Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2020/2376 E.  ,  2022/5716 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/2376
Karar No : 2022/5716

DAVACI : …
VEKİLİ : Av. …

DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …

DAVANIN KONUSU :
10/01/2020 tarih ve 31004 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 14. maddesi ile Yönetmeliğin Ek 1. maddesinde yer alan ücret tablosunda yapılan değişikliğin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
Davacı tarafından, … Şoförler ve Otomobilciler Odası’na bağlı olarak şoförlük yaptığı, dava konusu Yönetmelik değişikliğiyle getirilen ücret artışlarının fahiş olduğu, Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 08.01.2018 tarihinde yürürlüğe girdiği, aradan iki sene geçtikten sonra ücretin %600-700 oranında artırılmasının hukuka aykırı olduğu, ücrette yapılan fahiş artışın taşıma belgesi alacak kişi sayısını azaltacağı ve bu durumun rekabeti engelleyerek taşıma hizmetinin de azalması sonucunu doğuracağı, düzenlemenin kamu yararına aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI :
08.01.2018 tarihinde yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği ile yetki belgesi ücretlerinin yeniden belirlendiği ve ücretlerde %60’a yakın oranda indirim sağlandığı; taşımacıların 2018 ve 2019 yıllarında Bakanlığa yapmış oldukları şikayetlerde, taşımacıların verimsiz taşıma yaptığı (tam kapasiteyle çalışmadığı), sektöre girişin biraz daha zor hale getirilmek suretiyle ülkedeki mevcut taşıma imkanlarının daha verimli kullanılmasının gerektiği, özellikle yolcu potansiyelinin arttığı yaz dönemlerinde yetki belgesi ücretlerinin düşük olması nedeniyle dönemsel sektöre girişlerin yapıldığı ve bu durumun dönemsel faaliyette bulunmayan diğer firmalar açısından büyük sıkıntılara neden olduğu, yine düşük maliyetle alınan yetki belgeleri kapsamında kapsam dışı faaliyette bulunmak suretiyle diğer aktörlerin çalışma alanlarına müdahalede bulunulduğu gibi birtakım taleplerin yer aldığı; 2019 yılında gerek tarifeli gerek tarifesiz yolcu taşımacılığı faaliyetindeki sayılar incelendiğinde sefer başına düşen yolcu sayısının ortalama 16 olduğu, mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılması için sektöre girişlerde gerekli tedbirlerin alınması zorunluluğunun ortaya çıktığı; yetki belgesi ücretinin bir defaya mahsus olarak verilen bir ücret olduğu, yetki belgesinin 5 yıllığına düzenlendiği, 5 yılın sonunda Yönetmelik’te belirtilen şartların da sağlanması suretiyle yetki belgesi ücretinin sadece %5’inin ödenmesi kaydıyla belgelerin 5 yıl daha yenilendiği ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : 10/01/2020 tarih ve 31004 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 14. maddesi ile Yönetmeliğin Ek 1. maddesinde yer alan ücret tablosunda yapılan değişikliğin iptali istenilmektedir.
Yetki belgesi ücreti belirleme konusunda takdir yetkisi bulunan idarenin, önceki düzenlemeye göre fahiş sayılacak bir oranda farklı ücret belirlemeyi haklı kılacak, somut, denetlenebilir, objektif kriterler ortaya koyamadığı gibi taşımacılığın, ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleşmesi gerektiği ilkeleri gözetildiğinde davaya konu düzenlemenin bu yönüyle de hukuka aykırı olduğu anlaşıldığından iptaline karar verilmesi gerekeceği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ :
10/01/2020 tarih ve 31004 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 14. maddesi ile, B1, B2, D1 ve D2 yetki belgelerinin verilmesi için davalı Bakanlık tarafından alınacak belge ücretlerinde artış yapılması üzerine bakılmakta olan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE:
Davacı tarafından, otobüs taşımacılığı işiyle iştigal ettiği ve 10.06.2020 tarihli Ara Karar üzerine verilen 01.09.2020 tarihli cevap dilekçesinde, D2 yetki belgesi için idareye başvuruda bulunmak istenildiği; ancak, fiyatlardaki fahiş artış sebebiyle başvuru dahi yapılamadığı belirtildiğinden, istem yalnızca, D2 yetki belgesine ilişkin olan dava konusu 14. maddenin (d) bendine hasren incelenmiştir.

