Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2020/6258 E.  ,  2022/6560 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/6258
Karar No : 2022/6560

DAVACI : …

DAVALI : … Odası
Av. …

DAVANIN KONUSU :
14/02/2005 tarihli ve 25727 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliğinin 04/03/2020 tarihli ve 31058 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değişik 11. maddesinin (b) bendinde yer alan, “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek ve belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilir.” düzenlemesindeki “ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek” ibaresinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nda odalardan üyelikten ayrılmaya dair düzenleme bulunmadığı, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına üyelik ve üyeliğin sonlandırılmasının bireye tanınmış bir hak olduğu, bu hakkın sınırlandırılmasının Anayasa’ya aykırı olmaması koşuluyla kanunla gerçekleştirilmesi gerektiği, aidat borcunun tahsili için İcra İflas Kanunu hükümleri gereğince icra takibi yapılması mümkünken, aidat borçlarının ödenmemesi durumunda oda üyeliğinden istifa etmenin yasaklanmasının istifa müessesesinin amacıyla bağdaşmayacağı belirtilmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu ibarenin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava; 14/02/2005 tarihli ve 25727 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği, Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliğinin 04/03/2020 tarihli ve 31058 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değişik 11. maddesinin (b) bendinde yer alan, “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek ve belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilir.” hükmündeki “ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek” ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasası’nın “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135. maddesinde, “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.
Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz…” düzenlemesine yer verilmiştir.
6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 30. maddesinde, “Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemiyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.” düzenlemesine; 33. maddesinde, Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.
Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslekdaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır.” düzenlemesine; 02/12/2002 tarih ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99. maddesinde, Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır.
Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır.
Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır….” düzenlemesine; “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114. maddesinde, “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.” düzenlemesine yer verilmiştir.
Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin “Üyelik Ödentileri” başlıklı 13. maddesinin (a) bendinde, “Üyelik ödentileri ve üyelik ile ilgili tüm ücretler, mevcut olanak ve koşullara göre TMMOB’un belirleyeceği ve/veya önereceği tavan rakamdan daha yüksek olmamasına dikkat edilerek, Oda Genel Kurulu tarafından veya Oda Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır. Üye yıllık ödentisi üyelerden peşin ya da Oda Yönetim Kurulunca belirlenecek esaslara göre taksitler halinde alınabilir.
…son haliyle (h) bendinde ise, “Tüm Oda alacaklarının tahsilatında gerekli işlemler yapıldıktan sonra başkaca bir yol kalmaması durumunda 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanır.” düzenlemesine; “Üyelik Vasfının Kaybolması” başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek ve belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilir.” düzenlemesine yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; 2007 yılında Çevre Mühendisleri Odasına kayıt yaptıran davacı hakkında 2007 yılı 8. ayından 2016 yılına kadar yıllık aidatları ödemediğinden bahisle 02/06/2017 tarihinde yasal takip başlatılmış, davacının 29/04/2019 tarihinde odaya istifa talebinin kabul edilmesi ve icra takibinin sonlandırılması istemiyle yaptığı başvurusu üzerine Çevre Mühendisleri Odası’nın 21/05/2019 tarih ve 0474 sayılı kararı ile istifa şartları arasında yer alan aidat yükümlülüğünün yerine getirilmemesi sebebiyle istifa talebinin değerlendirmeye alınmadığı, icranın kapatılması ve istifa dilekçesi verilen tarihe kadar olan borcun odaya ödenmesi durumunda işlemlerin gerçekleştirileceği belirtilerek reddedilmesi üzerine davacı tarafından iş bu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Kişinin; bir vazife, memuriyet veya üyelikten isteğiyle çekilme, ayrılma istemi olarak tanımlanan İstifa, kendi isteğiyle statüden çekilme sonucunu içeren bazı özel durumlar haricinde tek yanlı irade beyanına dayalı, kabule bağlı olmayan yenilik doğurucu bir haktır.
Anayasa ve 6235 sayılı Kanunda kamu kurumunda asli ve sürekli olarak çalışanların odaya girmeleri isteklerine bağlı tutulmuş olup, kamu görevlisi olmayıp mesleki faaliyetini yürütmeyen mühendislerin oda üyeliğini zorunlu tutan bir hükme de yer verilmemiştir. Üyelikten ayrılmaya yönelik usul ve esasların gösterildiği dava konusu düzenlemede ise “o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamının ödenmesi” şartı getirilmiştir.
Aidat borçlarının tahsili için İcra ve İflas Kanunu hükümleri uyarınca icra takibi yapılabilmesi mümkün iken, aidat borçlarının ödenmemesi durumunda oda üyeliğinden istifa etmenin yasaklanması hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu gibi istifa müessesesinin amacıyla da bağdaşmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, hukuka ve hakkaniyete aykırı dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ :
2007 yılında Çevre Mühendisleri Odasına kayıt olan davacı hakkında 2007 yılı 8. ayından 2016 yılına kadar yıllık aidatları ödemediğinden 02/06/2017 tarihinde yasal takip başlatılmıştır.
Davacının 29/04/2019 tarihinde odaya istifa talebinin kabul edilmesi ve icra takibinin sonlandırılması istemiyle yaptığı başvurusu, Çevre Mühendisleri Odası’nın … tarih ve … sayılı kararı ile istifa şartları arasında yer alan aidat yükümlülüğünün yerine getirilmemesi sebebiyle istifa talebinin değerlendirmeye alınmadığı, icranın kapatılması ve istifa dilekçesi verilen tarihe kadar olan borcun odaya ödenmesi durumunda işlemlerin gerçekleştirileceği belirtilerek reddedilmiştir.
Davacı tarafından, 06/12/2019 tarihinde Kamu Denetçiliği Kurumu’na, istifa dilekçesinin dikkate alınması ve tahakkuk ettirilen aidat borcunun iptali talebiyle yapılan başvuru üzerine 20/04/2020 tarihinde Kurum, istifa talebinin sunulduğu tarihe kadar aidat tahakkuk ettirilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığından aidat borcunun iptali talebinin reddine, başvuranın istifasının kabulü ve istifa şartı olarak öngörülen üyelik ödentilerinin ödenmesi şartının yasal dayanaktan yoksun olması sebebiyle yönetmelik düzenlemelerinin gözden geçirilmesi gerektiği hususunda Çevre Mühendisleri Odası’na tavsiyede bulunulmasına karar verilmiştir.
Çevre Mühendisleri Odası tarafından Kamu Denetçiliği Kurumu’na hitaben yazılan 14/05/2020 tarihli yazıda, tavsiye kararına ilişkin bir işlemin tesis edilebilmesi için bu değişikliğin Birlik Yönetim Kurulunca onaylanması ve Genel Kurulca kabul görmesi gerektiği, Genel Kurulun iki yılda bir gerçekleştirildiği, bu süreçte hukuken bir değişiklik yapılmasının mümkün gözükmediği, başvuran hakkında yapılacak bir değişikliğin ise eşitlik ilkesine aykırı olacağı belirtilmiştir.
Bunun üzerine davacı tarafından iş bu dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
1982 Anayasası’nın “H. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135. maddesinde, “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.
Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz…” düzenlemesine yer verilmiştir.
6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 30. maddesinde, “Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemiyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.” düzenlemesine; 33. maddesinde, Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.

