Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2021/4477 E. , 2022/6788 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/4477
Karar No : 2022/6788
DAVACI : … Otomobilciler Esnaf Odası
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU :
11/05/2021 tarihli ve 31481 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4/ç maddesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Dava konusu düzenleme ile herhangi bir sınırlama yapılmaksızın tüm elektrikli araçların yetki belgeleri ile kullanımına olanak sağlandığı, düzenlemeyi haklı ve geçerli kılan hukuka uygun ve nesnel bir nedenin olmadığı, B ve D türü yetki belgesi sahiplerinin elektrikli otomobiller ile şehir içinde fiilen taksicilik yapacağı ve bu durumun korsan taşımacılığa sebep olacağı, şehir içi 2900 cm³ silindir hacimli araçlarla dahi taksi faaliyeti niteliğinde yolcu taşımacılığı yasa dışı bir biçimde yapılmakta iken, temini daha kolay olan elektrikli araçlarla bu yasa dışı faaliyetin daha fazla artacağı, bu durumun kamu yararına da aykırı olacağı, B ve D türü yetki belgesi ile belediye sınırları içerisinde ticari yolcu taşımacılığı yapan kişiler aleyhine adli yargıda açılan davalarda haksız rekabetin men’ine karar verildiği, bu araçlar nedeniyle para cezaları da uygulandığı ve Danıştay kararlarıyla da idari yaptırımların hukuka uygun olduğunun belirlendiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Karayolu Taşıma Kanunu’nun 34/1-a maddesine göre Bakanlığın yetki belgelerine ilave edilecek taşıtların niteliğini Yönetmelik’le belirleme yetkisinin bulunduğu, elektrikli araçların içten yanmalı araçlara göre gerek daha çevreci olması gerekse de ekonomik olarak dışa bağımlılığın sebebi olan petrol ithalatını büyük ölçüde azaltacağı öngörüsüyle söz konusu taşıtlara ilişkin bazı teşviklerin düzenlendiği, taşımacılık sektörünün gelişimine paralel düzenlemeler yapılarak taşımadan faydalanan yolcuların ve taşımacıların haklarının korunarak karayolu taşımacılığının gelişiminin önündeki engellerin kaldırıldığı, Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin yetki belgesi sahiplerinin ortak yükümlülüklerini düzenleyen 40. maddesinin 3. ve 4. fıkralarında, yetki belgesi sahiplerinin yapacakları seferlere ilişkin bilgileri Bakanlığın U-ETDS sistemine iletmek zorunda olduğu, ticari taksilerin ise belediye sınırlarını aşmamak kaydıyla plansız taşımacılık yaptığı, bu itibarla yetki belgelerinin faaliyet alanının tamamen farklı olduğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek 2. maddesinde ilgili belediyeden çalışma izni/ruhsatı almadan, alınan izin/ruhsatta belirtilen faaliyet konusu dışında yolcu taşımanın yasak olduğu, bu yasaklara uymayanlara para cezası verildiği, halihazırda Kanun ve Yönetmelik çerçevesinde düzenlenen yetki belgeleriyle belediye ve mücavir alan sınırları içinde ilgili belediyeden izin almaksızın yolcu taşımacılığının yapılamayacağı, diğer yandan, iptali talep edilen hükmün davacının ve temsil ettiği taksici esnafının mağduriyetine sebep olacak nitelikte olmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava; 11/05/2021 tarihli ve 31481 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4/ç maddesiyle esas Yönetmeliğin 24. maddesine eklenen 4. fıkranın iptali istemiyle açılmıştır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 1. maddesinde; Kanunun, karayolu taşımalarının ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi, taşımada düzen ve güvenliğin sağlanması, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarının belirlenmesi, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerinin, haklarının ve sorumluluklarının saptanması, karayolu taşımalarının diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirini tamamlayıcı olarak hizmet vermesi ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasının sağlanması amacıyla çıkarıldığı, 2. maddesinde; Kanunun, kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarını, taşımacıları, taşıma acentelerini, taşıma işleri komisyoncularını, nakliyat ambarı ve kargo işletmecilerini taşıma işlerinde çalışanlar ile taşımalarda yararlanılan her türlü taşıt, araç, gereç, yapıları ve benzerlerini kapsadığı, 4. maddesinde; taşımaların; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirileceği, 5. maddesinin birinci fıkrasında; taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu, ikinci fıkrasında; taşımacılık yetki belgesi alınabilmesi için taşıma işleri işletmecilerinin mesleki saygınlık, mali ve mesleki yeterliliğe sahip olması gerektiği; üçüncü fıkrasında; taşımacılara, yetki belgesinden ayrı olarak taşımalarda kullanılacak taşıtların niteliğini ve sayısını gösteren taşıt belgesi ile taşımacının taşıt belgesinde kayıtlı her taşıt için düzenlenen ve taşıtta bulunması gereken taşıt kartı verileceği, dördüncü fıkrasında; taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlığın yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebileceği; 34. maddesinde; bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde taşımacılık, acente ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri ve taşıt belgeleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları düzenleyen yönetmeliklerin Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazete’de yayımlanacağı belirtilmiştir.
