Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2022/1828 E.  ,  2022/4296 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2022/1828
Karar No:2022/4296

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Büyükşehir Belediyesi
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesi’nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisindeki “S” plakalı araç sayısının 400.000,00-TL muhammen bedel ile ilk etapta 400 adet artırılmasının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 45. maddesi gereğince açık teklif usulü ile ihale edilerek yaptırılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı İzmir Büyükşehir Belediyesi Encümen kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi’nce verilen kararda; İzmir Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisindeki “S” plaka sayısının ilk etapta 400 artırılması ve muhammen bedelin tespit edilmesi için takdir komisyonu kurulmasına ilişkin … tarih ve … sayılı … Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) Genel Kurulu Kararı ile “S” plaka satın alacak kişi ve şirket ortaklarının sağlamaları gereken koşulların belirlenmesine ilişkin … tarih ve … sayılı UKOME Genel Kurulu kararının iptali istemiyle Mahkemelerinin E:… sayılı dosyasına kayıtlı davanın açıldığı, anılan davada “S” plaka sayısının 400 adet artırılmasının gerekip gerekmediği, servis araçlarına olan ihtiyaç durumu, yolcu talepleri, yolcu sayısı, fiilen çalışan araçların kapasite ve sayısı ile yeterli olup olmadıkları, yeni ihdas edilecek plakaların trafik güvenliği ile şehircilik ve planlama ilkelerine uygunluğunun tespit edilmesi gerekli görüldüğünden bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verildiği, yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; “…“S” plaka servis ihtiyacının belirlenmesine yönelik İzmir Ulaşım Ana Planı (UPI-2030) çalışması kapsamında gerçekleştirilen hane halkı yolculuk anketleri, perde-kordon kesit sayımları, ilgili kurum ve kuruluşlardan toplanan veriler, imar planları doğrultusunda hazırlanan nüfus projeksiyonları, bu veriler ışığında geliştirilen 2030 ulaşım modeli, model üzerinde gerçekleştirilen kalibrasyonlar sonrasında hesaplanan nüfus artışı, çalışan kişi sayısı, öğrenci sayısı, bireysel otomobil sahipliği sayısı ve günlük toplam yolculuk sayılarında artış öngörüsünün Ulaşım Mühendisliği planlama ilkelerine uygun olduğu, davacı tarafın belirttiğinin aksine ihtiyaç analizinin günlük ya da sadece güncel koşullar için değil gelecek öngörüsü ile kısa, orta ve uzun dönem projeksiyonları ile yapıldığı, bu nedenle pandemi döneminden önce 2018 yılında yapılan İzmir Ulaşım Ana Planı çalışmalarında pandemi koşullarının dikkate alınmamasının dava konusu edilemeyeceği, pandemi döneminin geçici olduğu ve hatta pandemi döneminde normalleşme süreciyle birlikte sosyal mesafe şartlarının temini açısından bir dolu, bir boş oturma uygulamaları nedeniyle kısa bir süre bazı toplu taşıma araçları ve servislerde %50 doluluk oranları ile çalışıldığı, bu durumda da servis araçlarına olan ihtiyacın o dönem koşullarında 2 kat arttığı göz önüne alındığında öngörülemeyen dönemler için esnek kararların alındığı pandemi gibi olağanüstü durumlar için idarelerin kamu yararı adına uzun dönem Ulaşım Ana Planı çalışmalarına dayanan kararlarının şehircilik ilkelerine, şehir ve ulaşım planlaması esaslarına ve kamu yararına aykırı olmadığı; uyuşmazlık konusu S plaka sayısının 400 arttırılmasının ulaşım ana planı kararları ile desteklenen gerekçelere dayandığı; servis araçlarına olan ihtiyaç durumu, yolcu talepleri, yolcu sayısı, fiilen çalışan araçların kapasite ve sayısının arttırılmadığı durumda Ulaşım Ana Planı ile