Danıştay 9. Daire Başkanlığı 2019/7165 E. , 2022/5612 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
DOKUZUNCU DAİRE
Esas No : 2019/7165
Karar No : 2022/5612
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … İnşaat Taah. Tur. Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, İstanbul İli, Bakırköy İlçesi, … Mahallesi, … Ada, … parselde kayıtlı riskli yapı niteliği bulunan binanın yıkılarak inşa edilecek olan yeni yapı için ihtirazi kayıtla ödenen 801.927,00 TL bina inşaat harcı ile 75.935,00 TL zemin açma izni ve toprak hafriyatı harcının iptali ve ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizleriyle birlikte iadesi istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla;dosyanın incelenmesinden,riskli yapı şerhi taşıyan İstanbul ili, Bakırköy İlçesi, … Mahallesi, … Ada, … parselde kayıtlı taşınmazda bulunan mevcut yapının “riskli yapı” olarak tespit edilerek tapu kaydına “6306 sayılı Kanun gereğince riskli yapıdır” şerhinin konulduğu, akabinde riskli yapının yıktırıldığı ve davacı tarafından dava konusu taşınmazda inşa edilmek istenilen yeni yapıya ilişkin davalı idareye 20/02/2017 tarihinde ihtirazi kayıtla ödenen toplam 877.862,00 -TL tutarındaki bina inşaat harcı ile zemin açma izni ve toprak hafriyat harcının iadesi istemiyle de bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı; 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un 7/9. maddesinde, bu Kanun uyarınca yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamaların, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden, kullandırılan krediler sebebiyle lehe alınacak paraların ise banka ve sigorta muameleleri vergisinden müstesna olduğu, aynı maddenin 10. fıkrasında, “gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulan riskli alanlardaki yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınacağı”, anılan fıkranın 6704 sayılı Kanun’un 24.maddesiyle değişen 7/10. maddesinde ise, “Riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınır.” kuralına yer verildiği, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun Ek 1.maddesinde, “Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde yapılan her türlü bina inşaatına ilişkin inşaat veya tadilat ruhsatının alınmasında Ek 6. maddede yer alan tarifede gösterilen nispet ve hadlerde bina inşaat harcına tabi olacağı hükmünün yer aldığı;uyuşmazlıkta, dava konusu taşınmaza ilişkin yapı ruhsatının onaylandığı tarihte yürürlükte olan ve 6306 sayılı Kanun’un 7. maddesinin 10. fıkrası uyarınca, riskli yapı olduğu belirlenen yapının yıkımı sonrasında yeniden inşasında, eski yapı alanı ile sınırlı olarak istisnanın sözkonusu olduğu, yapılacak ilave kısımların ise istisna kapsamında değerlendirilemeyeceği; davalı idare tarafından dosyaya sunulan belgelerden, dava konusu bina inşaat harcına ilişkin olarak, davacının inşaat projesindeki bilgilere göre eski yapı alanı müktesep hak olarak dikkate alınmak suretiyle, 2464 sayılı Kanun’un Ek madde 4 ve Ek madde 5 hükmü uyarınca ve yine Ek 6. maddedeki tarifeye uygun olarak yeniden inşa edilecek yapıdaki ilave artış yapılan kısma isabet edecek şekilde hesaplama yapıldığı anlaşıldığından davalı idarece tahakkuk ettirilen bina inşaat harcında hukuka aykırılık bulunmadığı; dava konusu zemin açma izni ve toprak hafriyat harcına ilişkin olarak, 2464 sayılı Yasa’nın 80/d maddesi uyarınca ve 84.maddedeki tarifeye uygun şekilde hesaplandığı, binanın tamamen yıkılıp yeniden yapılacak olması nedeniyle yeni bina için gerekli olan zemin hesaplamaları ve binanın tüm zemin yüzölçümü dikkate alınarak yapılan hesaplamada hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu Vergi Mahkemesi Kararının usul ve hukuka uygun olduğu, kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı belirtilerek davacı istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI:Dava konusu taşınmazın inşasına ilişkin sözleşmenin imza tarihinin ve yeni yapıyla ilgili alınan tüm izin tarihlerinin 6306 sayılı Kanun’un 7.maddesinin 10.fıkrasında 14/04/2016 tarihinde yapılan değişiklikten önce olduğu,dolayısıyla 6306 sayılı Kanun’da yer alan istisnaya ilişkin davacı lehine kazanılmış hak doğduğu iddiasıyla kararın bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Yasal dayanaktan yoksun olan temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …’IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Davacı şirket tarafından, İstanbul İli, Bakırköy İlçesi, … Mahallesi, … Ada, … parselde kayıtlı riskli yapı niteliği bulunan binanın yıkılarak inşa edilecek olan yeni yapı için ihtirazi kayıtla ödenen 801.927,00 TL bina inşaat harcı ile 75.935,00 TL zemin açma izni ve toprak hafriyatı harcının iptali ve ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizleriyle birlikte iadesi istenilmektedir.
