Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2019/5303 E.  ,  2022/5436 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/5303
Karar No : 2022/5436

DAVACI : …
VEKİLİ : Av. …

DAVALI : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …

DAVANIN KONUSU :
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün kurumun internet sitesinde 04/04/2019 tarihinde yayımlanan duyurusu ile “V. Grup Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları” başlığı altında ilan edilen diaspor kristallerine ilişkin ocak başı satış fiyatının 28.980,00 TL/Kg olarak belirlenmesine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

DAVACININ İDDİALARI :
Davalı idarece ilan edilen devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatının diaspor kristalinin tüvenan satış değerinin çok üzerinde olduğu, tüvenan diaspor kristalinin ocak başı satış fiyatı ile nihai ürün olarak tüketiciye arz edilen mücevherin fiyatının farklı olduğu, davalı idarece nihai ürünün fiyatı esas alınmak suretiyle fiyat tespitinin yapıldığı iddia edilmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI :
Diaspor kristallerine ilişkin ocak başı satış fiyatının tamamen bilimsel verilere göre hesaplandığı, davacı tarafından 2017 yılında 2.509,00 kg satış yapıldığının beyan edildiği, 2.509,00 kg diaspor kristali üzerinden faset ürün ve kabaşon ürün hesabı yapılmak ve işçilik maliyetleri de indirilerek davacının faset ve kabaşon kesim net geliri göz önüne alınmak suretiyle ocak başı satış fiyatının tespit edildiği, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : 3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Devlet hakkı” başlıklı 14. maddesinde; Devlet hakkının ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınacağı; üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyatın ocak başı satış fiyatı olduğu, madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatının, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edileceği, ruhsat sahipleri tarafından Devlet haklarının beyanında kullanılan ocak başı satış fiyatının, Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından daha düşük olamayacağı ve bu hususta uygulamaya ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirleneceği; tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda ise, ocak başı satış fiyatının, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyat olduğu kurala bağlanmıştır.
21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliği’nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (m) bendinde, devlet hakkı, maden üretiminden sağlanan gelirden ve/veya üretim yapılmayan ruhsat sahalarından ruhsat taban bedelinden az olmamak üzere alınan Devlet payına düşen kısım olarak tanımlanmış; “Devlet hakkına ilişkin genel hükümler” başlıklı 87. maddesinin 2. fıkrasında, “Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış fiyatı, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz. a) Ocak başı satış fiyatı, madenlerin fiyatını belirleyen özellikler ve şartlar dikkate alınarak Genel Müdürlükçe belirlenir. Ocak başı satış fiyatının genel olarak tespit edilemediği durumlarda, madenin mineralojik özellikleri, bulunduğu bölge, işletme ve zenginleştirme yöntemleri ve sahaya özgü şartlar dikkate alınarak ocak başı satış fiyatı, maden ruhsat sahası bazında da belirlenir…” hükmüne yer verilmiştir.
Dosyadaki bilgi ve belgelerden; Muğla ili, Milas ilçesi hudutları dahilinde davacı uhdesinde bulunan Sicil:… sayılı IV. Grup maden işletme ruhsatlı sahada, boksit madeni ve Gem Diasporu/Türk Diasporu üretimi yapıldığı (Dosyada mevcut bilgilerden anılan ruhsata konu boksit cevheri üretiminin zaruri neticesi olarak diaspor üretiminin söz konusu olduğu anlaşılmaktadır.), dava konusu işlem öncesinde diaspor kristalleri için Genel Müdürlükçe ilan edilmiş ocakbaşı satış fiyatının bulunmadığı, sadece Ülkemizde ve Ülkemizin belirli bir bölgesinde (Muğla/Milas) üretimi yapılan ve yurt dışına satılan diaspor kristalinin devlet hakkına esas ocakbaşı satış fiyatının belirlenmesinde davacı ruhsat sahibinin beyanının esas alındığı ve davacı tarafından 2016 yılı için 2.199,55 TL/Kg, 2017 yılı için 1.102,93 TL/Kg ortalama ocakbaşı satış fiyatı beyan edildiği, ancak ‘diaspor kristali satış fiyatının piyasa değerinin altında olduğuna dair ihbarlar üzerine’ 27/06/2018 tarihinde yapılan mahalli tetkik neticesinde düzenlenen 29/08/2018 tarihli raporda ocakbaşı satış fiyatının 6.000,00 $/Kg olarak tespit edilmesi sonrasında anılan rapor esas alınmak suretiyle diaspor kristallerine ilişkin 2018 yılı devlet hakkına esas emsal ocak başı satış fiyatının 28.980,00 TL/Kg olarak tespit ve ilan edildiği anlaşılmaktadır.