belirlenen hedeflere ulaşılmasında yeterli olmayacağı değerlendirilmiş ve yeni ihdas edilecek plakaların trafik güvenliği ile şehircilik ve planlama ilkelerine herhangi bir aykırılığı tespit edilmemiştir.” yönünde görüş ve açıklamalara yer verildiği, bilirkişi raporuna karşı davacı tarafından yapılan itirazın raporu kusurlandıracak nitelikte görülmediği, söz konusu bilirkişi raporunun hükme esas alınabilecek nitelikte bulunduğu; bu itibarla, dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile ihtiyaç tespit raporunun ve bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesi sonucunda, servis araçlarına olan ihtiyaç durumu, yolcu talepleri, yolcu sayısı, fiilen çalışan araçların kapasite ve sayısı dikkate alındığında “S” plaka sayısının ilk etapta 400 artırılmasının kamu yararına uygun olduğu anlaşıldığından, dava konusu kararda hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, birbiriyle bağlantılı iki konuda usule uygun şekilde tek dava açılmışken yargılama usullerinin farklı olduğu gerekçesiyle “dilekçe ret” kararı verildiği, ivedi yargılama kapsamındaki bir dava ile ivedi olmayan bir davanın beraber açılamayacağına ilişkin bir kural olmadığı, belediyece aldırılan Kent Geneli Servis Araçları İhtiyaç Tespit Raporu ve bu raporu tekrar eden Bilirkişi Kurul Raporu’na göre karar verildiği, dava konusu idari işlemin Encümen kararı ile değil Belediye Meclisi kararı ile tesis edilebileceği, konuyla ilgili emsal Danıştay kararlarının bulunduğu, toplu taşıma hizmetinin yerine getirilmesinde ruhsat verme yönteminin seçilmesi hâlinde süresiz olarak ruhsat vermenin mümkün olmadığı, dava konusu Encümen kararına dayanak UKOME kararı kapsamında, İçişleri Bakanlığı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görüş ve onayının alınmadığı, ayrıca Danıştay’ın görüşünün de alınmadığı, ihalenin pandemi nedeniyle kapanmaların da olduğu bir dönemde aceleyle yapıldığı, insanların artık uzaktan çalışmaya, okulların uzaktan eğitime geçişi gibi hususların dikkate alınmadığı, şehrin sıkışık trafiğine 400 servis aracı daha sokmanın kamu yararıyla bağdaşmayacağı, Kent Geneli Servis Araçları İhtiyaç Tespit Raporu’nu hazırlayanların bu konuda yetkili olup olmadıkları bakımından bir araştırma yapılmadığı, bilirkişilerin “madem ki nüfus artacak o hâlde servis sayısının da artması uygundur” temalı bir görüş sunduğu, UKOME kararının alındığı tarihte kent geneli ihtiyaç tespit raporunun hazırlandığı 2018 yılından çok başkaca koşullar olduğu, pandemi koşullarının en az 5-10 yıl daha süreceğinin tahmin edildiği, bilirkişilerin güncel durum hakkında bir söz söyleyemediği, herhangi bir servis artışına lüzum olmadığı, ihalelerde kapalı teklif usulünün esas olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyize konu kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …’UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü ve Sekizinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun Ek 1. maddesi uyarınca birlikte yapılan toplantıda, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
İzmir Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde servis taşımacılığında kullanılan “S” plakalı araç sayısının 400 adet artırılması yönünde ihale yapılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı UKOME Genel Kurulu kararı ile bu karar doğrultusunda alınan “muhammen bedelin 400.000,00-TL olarak belirlenmesi ve ihale kurallarının düzenlenmesi”ne ilişkin … tarih ve … sayılı UKOME Genel Kurulu kararlarına istinaden ihale yapılarak hak sahibi araçlara plakaları verilmiştir. Ancak mezkûr UKOME kararları … İdare Mahkemesi’nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile iptal edilmiştir.