(Ek: 19/4/1983 – KHK – 66/10 md.) Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslekdaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır.” düzenlemesine; 02/12/2002 tarih ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99. maddesinde, Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır.
Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır.
Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır.
Adreslerini değiştiren üyeler, yeni adreslerini Odalarına bildirmedikçe, eski adreslerine yapılan bildirimler üyeye iletilmiş sayılır.” düzenlemesine; “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114. maddesinde, “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.” düzenlemesine yer verilmiştir.
Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin “Üyelik Ödentileri” başlıklı 13. maddesinde, “a) Üyelik ödentileri ve üyelik ile ilgili tüm ücretler, mevcut olanak ve koşullara göre TMMOB’un belirleyeceği ve/veya önereceği tavan rakamdan daha yüksek olmamasına dikkat edilerek, Oda Genel Kurulu tarafından veya Oda Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır. Üye yıllık ödentisi üyelerden peşin ya da Oda Yönetim Kurulunca belirlenecek esaslara göre taksitler halinde alınabilir.
…h) Tüm Oda alacaklarının tahsilatında gerekli işlemler yapıldıktan sonra başkaca bir yol kalmaması durumunda 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanır.” düzenlemesine; “Üyelik Vasfının Kaybolması” başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek ve belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilir.” düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İstifa, bir vazife, memuriyet veya üyelikten isteğiyle çekilme, ayrılma olarak tanımlanabilir. İstifa, kendi isteğiyle statüden çekilme sonucunu içeren bazı özel durumlar haricinde kabule bağlı olmayan yenilik doğuran haktır.
Anayasa ve 6235 sayılı Kanunda kamu kurumunda asli ve sürekli olarak çalışanların odaya girmeleri isteklerine bağlı tutulmuş olup, kamu görevlisi olmayıp mesleki faaliyetini yürütmeyen mühendislerin oda üyeliğini zorunlu tutan bir hükme de yer verilmemiştir. Üyelikten ayrılmaya yönelik usul ve esasların gösterildiği dava konusu düzenlemede ise “o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamının ödenmesi” şartı getirilmiştir. Aidat borçlarının tahsili için İcra ve İflas Kanunu hükümleri gereğince icra takibi yapılabilmesi mümkün olup, aidat borçlarının ödenmemesi durumunda oda üyeliğinden istifa etmenin yasaklanması hukuka aykırı olduğu gibi istifa müessesesinin amacıyla da bağdaşmayacaktır.
Bu durumda, dava konusu ibarenin iptali gerektiği sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 14/02/2005 tarihli ve 25727 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliğinin 11. maddesinin (b) bendinde yer alan “ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek” ibaresinin İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
15/11/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.