Dava konusu işleme esas alınan 29/08/2018 tarihli raporun düzenlendiği tarihte yürürlükte olan haliyle 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 14. maddesinde, “(Değişik birinci fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması halinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Bu fiyat emsallerinden az olamaz. Emsal fiyatının tespitinde bu maddenin üçüncü fıkrası esas alınır.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır.” hükmü yer almakta olup anılan raporun bu çerçevede hazırlandığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, Devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak Devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle asgari emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğu tartışmasızdır.
Uyuşmazlık konusu olayda; davacı tarafından üretilen diaspor kristalinin ham olarak (işlenmemiş, tüvenan) satışının gerçekleştirildiği hususunda taraflar arasında ihtilaf bulunmamakta olup diaspor kristalinin devlet hakkına esas emsal ocak başı satış fiyatının tüvenan olarak tespit ve ilan edilmesi gerektiği açıktır.
Bununla birlikte; davalı idarece 29/08/2018 tarihli raporda da tespit edildiği üzere tüvenan madenin (işlenmemiş diaspor kristalinin) satış fiyatının, koleksiyonluk, faset kesimlik ve kabaşon kesimlik niteliğine göre farklılaşacağı, zira dosyada mevcut satış faturalarında da fiyat farklılaştırmasının söz konusu olduğu görülmektedir.
Bu durumda; davalı idarece, tüvenan diaspor madeni için bilgi amaçlı çeşitli internet sitelerinden edinilen satış fiyatları da incelenmek suretiyle ruhsat sahibi olan davacının kendi beyanları çerçevesinde ürün işleme tekniği madenin satış fiyatını belirleyen bir parametre olarak veri alınarak 2018 yılı ocak başı satış fiyatının belirlenmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığından davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ :Dava; Muğla ili Milas ilçesi sınırlarında diaspor kristali üretmeye yönelik ruhsat sahibi olan davacı tarafından, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün internet sitesinde 04/04/2019 tarihinde yayımlanan duyurusu ile “V. Grup Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları” başlığı altında ilan edilen diaspor kristallerine ilişkin ocak başı satış fiyatının 28.980,00 TL/Kg olarak belirlenmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Devlet hakkı” başlıklı, dava konusu işlemin tesisi tarihinde yürürlükte olduğu şekliyle 14. maddesinde; “(Değişik birinci fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) (Değişik fıkra:14/2/2019-7164/14 md.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ruhsat sahipleri tarafından Devlet haklarının beyanında kullanılan ocak başı satış fiyatı, Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır.” hükmü getirilmiştir.
Yukarıda yer verilen hükme göre; üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde madenin devlet hakkına emsal olan ocak başı satış fiyatının tüvenan olarak belirlenmesi gerekmektedir.
Dosyadaki bilgi ve belgelerden ise; davacı uhdesinde bulunan S: … sayılı IV. Grup diaspor kristali işletme ruhsat sahasında 27/06/2018 tarihinde yapılan mahalli tetkik üzerine 29/08/2019 tarihli raporun düzenlendiği, tetkik raporunda söz konusu sahada üretilen madenin ham olarak (işlenmemiş/tüvenan) yurt dışına satışının yapıldığı hususuna yer verilmesine rağmen yine aynı raporda ocak başı satış fiyatının faset ürün hesabı ve kabaşon ürün hesabı yapılmak suretiyle 6.000,00 $/Kg olarak tespit edildiği, davalı idarece anılan raporda yer alan hesaplama yöntemi esas alınmak suretiyle diaspor kristallerine ilişkin 2018 yılı devlet hakkına esas emsal ocak başı satış fiyatının 28.980,00 TL/Kg olarak tespit ve ilan edildiği anlaşılmaktadır.
