarının uygulanmaması nedeniyle usulsüz terfi ettirilenlerin emrinde çalıştığı, bu durum nedeniyle baskı altında olduğu, maddi ve manevi eziyete maruz kaldığı iddia edilmiş ise de, sözlü sınava dair verilen iptal kararlarının, usule dair iptal kararı niteliğini haiz olduğu, her iptal kararının tazminat sonucunu doğurmayacağı; bu yönüyle dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun bulunduğu, bu çerçevede yukarıda anılan şartların oluşmadığı görüldüğünden, davacının manevi tazminat isteminin de reddi gerekmektedir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Emniyet Amiri olarak görev yapan davacı tarafından, Emniyet Genel Müdürlüğünün … günlü, … sayılı “2016 Yılı Rütbe Terfi Sınavı” konulu işleminin iptali ile …-TL manevi tazminatın ödenmesine hükmedilmesi istemiyle açılan DAVANIN REDDİNE;
2. Aşağıda dökümü yapılan …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, davacının adli yardım isteminin kabul edildiği 12/10/2017 tarihinden sonra yapılan yargılama giderinden dosyada mevcut bulunan posta gideri avansının mahsup edilmesinden sonra kalan yargılama giderinin kararın kesinleşmesinden sonra davacıdan tahsili için müzekkere yazılmasına,
3- Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen …-TL vekalet ücretinin ve davacının manevi tazminat isteminin de reddedilmesi nedeniyle karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL maktu vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine;
4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 27/12/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.