Anılan Kanun hükümleri uyarınca yürürlüğe konulan Karayolları Taşıma Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinde; mali yeterliliğin, bu yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerle ilgili bir işletmenin kurulmasını, sağlıklı yönetilmesini ve işletilmesini sağlamaya yönelik gerekli mali kaynaklara sahip olmayı; mesleki saygınlığın, genel olarak ticari alanda ve mesleğin icrası ile ilgili konularda kötü şöhret sahibi olmamayı, karayolu taşımacılık faaliyetlerinin icrası ile ilgili kurallara uygun davranmayı ve faaliyet göstermeyi; kişisel olarak ise kaçakçılık, dolandırıcılık, hileli iflas, sahtecilik, uyuşturucu ve silah kaçakçılığı, göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti, hırsızlık, rüşvet suçları ve 12/04/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ile 21/03/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan dolayı ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutuklu olmamayı ifade ettiği; otomobilin, yapısı itibariyle şoförü dahil en fazla 9 oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş olan motorlu taşıt olduğu; tarifeli yolcu taşımanın, önceden bir taşıma hattı ve taşıma güzergahı ile bir zaman ve ücret tarifesi belirlenerek ve bunlara uyularak yapılan düzenli yolcu taşımalarını, tarifesiz yolcu taşımanın; önceden bir taşıma hattı ve güzergahı ile bir zaman ve ücret tarifesi belirlenmeksizin; grup yolcu durumuna göre arızi ve mekik sefer düzenlenerek yapılan düzensiz ve grup yolcu taşımalarını ifade ettiği belirtilmiş; 5. maddesinde; Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin, Yönetmelikte sayılan faaliyetleri yapabilmeleri için Bakanlıktan yetki belgesi alınması zorunluluğu getirilmiş; yetki belgesi türlerinin belirlendiği 6. maddesinde; A türü yetki belgesinin, otomobille ticari tarifeli veya tarifesiz olarak, yurtiçi veya uluslararası yolcu taşımacılığı yapacak gerçek ve tüzel kişilere verileceği; yetki belgesinin; yurtiçinde tarifeli veya tarifesiz yolcu taşımacılığı yapacaklara verilecek A1 yetki belgesi ve uluslararası tarifesiz yolcu taşımacılığı yapacaklara verilecek A2 yetki belgesi olarak taşıma şekline göre ikiye ayrılacağı; 14. maddesinde; A1 yetki belgesi için başvuranların ticari olarak tescil edilmiş en az 4 adet özmal otomobil ile 20.000 tl sermaye veya işletme sermayesine sahip olmalarının şart olduğu düzenlenmiştir.
