Danıştay 12. Daire Başkanlığı         2022/2873 E.  ,  2022/5711 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/2873
Karar No : 2022/5711

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : … (Kendi adına asaleten, … adına velayeten)
VEKİLLERİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem : Davacı tarafından, Deniz Kuvvetleri Komutanlığında yüzbaşı olarak görev yapmakta iken trafik kazası sonucu hayatını kaybeden eşinin vazife malulü sayılması talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ile vazife malullüğünden kaynaklanan yasal haklardan yararlandırılmasına karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince, iptal – kabule ilişkin Mahkeme kararının Danıştay Onikinci Dairesinin 11/06/2020 tarih ve E:2019/1279, K:2020/2311 sayılı kararı ile bozulması üzerine bozma kararına uyularak verilen kararda; müteveffa …’ın trafik kurallarına aykırı bir şekilde alkollü araç kullanarak ve hatalı bir şekilde sollama yaparak kanuna aykırı bir eylemde bulunduğu açık ise de; meydana gelen maluliyetin/ölümün yol kenarında korkuluk bulunmamasından kaynaklandığı, müteveffanın görevi sırasında taksirli hareketi sonucunda gerçekleşen trafik kazasında tam kusurlu olsa bile trafik kazasının yaralanma ile değil ölüm ile neticelenmesinin yol kenarında korkuluk olmamasından kaynaklandığı, dolayısıyla müteveffanın kanun, tüzük ve emir dışında hareket etmiş olmasının, vazife ile maluliyet/ölüm arasındaki nedensellik bağını kesmediği ve ölüm olayının davacının görevi sırasında gerçekleştiği dikkate alındığında, müteveffanın vazife malülü kabul edilmesi gerekirken aksi yöndeki dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Vazife Malullüğü Tespit Kurulunca, davacının eşinin
ölümüne neden olan kazanın fiilen vazifesini yaptığı sırada ya da hizmetine duyulan ihtiyaç nedeniyle verilen görev alanı içinde bulunan başka bir vazifeyi yaptığı sırada meydana gelmediği gibi, görevinin neden ve etkisi de bulunmadığına karar verildiği, bu durumda 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmasına imkan bulunmadığından, ilgili hakkında yapılan işlemlerde herhangi bir yanlışlık bulunmadığı, temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Müteveffa Yzb….’ın, görev yemeğinden
sonra kendi aracını kullanmasının nedeninin, görev yemeğine sağlanan servis aracının kapasite olarak yetersiz olması olduğu, nitekim müteveffanın aracında yalnızca kendisi değil, kendisinin dışında yine görev yerleri olan TCG Ayvalık gemisine intikal eden dört rütbeli personelin daha bulunduğu, bu olgunun önceden verilen kararlarla kesinleştiği, davalı idarenin, temyiz dilekçesinde başkaca bir temyiz nedeni ileri sürmediği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi Kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
21/01/2009 tarihinde … Komutanlığı personeli tarafından sosyal faaliyet kapsamında Gölcük Astsubay Orduevinde düzenlenen gemi yemeğine iştiraki sonrasında, aynı komutanlıkta görevli diğer beş personelle birlikte kendi sevk ve idaresindeki hususi araç ile Gölcük’ten …’da bulunan …. Merkezindeki görev yaptığı gemiye kara yolundan giderken, … mevkiinde sollama yapan başka bir araca çarpmamak için sağ şeride geçtiği sırada sağ şeritte seyir halinde bulunan kamyonun davacının eşinin kullandığı araca çarpması sonucu meydana gelen trafik kazasında davacının eşinin ve araçta bulunan diğer beş personelin hayatını kaybettiği anlaşılmıştır.
Davacı tarafından, vefat eden eşinin “vazife malulü” sayılarak vazife malullüğü aylığı bağlanması istemiyle yapılan başvurunun Sosyal Güvenlik Kurumu Vazife Malullüğü Tespit Kurulunun … tarihli ve … sayılı kararında, vefat olayının davacının eşinin fiilen vazifesini yaptığı sırada ya da hizmetine duyulan ihtiyaç nedeniyle verilen görev alanı içinde bulunan başka bir vazifeyi yaptığı sırada meydana gelmediği gibi, görevinin neden ve etkisinin de bulunmadığı gerekçesiyle reddi üzerine, işlemin iptali ile vazife malullüğünden kaynaklanan hakların sağlanmasına karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
Adli Tıp Kurumu tarafından 26/02/2009 tarihinde davacının eşi hakkında düzenlenen raporda; “Kanda; 1- 158 mg/dL Etanol bulunduğunu, Metanol bulunmadığını, 2- Sistematiğimizdeki uyutucu-uyuşturucu maddelerin bulunmadığını bildirir rapordur.” ifadelerine yer verilmiştir.
21/01/2009 tarihinde düzenlenen Trafik Kazası Tespit Tutanağında ise; “Kusur Dağılımı”nın gösterildiği kutucuğa davacının eşinin kusur oranının “6” olarak, karşı tarafın kusur kutucuğuna ise, “52/1-b” olarak yazıldığı görülmüştür.
