Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2022/4268 E.  ,  2022/5828 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/4268
Karar No : 2022/5828

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN_KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından; Karaman ili, Merkez ilçesi, … Köyünde bulunan hisseli maliki olduğu (toplulaştırma sonrası) … ada, … parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda, … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… sayılı yürütmenin durdurulmasına ilişkin karara istinaden yeniden tesis edilen arazi toplulaştırması işlemine yapılan itirazın reddine dair … tarih ve … sayı ile … tarihli ve … sayılı işlemlerin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; davacının taşınmazında yer aldığını iddia ettiği elektrik trafosu ve su kuyusunun toplulaştırma işlemi öncesindeki taşınmazları olan … ada, … ve … nolu kadastro parselleri üzerinde yer almadığı, anılan taşınmazların yanında yer alan yol boşluğunda bulunduğu, ayrıca davacının taşınmazının üzerinde bulunduğunu iddia ettiği su kuyusuna ait herhangi bir yas kullanma belgesinin de bulunmadığı, davalı idare tarafından ilk toplulaştırma işlemiyle kuyu ve elektrik trafosunun davacının parselinde kalması için belirlenen parsel sınırının, Mahkemelerinin 28/01/2021 tarihli yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne dair kararının gereklerinin yerine getirilmesi amacıyla eski parsel sınırına çekildiği, dolayısıyla davalı idare tarafından yapılan toplulaştırma işleminin, Mahkeme kararını uygulamaya yönelik olduğu, davacının talep ettiği elektrik trafosu ve su kuyusunun daha öncesinde de davacının taşınmazında yer almadığı, bununla birlikte davacının su kuyusuna ait yas sulama belgesinin de bulunmadığı, izinsiz olduğu anlaşılan su kuyusundan dolayı davacının herhangi bir hak talebinde bulunamayacağı da birlikte değerlendirildiğinde, davacının toplulaştırma işlemi sonucunda oluşan … ada, … parsel sayılı taşınmazında yer alan elektrik trafosu ve su kuyusunun yol boşluğunda planlanması nedeniyle davalı idareye yapılan itirazların reddine dair işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından; su kuyusu ve elektrik trafosunun toplulaştırma öncesi … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde yer aldığı, idarenin beyan ettiği gibi yol boşluğunda yer almadıkları, bu hususa ilişkin renkli görseller ve aplikasyon krokisinin dosyaya ibraz edildiği, davalı idarenin hatalı bir kroki ile taşınmazların yol boşluğunda gösterdiği, su kuyusunun ruhsatının alındığı, talep ettiği halde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmadan karar verildiği, kamu yatırım payı kesintisinin taşınmazların kuzey ve batı cephesinden yapılarak sabit tesislerin korunabileceği, buna rağmen nedensiz ve keyfi olarak sabit tesislerinin tahsis edilen taşınmazın dışında bırakıldığı, eksik incelemeye dayalı karar verildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI :Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Uyuşmazlık konusu taşınmazın bulunduğu Karaman ili, Merkez ilçesi, … Köyü 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu uyarınca toplulaştırma alanı olarak ilan edilmiş, Karaman 2. Kısım Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında davacıya hisseli maliki olduğu … ada, … ve … sayılı parsellere karşılık … ada, … sayılı parsel tahsis edilmiş, askı işlemleri tamamlandıktan sonra proje … tarih ve …yevmiye numarası ile tapuda tescil edilmiştir.
Davacının anılan toplulaştırma işlemine karşı açtığı dava sonucunda, … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… sayılı yürütmenin durdurulmasına ilişkin karar sonucu dava konusu toplulaştırma işlemi tesis edilmiş, davacı tarafından su kuyusu ve elektrik trafosunun yol boşluğunda planlanmasına yapılan itirazların reddi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu’nun, ilk toplulaştırma işlemi tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini … sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan “Toplulaştırma” başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; “Talimat Hazırlanması” başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010’da çıkarılan “Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı”nın 3. maddesinde, “sabit tesis”, ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, “Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması” başlıklı 19. maddesinde yer alan “Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar” başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 – 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın Dairemizin E:2022/689 sayılı dava dosyasıyla birlikte incelenmesinden; dava konusu toplulaştırma işleminin, davacının aynı taşınmaza ilişkin yapılan toplulaştırma işlemine karşı açtığı dava sonucunda, … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… sayılı yürütmenin durdurulmasına ilişkin karar üzerine tesis edildiği, akabinde Mahkemenin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine karar verildiği, bu kararın davalı idare tarafından temyiz edilmesi üzerine, Dairemizin 04/07/2022 tarih ve E:2022/689, K:2022/3699 sayılı kararıyla, eksik incelemeye dayalı olarak karar verildiği gerekçesiyle bozulduğu görülmektedir.
Öte yandan, … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… sayılı yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararın gereğinin yerine getirilmesi amacıyla dava konusu toplulaştırma işleminin tesis edildiği görülmekte olup, davacının taşınmazında yer aldığını iddia ettiği elektrik trafosu ve su kuyusunun toplulaştırma işlemi öncesi … ada, … ve …sayılı parseller üzerinde yer almadığı, anılan taşınmazların yanında yer alan yol boşluğunda bulunduğu, su kuyusunun izinsiz olduğu, davalı idareye yapılan itirazların reddine dair işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle İdare Mahkemesince davanın reddine, Bölge İdare Mahkemesince davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiş ise de, davacı tarafından, bahsi geçen sabit tesislerin toplulaştırma öncesi … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde yer aldığı, bu hususa ilişkin aplikasyon krokisinin dosyaya ibraz edildiği, davalı idarenin hatalı bir kroki ile anılan su kuyusu ve elektrik trafosunu taşınmazların yol boşluğunda gösterdiği, su kuyusunun ruhsatının alındığı iddia edilmekle beraber, taşınmaza ait görsellerin incelenmesinden söz konusu su kuyusu ve trafonun yoldan uzak bir konumda parsel sınırı içerisinde yer aldığı ve tarımsal sulama amacıyla enerji kullanımına ilişkin olarak davacının murisi …adına düzenlenmiş 15/02/2014 tarihli “Medaş Ölçü Devreleri Kontrol ve Değiştirme Tutanağı”nın bulunduğu anlaşılmaktadır. Mahkemece bu hususlar tartışmaya mahal vermeyecek şekilde açıklığa kavuşturulmadan karar verildiği görülmektedir.
Bu durumda, davacının belirtilen iddiaları yönünden bir inceleme yapılmadan, salt idarenin beyanı dikkate alınarak, eksik incelemeye dayalı olarak verilen, davanın reddi yolundaki … İdare Mahkemesi kararına yönelik davacının istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Bu itibarla, Dairemizin anılan bozma kararı üzerine verilecek karar da göz önünde bulundurularak, esas yönünden yapılacak incelemede, söz konusu sabit tesislerin toplulaştırma öncesinde davacının taşınmazları üzerinde mi, yoksa yol boşluğunda mı yer aldığının, ayrıca, sabit tesisler korunarak davacıya tek parsel verilebilme imkanının olup olmadığının gerektiğinde mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak açıklığa kavuşturulması suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.Davacının temyiz isteminin KABULÜNE,
2. Davanın reddine ilişkin … İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan … TL yürütmenin durdurulması harcının istemi halinde davacıya iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 08/12/2022 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.