11/05/2021 tarihli ve 31481 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 24. maddesine, ”Yetki belgesi eki taşıt belgelerine elektrikli taşıtlar da ilave edilebilir. Yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek otomobil cinsi elektrikli taşıtlar için bu Yönetmelikle belirlenen motor silindir hacmi şartı aranmaz. Ancak, yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek otomobil cinsi taşıtların motor gücünün 70 kW (31/2/2021 tarihli değişiklikle 105 kW) ve üzerinde olması şarttır.” hükmü eklenmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca davalı Bakanlığın Yasada belirtilen işletmeci sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik gibi nedenlerle yetki belgesi verilmesinde sınırlama ya da yeni düzenlemeler yapabilmesi mümkün ise de; bu yetkisini kullanırken, Yasada belirtilen nedenleri ve nihai amaç olan kamu yararını koruması gerektiği; taşımacılığın ekonomik, elverişli, seri ve kamu yararına uygun olacak şekilde yapılmasını sağlamakla yükümlü olduğu açık olup; bu yetki ve görevi kapsamında yapacağı düzenlemelerde belirtilen hususları gözetip, düzenlemeyi haklı kılan meşru, hukuka uygun, nesnel nedenleri de ortaya koyması gerekmektedir.
Olayda; elektrikli araçlarla yolcu taşımacılığının diğer yakıt türleri ile çalışan araçlara kıyasla daha çevreci ve ekonomik olması, bu bağlamda ülke ekonomisinin enerji konusunda dışa bağımlılığının azaltılması hususlarına da uygun olarak, yetki belgesi ekine kaydedilecek taşıtlar arasına elektrikli taşıtların da eklenmesi yönündeki Yönetmeliğin söz konusu kuralında, üst hukuk normuna ve bu norm ile ulaşılmak istenen amaca aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, haksız açılan davanın reddine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
İstanbul ilindeki taksici esnafından müteşekkil olan davacı oda tarafından, 11/05/2021 tarihli ve 31481 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4/ç maddesiyle esas Yönetmeliğin “Taşıtların yaşı, cinsi ve diğer şartlar” başlıklı 24. maddesine eklenen, “Yetki belgesi eki taşıt belgelerine elektrikli taşıtlar da ilave edilebilir. Yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek otomobil cinsi elektrikli taşıtlar için bu Yönetmelikle belirlenen motor silindir hacmi şartı aranmaz. Ancak, yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek otomobil cinsi taşıtların motor gücünün 70kw ve üzerinde olması şarttır.” şeklindeki 4. fıkranın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 1. maddesinde; Kanunun, karayolu taşımalarının ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi, taşımada düzen ve güvenliğin sağlanması, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarının belirlenmesi, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerinin, haklarının ve sorumluluklarının saptanması, karayolu taşımalarının diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirini tamamlayıcı olarak hizmet vermesi ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasının sağlanması amacıyla çıkarıldığı, 2. maddesinde; Kanunun, kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarını, taşımacıları, taşıma acentelerini, taşıma işleri komisyoncularını, nakliyat ambarı ve kargo işletmecilerini taşıma işlerinde çalışanlar ile taşımalarda yararlanılan her türlü taşıt, araç, gereç, yapıları ve benzerlerini kapsadığı, 4. maddesinde; taşımaların; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirileceği, 5. maddesinin birinci fıkrasında; taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu, üçüncü fıkrasında; taşımacılara, yetki belgesinden ayrı olarak taşımalarda kullanılacak taşıtların niteliğini ve sayısını gösteren taşıt belgesi ile taşımacının taşıt belgesinde kayıtlı her taşıt için düzenlenen ve taşıtta bulunması gereken taşıt kartı verileceği, dördüncü fıkrasında; taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlığın yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebileceği; 26. maddesinin (a) bendinde; bu Kanunun 5. maddesine göre yetki belgesi olmadan veya yetki belgesi aldığı halde yetki belgesi kapsamına uygun olmayan faaliyetlerde bulunanlara idari para cezası verileceği; 27. maddesinin ikinci fıkrasında; bu kanun kapsamında faaliyet gösterenlere hangi