Bunun üzerine … tarih ve … sayılı UKOME Genel Kurulu kararı ile, “’Kent Geneli Servis Araçları İhtiyaç Tespit Raporu’ kapsamında İzmir Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde servis taşımacılığında kullanılan “S” plakalı araç sayısının ilk etapta 400 adet artırılmasına, muhammen bedelin tespitine yönelik “S” plakaların serbest piyasa bedellerinin belirlenebilmesi için ilgili odalardan görüş istenmesine, kurumlardan gelen görüşler doğrultusunda Muhammen Bedelin belirlenmesi için Takdir Komisyonu kurulmasına ve Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin 28/1. maddesi kapsamında Kent Geneli Servis Araçları İhtiyaç Tespit Raporunun İçişleri ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına bildirilmesi yönündeki Teknik Kurul görüşünün uygunluğuna” karar verildiği, daha sonra anılan karar doğrultusunda alınan … tarih ve … sayılı UKOME Genel Kurulu kararı ile, “Muhammen bedelin tespitine ilişkin 19/03/2021 tarihli Komisyon Raporu kapsamında muhammen bedelin 400.000,00-TL (KDV hariç) olarak belirlenmesi, “S” plaka satın alacak kişi ve şirket ortaklarının “İBŞB Servis Araçları Yönergesi” kapsamında düzenlenen ve kararda belirtilen “Ticari Taşıt Tahsis Belgesi” alma koşullarını sağlamaları ve spekülatif kazanca neden olunmaması için, satın alınacak “S” plakaların veraset yolu ile yapılan intikaller hariç 2 yıl süre ile bir başka kişiye satılamaması / devredilememesi ve herhangi bir şekilde hibe edilememesine” karar verilmiştir.
İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Dairesi Başkanlığı’nın …. tarih ve … sayılı Başkanlık Makamı’na yazısı ile, söz konusu UKOME Genel Kurulu kararları kapsamında İzmir Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisindeki “S” plakalı araç sayısının 400.000,00-TL (KDV hariç) muhammen bedel ile ilk etapta 400 adet artırılması yönünde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 45. maddesi uyarınca “Açık Teklif Usulü” ile ihale yaptırılması hususunda karar alınmak üzere konunun 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 34/i maddesi gereğince Encümen’e havalesi talep edilmiştir.
Yazının Başkanlık Makamından Encümene havalesi üzerine, aktarılan UKOME Genel Kurulu kararları kapsamında, İzmir Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisindeki “S” plakalı araç sayısının 400.000,00-TL (Dörtyüzbintürklirası) (KDV hariç) muhammen bedel ile ilk etapta 400 adet artırılmasının, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 45. maddesi uyarınca “Açık Teklif Usulü” ile ihale edilerek yaptırılmasına karar verilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15. maddesinde, “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: … f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek, … p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.
… Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67 nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir.”; “Meclisin görev ve yetkileri” başlıklı 18. maddesinde ise, “Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: … j) Belediye adına imtiyaz verilmesine ve belediye yatırımlarının yap-işlet veya yap-işlet-devret modeli ile yapılmasına; belediyeye ait şirket, işletme ve iştiraklerin özelleştirilmesine karar vermek. …” kuralı yer almıştır.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7. maddesinde, “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: … f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. … p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek. …” kuralına yer verilmiştir.

HUKUKÎ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan kurallardan, büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde toplu taşıma hizmetlerini yürütmenin ve bu amaçla toplu taşıma vasıtalarının işletilmesi ve işlettirilmesinin kamu hizmeti olarak münhasıran büyükşehir belediyelerine imtiyaz olarak verilmiş olduğu, toplu taşıma vasıtalarını işlettirmenin imtiyaz sözleşmesi, ruhsat verme, kiralama veya hizmet satın alma yoluyla gördürülebileceği anlaşılmaktadır.
Belirtilen usullerden herhangi birinin seçilmesi yoluyla toplu taşıma hizmetinin özel hukuk kişileri eliyle sağlanması hâlinde büyükşehir belediyesinin kanunlarla kendisine verilen ulaşım hizmetlerine ilişkin imtiyazdan vazgeçmiş sayılacağı, vazgeçme iradesinin ise, ancak, belediye adına imtiyaz verilmesinde görevli ve yetkili kılınan belediye meclisince ortaya konulması hâlinde geçerli olacağı sonucuna varılmaktadır.
