Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2022/2682 E. , 2022/4682 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/2682
Karar No : 2022/4682
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
TEMYİZ EDEN
(DAVALI YANINDA MÜDAHİL) : … Otomotiv İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLLERİ : Av. … Av. … Av. …
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- …
2- …
VEKİLLERİ : Av. … Av. …
İSTEMİN_KONUSU :… İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacıların hisseli maliki olduğu, Batman ili, Merkez ilçesi, … köyünde bulunan (toplulaştırma öncesi) … parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda yapılan Diyarbakır 72. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesinin anılan taşınmaz yönünden iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince, Danıştay Onuncu Dairesinin 10/02/2021 tarih ve E:2019/645, K:2021/360 sayılı bozma kararına uyularak yeniden yapılan inceleme sonucunda verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, kamuya ait parseller ile hatalı hisseli olarak işaretlenerek planlaması daha sonraya bırakılan ve bu nedenle de bağımsız olarak gösterilen parsel planlamaları hariç olmak üzere, … Otomotiv adına tahsisi yapılan … ada … parselin dışında Diktepe toplulaştırma sahasında bağımsız olarak planlaması yapılan 2. bir parsel daha tespit edilemediği, … Otomotiv adlı firmanın … hissesine karşılık gelen 30031.22 m² arazisinin yeni planlamada, bağımsız … ada … parsel şeklinde yapılan parselasyon planlamasının, 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu ile anılan Kanun’un Uygulama Yönetmeliği’nde belirtilen usul ve esaslara aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin … parsele ilişkin kısmının iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından; müdahile tahsis edilen parselin bulunduğu alana müdahil tarafından büyük miktarda dolgu malzemesi döküldüğü, ağaç dikildiği, bu çalışmaların sabit tesis olarak değerlendirilmesi sonucu bu alanın müdahile müstakil olarak tahsis edildiği, fiili kullanıma diğer hissedarların itiraz etmediği, işlemin Kanun ve Teknik Talimata uygun olduğu ileri sürülmektedir.
Davalı yanında müdahil tarafından; uyuşmazlık konusu taşınmazda bulunan hissesini plaza tesis etmek, otomotiv sektöründe yatırım yapmak amacıyla satın aldığı, satın aldıktan sonra fiili kullanımındaki alanı dolgu malzemesi ile doldurduğu, bu alanda herhangi bir tarımsal faaliyet bulunmaması nedeniyle … ada, … parsel olarak hissesi oranında adına müstakil şekilde tahsis edildiği, diğer hissedarlar arasında anlaşma sağlanmadığı için kalan parsellerin hisseli bırakıldığı, bilirkişilerin parselde yapılan rızai taksime yönelik değerlendirme yapmadığı, fiili kullanım dikkate alınmadan ve gıyabında yapılan keşif sonucu düzenlenen raporun eksik incelemeye dayalı olduğu, davacıların kendisinden menfaat sağlamak amacıyla kötü niyetle dava açtığı, Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacılar tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca davalı yanında müdahilin duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
07/11/2008 tarih ve 27047 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bakanlar Kurulu’nun … tarih ve .. sayılı kararıyla, karara ekli listede belirtilen yerleşim yerleri, 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu uyarınca “uygulama alanı” olarak tespit edilmiştir. Anılan karar doğrultusunda, Diyarbakır 72. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında Batman ili, Merkez ilçesi, Diktepe köyünde arazi toplulaştırması yapılmasına karar verilmiş, yürütülen toplulaştırma çalışmaları sonucunda tamamlanan proje … tarih ve … yevmiye numarası ile tescil edilmiştir.
Toplulaştırma işlemi sonucunda, 88 hissedarı bulunan ve 1.507.872,00 m² yüz ölçümüne sahip olan uyuşmazlık konusu … sayılı parsel, 4’ü hisseli, 1’i müstakil olmak üzere 5 parsele bölünmüş, 30.031,22 m²’lik hissesine karşılık 29.226,00 m² yüz ölçümlü … ada, … parsel müstakil olarak müdahile tahsis edilmiş, geriye kalan 4 parsel ise hisseli bırakılmıştır. Bunun üzerine davacılar tarafından, tesis edilen toplulaştırma işleminin anılan taşınmaz yönünden iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu’nun, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan “Toplulaştırma” başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; “Talimat Hazırlanması” başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010’da çıkarılan “Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı”nın “Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması” başlıklı 19. maddesinde yer alan “Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar” başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 – 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı’nda belirtildiği üzere, toplulaştırma yapılırken maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması ve sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; 1.507.872,00 m² büyüklüğündeki uyuşmazlık konusu … parsel sayılı taşınmazın 88 hissedarının bulunduğu, taşınmazın rızai taksimle bölünerek kullanıldığı, müdahilin taşınmazda 30.031,22 m² hissesinin bulunduğu, hissesinin denk geldiği fiili kullanım alanını dolgu yaparak doldurduğu, söz konusu alan üzerinde beton duvar inşa ettiği ve ağaç diktiği, toplulaştırma işlemi sonucunda, taşınmazın 4’ü hisseli, 1’i müstakil olmak üzere 5 parsele bölündüğü, davalı idarece, müdahilin fiili kullanım alanında yaptığı çalışmaların sabit tesis olduğu kabul edilerek, hissesine karşılık, 29.226,00 m² yüz ölçümlü … ada, … sayılı parselin müstakil olarak müdahile tahsis edildiği, geriye kalan 4 parselin ise hisseli bırakıldığı, bakılan davanın sadece müdahile müstakil parsel verilmesinin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla açıldığı, dolayısıyla uyuşmazlığın … ada, … sayılı parselin müdahile müstakil olarak tahsis edilmesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
Davalı idarece, taşınmazın rızai taksim suretiyle kullanıldığı göz önünde bulundurularak ve müdahilin fiili kullanım alanında yaptığı çalışmaların sabit tesis olduğu kabul edilerek, bu alanın müdahile müstakil olarak tahsis edildiği, diğer hissedarların anlaşamaması nedeniyle kendilerine müstakil parsel verilmediği belirtilmiştir.
Bu durumda, dava konusu toplulaştırma işlemiyle müdahilin fiili kullanım alanı ve bu alanda yaptığı çalışmalar dikkate alınarak, söz konusu alanın hissesine karşılık müstakil olarak müdahile verilmesinin yukarıda belirtilen Talimata uygun olduğu görüldüğünden, dava konusu işlemin … parsele ilişkin kısmının iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin ve davalı yanında müdahilin temyiz istemlerinin KABULÜNE,
2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun’un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 (on beş) gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 26/10/2022 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.
(X)-KARŞI OY:
Temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı usul ve yasaya uygun olup, onanması gerektiği oyuyla aksi yöndeki Daire kararına katılmıyorum.