İLGİLİ MEVZUAT:
16/05/2012 tarihinde yürürlüğe giren 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un 1. maddesinde, bu Kanun’un amacının, afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemek olduğu belirtilmiştir.
Anılan Kanun’un, “dönüşüm gelirleri” başlıklı 7.maddesinin 9.fıkrasında ise, bu Kanun uyarınca yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamaların, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden; kullandırılan krediler sebebiyle lehe alınacak paraların ise banka ve sigorta muameleleri vergisinden müstesna olacağı belirtilmiş olup,aynı maddenin 10.fıkrasında ise;”Gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulan riskli alanlardaki yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınır.” hükmü yer almaktadır.
Kanun’un Uygulama Yönetmeliğinin “Kira Yardımı ve Diğer Yardımlar” başlıklı 16. maddesine eklenen ve 02/07/2013 tarihinden itibaren yürürlükte olan 9. fıkrasında;
Kanun kapsamında,
a) İlgili kurum veya gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamaların, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden; kullandırılan krediler sebebiyle lehe alınacak paralar ise banka ve sigorta muameleleri vergisinden muaf olduğu,
b) Riskli alanlarda gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerince, ilgili kurum adına değil de kendi adlarına uygulamada bulunulması halinde, riskli alanlardaki yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farklarının alınacağı,
c) Uygulama alanındaki mevcut yapıların imar mevzuatına uygun olup olmadığına bakılmaksızın, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen vergi, harç ve ücret muafiyetlerinin uygulanacağı,
ç) Alınmaması gereken harç, vergi ve ücretlerin ise,
1) 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 38. maddesi uyarınca alınan noter harçları,
2) Harçlar Kanunu’nun 57. maddesi uyarınca alınan tapu ve kadastro harçları,
3) 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 79., 80., 84. ve Ek 1. maddesi uyarınca belediyelerce alınan harçlar,
4) 1/7/1964 tarihli ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu uyarınca damga vergisine tâbi kâğıtlar sebebiyle alınan damga vergisi,
5) 8/6/1959 tarihli ve 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu uyarınca alınan veraset ve intikal vergisi,
6) Kurum ve kuruluşlarca döner sermaye ücreti adı altında alınan bütün ücretler; Belediye Gelirleri Kanunu’nun 86., 87., 88. ve 97. maddeleri ile 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 21. ve 23. maddeleri uyarınca alınan her türlü ücret ve riskli olarak tespit edilen binaya ilişkin olarak 1/7/1993 tarihli ve 21624 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Otopark Yönetmeliği uyarınca alınanlar da dahil olmak üzere, belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret,
7) Kullandırılacak kredilerden dolayı lehe alınacak paralar sebebiyle 13/7/1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu uyarınca alınması gereken banka ve sigorta muameleleri vergisi olduğu hüküm altına alınmıştır.
6306 sayılı Kanun’un 7.maddesinin 10.fıkrasında yer alan;“Gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulan riskli alanlardaki” ibaresi, 14/04/2016 tarihli 6704 sayılı Kanun’un 24.maddesiyle 26/04/2016 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere; “Riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması hâlinde,” şeklinde değiştirilmiştir.
Uygulama Yönetmeliğinde yapılan 27 Ekim 2016 tarihli değişiklik ile de; 9.fıkranın b) bendi, “Uygulama alanında gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerince, ilgili kurum adına değil de kendi adlarına uygulamada bulunulması halinde, yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınır” şeklinde; alınmaması gereken harç, vergi ve ücretlere ilişkin 6 numaralı alt bend ise; ” Kurum ve kuruluşlarca döner sermaye ücreti adı altında alınan bütün ücretler; 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 21. ve 23. maddeleri uyarınca alınan her türlü ücret ve riskli olarak tespit edilen binaya ilişkin olarak 1/7/1993 tarihli ve 21624 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Otopark Yönetmeliği uyarınca alınanlar da dahil olmak üzere, belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret.” şeklinde değiştirilmiştir.6 numaralı alt bendde yapılan bu değişiklik ile Belediye Gelirleri Kanunu’nun 86, 87, 88 ve 97 maddeleri uyarınca alınan katılma payları ve ücretler istisna kapsamı dışına çıkarılmıştır.