Gölcük Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen Soruşturma No:…, Fezleke No:…. nolu Fezleke’de; olay sonrası yapılan kaza tespit tutanağında vefat eden davacının eşinin kazada birinci derecede ve asli kusurlu olduğu, karşı taraf sürücüsünün ise 2. derecede kusurlu olduğunun anlaşıldığı ifade edilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT:
5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun 44. maddesinde; her ne sebep ve suretle olursa olsun vücutlarında hasıl olan arızalar veya düçar oldukları tedavisi imkansız hastalıklar yüzünden vazifelerini yapamıyacak duruma giren iştirakçilere (Malül) deneceği ve haklarında kanunun malüllüğe ait hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlanmış, 45. maddesinde; “44 üncü maddede yazılı malüllük;
a) İştirakçilerin vazifelerini yaptıkları sırada vazifelerinden doğmuş olursa;
b) Vazifeleri dışında kurumların verdiği her hangi bir kuruma ait başka işleri yaparken, bu işlerden doğmuş olursa;
c) Kurumların menfaatini korumak maksadiyle bir iş yaparken o işten doğmuş olursa (Maksadın ilgili kurumlarca kabul edilmesi şartiyle);
ç) Fabrika, atelye ve benzeri işyerlerinde, işe başlamadan evvel iş sırasında veya işi bitirdikten sonra, o işyerinde husule gelen ve yine o işyerinin mahiyetinden veya çalışma konusundan ileri gelen kazadan doğmuş olursa;
Buna (Vazife malüllüğü) ve bunlara uğrayanlara da (Vazife malülü) denir.” hükmü yer almış, 56/1. maddesinde, muvazzaf, yedek ve gönüllü erlerin silah altında bulundukları esnada veya celp ve terhislerinde (serbest sevkler dahil) sevkleri sırasında vazife malulü olmaları halinde, kendilerine aylık bağlanacağı; 50/1. maddesinde, iştirakçilerin her çeşit malûllüklerinin kuruluşu tam olan hastanelerin sıhhi heyetlerinin raporu ile belirtileceği; 51. maddesinde, vazife malûllüklerinin vazifeden doğmuş olduklarının raporla anlaşılamaması halinde bunların 45. maddedeki sebep ve şartlar (malullüğün iştirakçilerin vazifelerini yaptıkları sırada vazifelerinden doğmuş olması) altında doğduğunun tüzükte gösterilecek usul ve belgelere göre belirtileceği kurallarına yer verilmiştir.
Aynı yasanın 48. maddesinde ise, “Vazife malullükleri:
a) Keyif verici içki ve her çeşit maddeler kullanmaktan,
b) Kanun, tüzük ve emir dışında hareket etmiş olmaktan,
c)Yasak fiilleri yapmaktan,
ç) İntihara teşebbüsten,
d) Her ne suretle olursa olsun kendisine veya başkalarına menfaat sağlamak veya zarar yapmak maksadından,
Doğmuş olursa bunlara uğrayanlar hakkında (Adi mâlûllük) hükümleri uygulanır.” kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda açık metinlerine yer verilen düzenlemeler uyarınca, maluliyetin, görevin yapılması sırasında görevin neden ve etkisinden doğması halinde, ilgilinin vazife malulü sayılması ilke olarak kabul edilmiş; ilgilinin vazife malulü sayılmaması sonucunu doğuran nedenler, diğer bir ifadeyle maluliyeti doğuran eylem ile görev arasındaki nedensellik bağını kaldıran haller ise, 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun 48. maddesinde sayılmak suretiyle belirlenmiştir.
Olayda; 21/01/2009 tarihinde … Komutanlığı personeli tarafından sosyal faaliyet kapsamında Gölcük Astsubay Orduevinde düzenlenen gemi yemeğine iştirak eden davacının eşinin, bu yemekten dönüş esnasında meydana gelen trafik kazası sonucunda vefat ettiği, Adli Tıp Kurumunca 26/02/2009 tarihinde düzenlenen raporda; davacının eşinin kanında 158 mg/dL Etanol bulunduğunun tespit edildiği, Trafik Kazası Tespit Tutanağı ve ceza yargılamasındaki bilirkişi raporlarına göre davacının eşinin kullandığı araçla aynı yönde seyreden kamyonu solladığı sırada yeterli mesafe bırakmadan sağ seride girerken kamyonun çarpması şeklinde gerçekleşen kazanın meydana gelmesinde, davacının eşinin birinci derecede ve asli kusurlu olduğunun belirtildiği göz önüne alındığında, vefat olayının 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun 48. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamında olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davacının müteveffa eşi hakkında vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmasına olanak bulunmadığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık, işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesine uygun bulunan davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun’un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 23/11/2022 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.

(X) KARŞI OY :
Davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile temyize konu İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.