hallerde uyarma, geçici durdurma ve iptal şeklinde idari müeyyideler uygulanacağına ilişkin hususların yönetmelikle düzenleneceği; üçüncü fıkrasında, bu kanuna göre verilen idari para cezalarının, yönetmelikte düzenlenen uyarma, geçici durdurma ve iptal şeklindeki idari müeyyidelerin uygulanmasına engel teşkil etmeyeceği, 34. maddesinde; taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve taşıt kartları ile diğer belge ve hizmetlerin ücret, süre, kapsam, tür ve şekilleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları düzenleyen yönetmeliklerin Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazete’de yayımlanacağı belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un 36. maddesinde ise, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 7397 sayılı Sigorta Murakabe Kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 3. maddesinde; “Araç”, karayolunda kullanılabilen motorlu, motorsuz ve özel amaçlı taşıtlar ile iş makineleri ve lastik tekerlekli traktörlerin genel adı şeklinde, “Taşıt” ise, karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan araçlar, bunlardan makine gücü ile yürütülenler “motorlu taşıt”, insan ve hayvan gücü ile yürütülenler “motorsuz taşıt” şeklinde tanımlanmış; 29. maddesinde, araçların yapım ve kullanma bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uymasının zorunlu olduğu düzenlenmiş; 26/10/2016 tarihli ve 29869 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin (h) bendinde ise, alternatif yakıtlar; ulaşımda fosil yakıt kaynakları yerine veya kısmen kullanılabilen, ulaşım sektörünün çevresel performansını artıran, karbon salınımı azaltan veya azaltma potansiyeli olan aşağıdaki yakıtları veya güç kaynakları, 1) Elektrik, 2) Hidrojen, 3) Doğalgaz, biyometan dâhil, CNG/LNG, 4) LPG, 5) Araç üstü mekanik enerji kaynağı veya deposu (Atık ısı dâhil) olarak tanımlanmış; 11. maddesinin birinci fıkrasında, M ve N kategorisi motorlu araçların, seri tadilat imalatçıları veya temel araç imalatçısı tarafından seri tadilat yolu ile sadece elektrikli, hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araca dönüştürülmesinde ve sadece elektrikli, hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araçların imalinde Ek IV ve Ek XI’de belirtilen ilgili maddelerin uygulanacağı hükmüne yer verilmiş; Ek 1’in 1. maddesinde araç kategorileri düzenlenmiş ve 1.2. maddede “M kategorisi araç” en az dört tekerlekli, motorlu yolcu taşıma amaçlı araç şeklinde; “N kategorisi araç” ise, en az dört tekerlekli, motorlu yük taşıma araçları şeklinde tanımlanmış; Ek IV’ün 4.19. maddesinde, içten yanmalı bir motora sahip M ve N kategorisi araçların tadil yolu ile sadece elektrikli araca, hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araca dönüştürülmesinde aranan onaylar listesi düzenlenmiş; Ek XI’in 1. maddesinde ise, M ve N kategorilerindeki tüm araçlarda sadece elektrikli araç, hibrit elektrikli araç ve hibrit motorlu araç imali ve seri tadilatı yapılacağı belirtilmiştir.
10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 474. maddesinde, diğer görevler yanında; ulaştırma, denizcilik, haberleşme ve posta iş ve hizmetleri ile Karadeniz ile Marmara denizini birleştiren ve gemilerin seyrüseferine imkan veren Kanal İstanbul ve benzeri su yolu projelerinin geliştirilmesi, kurulması, kurdurulması, işletilmesi ve işlettirilmesi hususlarında, ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyon içerisinde, milli politika, strateji ve hedeflerin belirlenmesi amacıyla çalışmalar yapmak ve belirlenen hedefleri uygulamak, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmış; 477. maddesinde, karayolu ve demiryolu ulaştırması faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye olumsuz etkilerini önleyecek, giderecek ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin müstakilen veya ulaştırma türleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamak; karayolu, demiryolu, havayolu ve denizyoluyla yapılacak tehlikeli mal taşımacılığı faaliyetlerinin uluslararası sözleşmeler, standartlar ve mevzuata uygun olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin diğer taşımacılık faaliyetleriyle uyumlu olarak hizmet vermesini sağlamak; karayolu taşımacılık faaliyetlerinde kullanılan her