Bu itibarla, büyükşehir belediyesi sınırları içerisindeki “S” plakalı araç sayısının 400 adet artırılmasına ihtiyaç bulunduğuna ilişkin kararı alma yetkisi UKOME’ye ait olmakla birlikte bu ihtiyacın bizzat belediye tarafından mı karşılanacağı yoksa üçüncü kişilere mi gördürüleceği konusunda karar alma yetkisinin büyükşehir belediye meclisine ait olduğu dikkate alındığında, dava konusu ihaleye ilişkin olarak İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi’nce herhangi bir karar alınmaksızın tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki temyize konu Mahkeme kararında ise hukukî isabet bulunmamaktadır.
Belediye encümeninin yetkileri bakımından konu ele alındığında ise, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca belediye meclisi kararına dayalı olarak yapılacak ihalenin encümence anılan Kanun hükümlerine göre yürütülmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesi uyarınca … İdare Mahkemesi’nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı …-TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ….-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkeme’ye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun’un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 21/11/2022 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.

(X) KARŞI OY :
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7. maddesinin (f) bendinde, “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.”; (p) bendinde, “Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek.” büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
Anılan Kanun’un “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9. maddesinde de, bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı, ulaşım koordinasyon merkezi kararlarının, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe gireceği, ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararların, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcı olduğu, koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirleneceği, büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun bu Kanuna aykırı hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir.
Ayrıca, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 8. ve 9. maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 15/06/2006 tarihli, 26199 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin “Ulaşım Koordinasyon Merkezi” başlıklı üçüncü kısmının “Görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18. maddesinde, “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, … ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmekle…d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla, …” görevli ve yetkilidir kuralına yer verilmiş; 28. maddesinin (2) numaralı fıkrasında da, “Taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçları(nın)… tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretleri UKOME’ce tespit edilir.” düzenlemesi yer almıştır.
Aktarılan hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden, karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden büyükşehir belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı verme konusunda karar verme yetkisinin Büyükşehir Ulaşım Koordinasyon Merkezine ait olduğu anlaşılmaktadır.
Diğer yandan, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 12/(b) maddesinde il ve ilçe trafik komisyonlarının görevleri sayılmıştır. Bu kapsamda, 02/04/1986 tarih ve 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuş olan Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar ile, tahdit kapsamında bulunan taksi, dolmuş, minibüs ve (S) serisinden ticari servis araçlarına verilecek plakaların verilme usul ve esasları belirlenmiştir.
Anılan Karar’ın 3. maddesinde, ticari plaka verilebilmesi için umum servis araçlarında, şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçtiğini beyan etmiş ve ilgili meslek odasına, ilgili meslek odasının bulunmadığı yerlerde şoförler odasına üye olmak veya ticaret odalarına kayıtlı taşımacı şirketlerce şehir içinde taşımacılık yapmak şartı aranacağı öngörülmüş ve ticari plakaların verilme usul ve esaslarını düzenleyen 5. maddesinde ise, “Ticari plaka, kapalı teklif usulü ile aşağıdaki şartlar dikkate alınarak, trafik komisyonunun tespit edeceği esaslara göre verilir.
a) İlin ihtiyacı dikkate alınarak dağıtılacak ticari plaka sayısı trafik komisyonunca tespit edilecek ticari plakanın serbest piyasadaki tahmini bedelinin %80’ine tekabül eden muhammen bedeli, müracaat şekli, süresi, ihale zamanı ve diğer hususlar mahalli vasıta ve/veya en az iki gazete ile kamuoyuna duyurulur.
b) Tespit edilen ticari plakalar ikişer aylık dönemlerde bir yılda altı defa verilebilir.
c) Kapalı teklif zarfları trafik komisyonları huzurunda açılır ve en yüksek bedeli teklif edenlerden başlamak üzere o dönem için tespit edilen miktarda ticari plaka verilir. Eşit ücret teklif edenler arasında trafik komisyonu huzurunda kura çekilir.
d) Müracaat edenlerden, trafik komisyonunun tespit edeceği muhammen bedelin 1/5’i teminat olarak peşin alınır. Plaka bedelinin kalan kısmı ödenmedikçe plaka almaya hak kazananlara ticari plaka verilmez, kazanamayanların teminatları iade edilir.” kuralı yer almıştır (www.trafik.gov.tr.mevzuat.karar).