6306 sayılı Kanun’un vergi ve harç istisnası ile ilgili 7.maddenin 10.fıkrası 7153 sayılı Kanunla yapılan ve 10/12/2018 tarihinden itibaren geçerli olan değişiklikle; “Riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde, fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmaz.” şeklinde değiştirilmiştir.
Uygulama Yönetmeliğinde değişiklik yapılmasına dair 21/06/2019 tarihli Yönetmelikle ise, Belediye Gelirleri Kanunu’nun 79,mük.79,80 ve Ek . maddeleri istisna kapsamında yer alırken 86, 87, 88 ve 97. maddeleri uyarınca alınan katılma payları ve ücretler yine istisna dışında bırakılmıştır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun Ek 1.maddesinde, Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde yapılan her türlü bina inşaatına ilişkin alınacak inşaat veya tadilat ruhsatının Ek 6. maddede yer alan tarifede gösterilen nispet ve hadlerde bina inşaat harcına; “imarla ilgili harçlar” başlıklı 80.maddesinin (d) fıkrasında ise,zemin ve yol açma izni verilmesi,yapım ve yıkım artığı malzeme ile toprak kazısının taşınması için belediyelerce yer gösterilmesi ve bu yerlerin tesviyesinin zemin açma izni ve toprak hafriyat harcına olduğu hükümleri yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden;6306 sayılı Kanun’un 7.maddesinin 9.fıkrası ile anılan Kanun uyarınca yapılan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamalara ilişkin yine maddede belirtilen vergi,harç ve ücretlere yönelik öngörülen istisna hükmü ile genel bir kural getirildiği,ancak 7.maddenin 10.fıkrasının ilk halinde, uygulamada bulunulan riskli alanlarda yeniden yapılan yapıların, yıkılan yapının önceki durumuyla eşdeğer olmaması haline yönelik olarak yani kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için belediyelerce harç ve ücret farklarının alınacağı yönünde getirilen düzenleme ile dokuzuncu fıkraya istisna bir düzenleme getirildiği anlaşılmaktadır.
6306 sayılı Kanun’un 7.maddesinin 10.fıkrasında 14/04/2016 tarihinde yapılan değişiklikle, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde uygulamada bulunulması durumunda da, yıkılan yapının önceki durumuyla eşdeğer olmaması haline yönelik olarak yani kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için harç ve ücret farklarının alınacağı yönünde düzenleme yapılmıştır.Yine,anılan fıkrada 10/12/2018 tarihinden itibaren geçerli olan değişiklikle de,fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanının istisna kapsamında olduğunun ve aşan kısım için belediyelerce harç ve ücret alınacağının hüküm altına alındığı görülmektedir.
Belirtilen düzenlemelere göre, Kanun’un 7.maddesinin 10.fıkrasında 14/04/2016 tarihinde yapılan değişiklikle bir anlamda istisnanın istisnası olarak değerlendirebileceğimiz Kanun’un 10.fıkrasının uygulama alanı genişletilirken,genel bir istisna hükmü içeren 7.maddenin 9.fıkrasının uygulama alanının daraltıldığı görülmektedir.
Dosyanın incelenmesinden;olayda, İstanbul İli, Bakırköy İlçesi, … Mahallesi, … Ada, … parselde kayıtlı bina üzerine 29/01/2016 tarihinde riskli yapı şerhi konulduğu,dava konusu bina inşaat harcı ile zemin açma izni ve toprak hafriyat harcının 20/02/2017 tarihinde ihtirazi kayıtla ödendiği,akabinde 13/03/2017 tarihinde alınan yapı ruhsatı kapsamında yeni yapının inşa edildiği ve bina inşaat harcı ile zemin açma izni ve toprak hafriyat harcının iptal ve iadesi istemiyle de bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Uyuşmazlıkta,dava konusu parselde bulunan yapı üzerine riskli yapı şerhi konulan tarihte 6306 sayılı Kanun’un yürürlükte bulunan 7.maddesinin 10.fıkrası uyarınca sadece uygulamada bulunulan riskli alanlardaki yapıların yıkılan yapının önceki durumuyla eşdeğer olmaması durumunda belediyelerce harç ve ücret farklarının alınacağı öngörülmüş olup, riskli yapıların bulunduğu parsellerde uygulamada bulunulması hali anılan fıkraya dahil edilmemiştir.
Bu durumda; 6306 sayılı Kanun’un 7.maddesinin 9.fıkrası uyarınca belediyelerce alınan harçlardan istisna olan taşınmaza ilişkin ödenen bina inşaat harcı ile zemin açma izni ve toprak hafriyat harcında ve davanın yukarıda yazılı gerekçeyle reddine ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
Davacının temyiz isteminin kabulüne,
… Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, 10/11/2022 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.