türlü taşıtın cins, kapasite, sahiplik, yaş ve benzeri yönden asgari niteliklerini belirlemek; karayolu ve demiryolu ulaşımını geliştirmek ve serbest, adil, sürdürülebilir bir rekabet ortamı sağlamak amacıyla sınırlı olmak üzere; kullanımı ücrete tabi olan her çeşit karayolu, köprü ve tünel ücretleri, terminal kullanım ücretleri, demiryolu altyapı kullanım ücretleri ile taşımacılık faaliyetlerine ilişkin gerektiğinde taban ve tavan ücret tespit etmek ve uygulamasını denetlemek Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün görev ve yetkileri arasında sayılmış; 508. maddesinde de, Bakanlığın görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabileceği kurala bağlanmıştır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 26/9/2011 tarihli ve 655 sayılı Ulaştırma Altyapı Alanına İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye dayanılarak hazırlanan ve 08/01/2018 tarihli ve 30295 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 1. maddesinde; karayolu taşımacılık faaliyetlerini ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlemek; taşımacılık faaliyetlerinde düzeni ve güvenliği sağlamak; taşımacılık faaliyetlerinde istihdam edilenler ile taşımacılık faaliyetlerinde yararlanılan taşıt, araç, gereç, yapı, tesis ve benzerlerinin niteliklerini belirlemek Yönetmeliğin amaçları arasında sayılmış; 4. maddesinin (nn) bendinde, “Otobüs” yapısı itibariyle insan taşımak için imal edilmiş ve şoförü dahil 9 kişiden fazla yolcu taşımaya uygun olan motorlu taşıtı olarak; (oo) bendinde “Otomobil”, yapısı itibariyle şoförü dahil en fazla 9 adet oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş motorlu taşıt olarak; (lll) bendinde “Taşıt belgesi”, yetki belgesi sahibinin kullanacağı taşıtların niteliğini ve sayısını liste halinde gösteren, yetki belgesinden ayrı ve yetki belgesinin eki olarak düzenlenen belge olarak, (mmm) bendinde “Taşıt kartı”, bir taşıtın yalnız bir yetki belgesinde kayıtlı olduğunu ve bu yetki belgesi altında çalıştırılabileceğini gösteren belge olarak, (üüü) bendinde “Yetki belgesi”, bu Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunacak gerçek ve tüzel kişilere çalışma izni veren ve Bakanlıkça düzenlenen belge olarak tanımlanmıştır.
Yönetmeliğin 5. maddesinde ise; Yönetmelik kapsamına giren taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, dağıtım işletmeciliği, terminal işletmeciliği ve benzeri faaliyetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlere uygun olan yetki belgesini/belgelerini Bakanlıktan almalarının zorunlu olduğu hükme bağlanmış, 6. maddesinde, yetki belgesi türleri düzenlenmiş ve “A türü yetki belgesi”nin otomobille ticari tarifeli veya tarifesiz olarak yurt içi veya uluslararası yolcu taşımacılığı yapacak gerçek ve tüzel kişilere verileceği, “B türü yetki belgesi”nin otobüsle yurtiçi ve/veya uluslararası yolcu taşımacılığı veya hususi taşımacılık yapacak gerçek ve tüzel kişilere verileceği ve bu belgelere 24. maddenin ikinci fıkrasının (m) bendindeki şartları haiz otomobillerin de kaydedilebileceği, “D türü yetki belgesi”nin, otobüsle tarifeli veya tarifesiz yurtiçi yolcu taşımacılığı veya hususi taşımacılık yapacak gerçek ve tüzel kişilere verileceği ve bu belgelere 24. maddenin ikinci fıkrasının (m) bendindeki şartları haiz otomobillerin de kaydedilebileceği düzenlenmiş; 8. maddesinde, taşımacılık faaliyetlerinin; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en aza indirilecek, fert, toplum ve çevre sağlığı ile bunların güvenliğini olumsuz yönde etkilemeyecek ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirileceği hükme bağlanmıştır.
Yönetmeliğin, dava konusu düzenlemeyi içeren “Taşıtların yaşı, cinsi ve diğer şartlar” başlıklı 24. maddesinde (karar tarihinde yürürlükte olan haliyle);
“(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki taşımalarda kullanılacak ve yetki belgesi eki taşıt belgesine kaydedilecek veya asgari kapasite hesabında değerlendirilecek taşıtların aşağıdaki şartlara uygun olması gerekir. Buna göre;
a) A türü yetki belgesi ile ilgili olarak:
1) Yetki belgesi eki taşıt belgelerine (Değişik ibare:RG-10/1/2020-31004) kamu kurumları için düzenleneceklerde 8 diğerlerinde 6 yaşından büyük olmayan ticari otomobiller kaydedilir.