İlgili Mevzuat:
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 1. maddesinde; Kanunun, karayolu taşımalarının ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi, taşımada düzen ve güvenliğin sağlanması, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarının belirlenmesi, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerinin, haklarının ve sorumluluklarının saptanması, karayolu taşımalarının diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirini tamamlayıcı olarak hizmet vermesi ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasının sağlanması amacıyla çıkarıldığı; 4. maddesinde; taşımaların; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirileceği; 5. maddesinde; taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu, taşımacılara, yetki belgesinden ayrı olarak taşımalarda kullanılacak taşıtların niteliğini ve sayısını gösteren taşıt belgesi ile taşımacının taşıt belgesinde kayıtlı her taşıt için düzenlenen ve taşıtta bulunması gereken taşıt kartı verileceği, taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlığın, yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebileceği, 33. maddesinde; verilecek yetki belgeleri ve taşıt kartlarından ücret alınacağı, ücreti alınmadan yetki belgeleri ve taşıt kartlarının verilmeyeceği; bu ücretlerin, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298’inci maddesi hükmü uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanacağı; 34. maddesinde ise; bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve taşıt kartları ile diğer belge ve hizmetlerin ücret, süre, kapsam, tür ve şekilleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları düzenleyen yönetmeliklerin Bakanlıkça hazırlanarak Resmi Gazete’de yayımlanacağı hüküm altına alınmıştır.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 477. maddesinde, karayolu ve demiryolu ulaştırması faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye olumsuz etkilerini önleyecek, giderecek ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin müstakilen veya ulaştırma türleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamak, Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 6. maddesinde; D2 yetki belgesinin ticari ve tarifesiz olarak otobüsle yurtiçi yolcu taşımacılığı veya hususi taşımacılık yapacak gerçek ve tüzel kişilere verileceği; 73. maddesinde; Bakanlıkça verilecek yetki belgeleri ve taşıt kartlarından Ek-1’de belirtilen ücretlerin alınacağı, ücreti alınmadan yetki belgeleri ve taşıt kartlarının verilmeyeceği hükümlerine yer verilmiştir.
Dava Konusu Yönetmeliğin İncelenmesi:
Yönemeliğin Ek-1. maddesinde yetki belgesi ücretleri düzenlenmiş olup, dava konusu düzenleme ile;
“Madde 14 – Aynı Yönetmeliğin Ek-1’inde yer alan Ücret Tablosundaki;
a) A1 simgesinin bulunduğu satırdaki “tarifesiz” ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır.
b) B1 simgesinin bulunduğu satırdaki “60.000” ibaresi “250.000” olarak değiştirilmiştir.
c) B2 simgesinin bulunduğu satırdaki “25.000” ibaresi “180.000” olarak değiştirilmiştir.
ç) D1 simgesinin bulunduğu satırdaki “30.000” ibaresi “200.000” olarak değiştirilmiştir.
d) D2 simgesinin bulunduğu satırdaki “15.000” ibaresi “165.000” olarak değiştirilmiştir” kuralı getirilerek yetki belgesi ücretleri yeniden belirlenmiştir.
Her ne kadar yargılama sürerken davalı idarece söz konusu yetki belgesi ücretinde 11.05.2021 tarih ve 31481 sayılı Resmi Gazete ile 31.12.2021 tarih ve 31706 (6. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliklerle değişiklikler yapılmış ise de, bahse konu bu değişikliklerin Dairemizin davacının dava konusu düzenlemenin yürütmesinin durdurulması talebinin kabulüne ilişkin 27.01.2021 tarih ve E:2020/2376 sayılı kararının davalı idareye tebliğ edilmesinden sonra gerçekleştiği anlaşıldığından, davanın konusuz kalmadığı ve esasının incelenmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 73. maddesinde yetki belgesi ücretlerinin alınma usulleri ve Ek-1’de önceden belirlenmiş ücretlerin alınacağı kurala bağlanmıştır. Düzenlemeye göre ücretlerin tereddüde yer vermeyecek biçimde Yönetmeliğin ekinde her bir yetki belgesi türü için ayrı ayrı belirlendiği görülmüştür. Söz konusu Yönetmeliğin dayanağı olan Yasa hükmünde de verilecek yetki belgeleri ile ilgili hususlarda davalı Bakanlığa düzenleme yapma konusunda yetki tanınmıştır. Yetki belgesi verilmesi ile ilgili hususlarda Bakanlığın koşulları belirleme, bu kapsamda yetki belgesi için ücret belirleyip alma konularında yetkisinin bulunduğu tartışmasız olup, bu yetkisini kullanırken Yasanın amaçlarıyla bağlı kalınması gerektiği açıktır.
Bakanlığın ücretin tespiti konusunda takdir yetkisinin bulunduğu açık ise de; bu yetkinin mutlak ve sınırsız bir yetki olmadığı, kamu hizmetinin gerekleri ve kamu yararı maksadı ile sınırlı bulunduğu idare hukukunun bilinen ilkelerindendir. Dolayısıyla söz konusu takdir yetkisinin kullanılması halinde, belirlenen ücreti, kamu hizmetinin gerekleri ve kamu yararı amacı açısından haklı kılacak objektif kriterlerin bulunması, bu belirlemenin sunulan hizmetin niteliği ile orantılı olması gerekmektedir.
Bu itibarla; yetki belgesi ücreti belirleme konusunda takdir yetkisi bulunan idarenin, önceki düzenlemeye göre fahiş sayılacak bir oranda farklı ücret belirlemeyi haklı kılacak, somut, denetlenebilir, objektif kriterler ortaya koyması gerekmekte olup, olayda, belirtilen hususun ortaya konulmadığı görülmektedir. Kaldı ki; Yasa’nın amaçları arasında da sayılan, taşımanın ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi ilkesi ile taşımanın, ekonomik, kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleşmesi gerektiği ilkeleri gözetildiğinde davaya konu düzenlemenin bu yönüyle de hukuka aykırı olduğu açıktır.
Bu nedenle, 10/01/2020 tarih ve 31004 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 14. maddesinde yer alan “d) D2 simgesinin bulunduğu satırdaki “15.000” ibaresi “165.000” olarak değiştirilmiştir.” ifadesinin iptaline karar verilmesi gerekmektedir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu 10/01/2020 tarih ve 31004 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 14. maddesinde yer alan “d) D2 simgesinin bulunduğu satırdaki “15.000” ibaresi “165.000” olarak değiştirilmiştir.” ifadesinin İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
18/10/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.