23/07/2004 tarihinde yürürlüğe giren 5216 sayılı Kanun’un 9. maddesinde, büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından kullanılması öngörüldüğünden, 02/04/1986 tarih ve 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuş olan Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar’ın 5. maddesiyle, tahdit kapsamında bulunan taksi, dolmuş, minibüs ve (S) serisinden ticari servis araçların plakalarının verilmesinde il trafik komisyonuna ait bulunan yetkilerin UKOME tarafından kullanılması kanunun amir hükmü gereğidir. 5216 sayılı Kanun ile belirlenen kurallar ile çelişmeyen 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili mevzuatın uygulanacağı açık olup, anılan Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen Usul ve Esasların ve öngördüğü temel ilkelerin 5216 sayılı Kanun ve yukarıda anılan Yönetmelik ile çelişmediği anlaşılmaktadır. Ayrıca … tarih ve … sayılı Bakanlar Kurulu Kararının iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Sekizinci Dairesi’nin 17/12/2020 tarih ve E:2018/37, K:2020/5771 sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiştir.
Bu itibarla, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle büyükşehir sınırları içerisinde il trafik komisyonu yetkileri Büyükşehir Ulaşım Koordinasyon Merkezi’ne geçmiş bulunduğundan, uyuşmazlığa konu tahdit kapsamında bulunan (S) serisinden ticari servis araçlarına verilecek plakaların ihtiyaca göre sayısının belirlenmesi ve ihale edilmesi hususunda önceden il trafik komisyonları tarafından kullanılan yetkilerin UKOME tarafından kullanılmasında 5216 sayılı Kanuna aykırılık teşkil eden bir yön bulunmamaktadır.
Belirtilen hukuki durumun aksine büyükşehir belediye meclisince belirtilen konularda ayrıca bir karar alınması yönünde yapılacak bir uygulamanın, UKOME tarafından alınan kararların, belediye meclislerince yeniden tartışılmasına, değiştirilmesine, uygulanmamasına ya da eksik uygulanmasına neden olacağı ve bu durumun UKOME kararlarının bağlayıcı olduğu yönündeki kanun hükmünü işlevsiz hâle getireceği, UKOME tarafından karar verilmeden önce belediye meclisi kararı aranmasının da katılımcı bir anlayışla oluşturulan UKOME’nin kuruluş amacı ile bağdaşmayacağı kuşkusuzdur. Kaldı ki, Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 28. maddesinde, Belediye Kanunu’nun bu kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanacağı kurala bağlandığından, yukarıda belirtilen konularda Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun yetki kurallarının uygulanması gerekmektedir. Bu noktada, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 13. maddesinin beşinci fıkrasında, belediyelere ait taşıma işlerinin bu Kanun kapsamında olduğu ve belediyelere ait ihalelerin belediye encümenince yapılacağı kuralı yer aldığından, uyuşmazlık konusu ihalenin belediye encümeni tarafından yapılacağı hususunda bir tartışma bulunmamaktadır.
Bu bağlamda, … tarih ve … sayılı UKOME Genel Kurulu kararı doğrultusunda alınan, tahdit kapsamında bulunan (S) plakalı araç sayısının 400 adet artırılması yönünde ihale yapılmasına ilişkin encümen kararında hukuka aykırılık bulunmadığından, davanın reddi yolundaki temyize konu Mahkeme kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmadığı ve kararın yukarıda aktarılan gerekçeyle onanması gerektiği oyu ile karara katılmıyorum.