2) A1 (Değişik ibare:RG-31/12/2018-30642 4.Mükerrer) veya A2 yetki belgesi eki taşıt belgesine en fazla 10 adet otomobil kaydedilir.
3) Kamu kurum/kuruluşlarıyla yapılacak taşıma sözleşmesine istinaden (Ek ibare:RG-31/12/2018-30642 4.Mükerrer) A1 yetki belgesi eki taşıt belgesine kaydedilecek taşıtlar için, kaydedilebilecek taşıt sayısı sınırına bakılmaksızın taşıt kaydedilebilir. Bu şekilde düzenlenecek taşıt kartlarının süresi, kamu kurum/kuruluşuyla yapılan sözleşmenin süresiyle sınırlıdır.
4) (Ek:RG-31/12/2018-30642 4.Mükerrer) Kamu kurumu/kuruluşu haricindekilere hizmet vermek üzere A1 yetki belgesi alacakların, yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek taşıtlarının imalat tarihinden sonra tadilat görmemiş olması, 2.900 cm3 silindir hacminden az ve asgari kapasiteyi sağlayacak otomobillerin ilk başvuru ve faaliyet süresince 3 yaşından büyük olmaması zorunludur.
b) B türü yetki belgesi ile ilgili olarak:
1) Yetki belgesi eki taşıt belgelerine kaydedilecek taşıtlardan, asgari kapasiteyi sağlayacak sayıda özmal otobüsün ilk başvuru ve faaliyet süresince (Değişik ibare:RG-23/6/2020-31164) 12 yaşından büyük olmaması şarttır.
2) (Değişik:RG-15/11/2019-30949) B1 yetki belgesi eki taşıt belgesine kaydedilecek otobüs cinsi taşıtların, şoförü dahil en az 25 koltuk kapasitesine sahip olması şarttır.
3) B3 yetki belgesi eki taşıt belgelerine ticari veya hususi otobüsler kaydedilir.
…
ç) D türü yetki belgesi ile ilgili olarak:
1) (Ek ibare:RG-25/5/2018-30431) D1, D2 ve D3 Yetki belgesi eki taşıt belgelerine kaydedilecek taşıtlardan, asgari kapasiteyi sağlayacak sayıda özmal otobüsün ilk başvuru ve faaliyet süresince (Değişik ibare:RG-15/11/2019-30949) 12 yaşından büyük olmaması şarttır.
2) (Değişik:RG-15/11/2019-30949) D1 yetki belgesi eki taşıt belgesine kaydedilecek otobüs cinsi taşıtların, şoförü dahil en az 25 koltuk kapasitesine sahip olması şarttır.
3) D3 yetki belgesi eki taşıt belgelerine ticari veya hususi otobüsler kaydedilir.
4) D4 yetki belgesi eki taşıt belgelerine, merkezi işyeri adresinin bulunduğu ilin plakasına kayıtlı en fazla 10 adet otobüs kaydedilir.
…
(2) Taşıtlarla ilgili diğer hususlar:
…
m) (Ek:RG-15/11/2019-30949) B1, B2, D1 ve D2 yetki belgesi eki taşıt belgesine kaydedilecek otomobil cinsi taşıtlara ilişkin;
1) Özmal olarak tescilli olması,
2) (Değişik ibare:RG-10/1/2020-31004) 2.900 cm3 silindir hacminden büyük olması,
3) (Değişik ibare:RG-10/1/2020-31004) İlk müracaatta 1 yaşından, faaliyeti boyunca da 3 yaşından büyük olmaması,
4) Belgede kayıtlı özmal otobüs sayısının yarısından fazla olmaması,
5) Kaydedilecek taşıt sayısının 10 adedi geçmemesi,
6) (Ek:RG-10/1/2020-31004) Kaydedilecek taşıtların imalat tarihinden sonra tadilat görmemiş olması şarttır. Ayrıca, bu taşıtlar asgari kapasite hesabı ve kiralık taşıt kullanım oranlarında dikkate alınmayacağı gibi uluslararası faaliyetlerde kullanılamaz.
n) (Ek:RG-15/11/2019-30949) B3, engelli ve diyaliz hastalarını taşımak üzere düzenlenmiş D2, D3 ve D4 yetki belgelerine otomobil cinsi taşıt kaydedilemez.
…
(4) (Ek:RG-11/5/2021-31481) Yetki belgesi eki taşıt belgelerine elektrikli taşıtlar da ilave edilebilir. Yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek otomobil cinsi elektrikli taşıtlar için bu Yönetmelikle belirlenen motor silindir hacmi şartı aranmaz. Ancak, yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek otomobil cinsi taşıtların motor gücünün (Değişik ibare:RG-31/12/2021-31706 6. Mükerrer) 105kW ve üzerinde olması şarttır.” hükmü yer almaktadır.
Dava konusu düzenlemenin “Yetki belgesi eki taşıt belgelerine elektrikli taşıtlar da ilave edilebilir. Yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek otomobil cinsi elektrikli taşıtlar için bu Yönetmelikle belirlenen motor silindir hacmi şartı aranmaz.” kısmının incelenmesi:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca davalı Bakanlığın Kanun’da belirtilen işletmeci sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik gibi nedenlerle yetki belgesi verilmesinde sınırlama ya da yeni düzenlemeler yapabilmesi mümkün ise de; bu yetkisini kullanırken, Kanun’da belirtilen nedenleri ve nihai amaç olan kamu yararını koruması gerektiği; taşımacılığın ekonomik, elverişli, seri ve kamu yararına uygun olacak şekilde yapılmasını sağlamakla yükümlü olduğu açık olup; bu yetki ve görevi kapsamında yapacağı düzenlemelerde belirtilen hususları gözetip düzenlemeyi haklı kılan meşru, hukuka uygun, nesnel nedenleri de ortaya koyması gerekmektedir.
Dava konusu düzenleme ile yetki belgesi eki taşıt belgelerine “elektrikli taşıtlar”ın da ilave edilebilmesine olanak sağlanmış olup; davacı tarafından, düzenleme ile tüm yetki belgesi türlerine elektrikli “otomobil” kaydı yapılmasının mümkün hale geldiği, bu durumun belirsizlik doğurduğu, A1, B1, B2, D2 yetki belgesi türlerinde kullanılacak olan araçların şehir içinde yolcu taşıyarak taksicilik faaliyetlerinde bulunabilmesinin önünün açıldığı, bu durumun ise taksicilik faaliyetine karşı haksız rekabet oluşturduğu otobüsle taşıma yetkisi verilenlerin otomobille taşıma yetkisinin bulunmadığı belirtilerek, düzenlemelerin iptalinin gerektiği öne sürülmüştür.
Dava konusu düzenlemeyi içeren Yönetmelik hükümleri incelendiğinde; yetki belgesi türlerinin, taşımanın niteliğine ve/veya otomobil, otobüs gibi “taşıt cinsi”ne göre belirlendiği; dava konusu düzenlemenin ise, yetki belgesi eki taşıt belgelerine ilave edilecek taşıtta kullanılacak “alternatif yakıt türüne” yönelik belirleme içerdiği görüldüğünden davacının tüm yetki belgesi türlerine elektrikli “otomobil” kaydı yapılmasının mümkün hale geldiği ve bu durumun belirsizlik yarattığı iddiasına itibar edilmemiştir.
Öte yandan; davacı tarafından, dava konusu düzenlemenin A1, B1, B2, D2 yetki belgesi türlerinde kullanılacak olan araçların şehir içinde yolcu taşıyarak taksicilik faaliyetlerinde bulunabilmesinin önünün açıldığı, bu durumun ise taksicilik faaliyetine karşı haksız rekabet oluşturduğu belirtilmiş ise de; yetki belgesi sahiplerinin taşıtlarını amaç dışı faaliyette kullanması hususu 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nde yaptırım gerektiren bir fiil olarak düzenlenmiş olup bu durum dava konusu düzenlemeyi kusurlandırıcı bir husus olarak görülmemiştir.
Bu durumda; elektrikli araçlarla yolcu taşımacılığının diğer yakıt türleri ile çalışan araçlara kıyasla daha çevreci ve ekonomik olması, bu bağlamda ülke ekonomisinin enerji konusunda dışa bağımlılığının azaltılması hususları gözetilerek yetki belgesi ekine kaydedilecek taşıtlar arasına elektrikli taşıtların da eklenmesi yönündeki Yönetmeliğin söz konusu kuralında, üst hukuk normuna ve bu norm ile ulaşılmak istenen amaca aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bununla birlikte; 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (15) numaralı alt bendinde “Motor silindir hacmi: Taşıtların motorlarını imal eden fabrikalarca uluslararası normlara göre tespit olunarak teknik belgelerinde gösterilen ve ilgili mevzuatları gereğince cm³ cinsinden ifade olunan motor hacmidir.” şeklinde tanımlanmış; 7103 sayılı Kanun’un 17. maddesi ile aynı maddenin birinci fıkrasına (21) alt bent olarak “Motor gücü: Taşıtların elektrik motorlarını imal eden fabrikalarca uluslararası normlara göre tespit edilen ve kilovat (kW) olarak ifade olunan azami güçtür.” tanımı eklenmiş, madde gerekçesinde “2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununda yer alan minibüs ve otobüs tanımlarına uyum sağlamak için 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununun 2 nci maddesinde düzenleme yapıldığı” açıklamasına yer verilmiş ve Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu’nda, “Hâlihazırda Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununda motor silindir hacmine bağlı bir vergileme sisteminin olduğu, düzenlemeyle esasen teknolojilerdeki farklılıktan ötürü elektrikli araçlarda motor silindiri olmadığı için kanundaki vergileme ölçütleri arasına “motor gücü” tanımının eklenerek elektrikli araçların vergilendirilmesi bakımından bir boşluğun giderildiği…” belirtilmiştir.
Bu açıklama ışığında; yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek otomobil cinsi elektrikli taşıtlar için Yönetmelikle belirlenen motor silindir hacmi şartının aranmayacağına ilişkin dava konusu düzenlemenin yapısal/teknolojik bir farklılıktan kaynaklandığı anlaşılmakta olup kuralın hukuka uygun olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Dava konusu düzenlemenin “Ancak, yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek otomobil cinsi taşıtların motor gücünün 70 kW ve üzerinde olması şarttır.” kısmının incelenmesi:
11/05/2021 tarihli ve 31481 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan dava konusu düzenleme ile yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek otomobil cinsi taşıtların motor gücünün 70 kW ve üzerinde olması şartı öngörülmüştür.
Davacı tarafından; 70 kW kapasiteli elektrikli araçların otomobil türüne ait olarak üretilenlerin neredeyse tamamını kapsadığı, dolayısıyla yapılan düzenleme ile herhangi bir sınırlama olmaksızın tüm elektrikli araçların yetki belgeleri ile kullanımına olanak sağlandığı iddia edilmiştir.
31/12/2021 tarihli ve 31706 (6. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolları Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile “70 kW” ibaresi, “105kW” olarak değiştirilerek yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek otomobil cinsi taşıtların motor gücüne ilişkin kriter yeniden düzenlenmiştir.
Bu itibarla; Yönetmeliğin dava konusu edilen bu kısmı hakkında davalı idarece yeniden düzenleme yapıldığı görüldüğünden Yönetmeliğin bu kısmı yönünden işin esasının incelenmesi olanağı bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu düzenlemenin “Yetki belgesi eki taşıt belgelerine elektrikli taşıtlar da ilave edilebilir. Yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek otomobil cinsi elektrikli taşıtlar için bu Yönetmelikle belirlenen motor silindir hacmi şartı aranmaz.” kısmı yönünden DAVANIN REDDİNE,
2. Dava konusu düzenlemenin “Ancak, yetki belgesi eki taşıt belgesine ilave edilecek otomobil cinsi taşıtların motor gücünün 70 kW ve üzerinde olması şarttır.” kısmı yönünden konusu kalmayan dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
3. Dava kısmen karar verilmesine yer olmadığına, kısmen ret ile sonuçlandığından ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin … TL kısmının davacı üzerinde bırakılmasına ve kararın verildiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, yargılama giderlerinin diğer kısmı olan … TL’nin ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
23/11/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.