Davalı idarenin sunmuş olduğu mahalli tetkik raporunda da belirtildiği üzere; faset kesim, genellikle şeffaf değerli taşlara yüzeyler oluşturularak takı sektöründe kullanılabilir forma dönüştürme tekniği olarak; kabaşon kesim ise genellikle opak veya şeffaf olmayan taşlar için uygulanan taşlara kubbe şekli verilerek takıda kullanılabilir forma dönüştürme tekniği olarak tanımlanmaktadır.
Bu halde; faset kesim tekniği ve kabaşon kesim tekniği değerli taşları takı sektöründe kullanılmak üzere takılara yerleştirilebilecek şekilde işleme teknikleri olarak özetlenebilir.
Bu durumda; diaspor kristalinin devlet hakkına esas emsal ocak başı satış fiyatının tüvenan olarak tespit ve ilan edilmesi gerekirken, faset ve kabaşon kesim tekniği esas alınmak suretiyle devlet hakkına esas emsal ocak başı satış fiyatının tespit edilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; V. Grup Diaspor kristaline ilişkin ocak başı satış fiyatının 28.980,00 TL/Kg olarak belirlenmesine ilişkin işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ:
Dava, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün kurumun internet sitesinde 04/04/2019 tarihinde yayımlanan duyurusu ile “V. Grup Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları” başlığı altında ilan edilen diaspor kristallerine ilişkin ocak başı satış fiyatının 28.980,00 TL/Kg olarak belirlenmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE :
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Devlet hakkı” başlıklı 14. maddesinde; “(Değişik birinci fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) (Değişik fıkra:14/2/2019-7164/14 md.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ruhsat sahipleri tarafından Devlet haklarının beyanında kullanılan ocak başı satış fiyatı, Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır.” kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer alan mevzuatın değerlendirilmesinden; üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde madenin devlet hakkına emsal olan ocak başı satış fiyatının tüvenan olarak belirlenmesi gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; davacı uhdesinde bulunan S: … sayılı IV. Grup diaspor kristali işletme ruhsat sahasında 27/06/2018 tarihinde yapılan mahalli tetkik üzerine 29/08/2019 tarihli raporun düzenlendiği, tetkik raporunda söz konusu sahada üretilen madenin ham olarak yurt dışına satışının yapıldığı hususuna yer verilmesine rağmen yine aynı raporda ocak başı satış fiyatının faset ürün hesabı ve kabaşon ürün hesabı yapılmak suretiyle 6.000,00 $/Kg olarak tespit edildiği, davalı idarece anılan raporda yer alan hesaplama yöntemi esas alınmak suretiyle diaspor kristallerine ilişkin 2018 yılı devlet hakkına esas emsal ocak başı satış fiyatının 28.980,00 TL/Kg olarak tespit ve ilan edildiği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlığın çözümü için; faset kesim ve kabaşon kesim tanımlarının yapılması gerekmektedir. Davalı idarenin savunma ekinde yer alan mahalli tetkik raporunda da belirtildiği üzere; faset kesim, genellikle şeffaf değerli taşlara yüzeyler oluşturularak takı sektöründe kullanılabilir forma dönüştürme tekniği olarak; kabaşon kesim ise genellikle opak veya şeffaf olmayan taşlar için uygulanan taşlara kubbe şekli verilerek takıda kullanılabilir forma dönüştürme tekniği olarak tanımlanmaktadır. Özetle; faset kesim tekniği ve kabaşon kesim tekniği değerli taşları takı sektöründe kullanılmak üzere takılara yerleştirilebilecek şekilde işleme teknikleridir.
Olayda, gerek davalı idarece savunma ve ara karar cevabı ekinde sunulan diaspor kristalinin satış faturalarından gerekse de mahallinde yapılan tetkik sonucu hazırlanan ve emsal ocak başı satış fiyatının tespitinde esas alınan 29/08/2018 tarihli raporda yer alan ifadelerden davacı tarafından disapor kristalinin ham olarak (işlenmemiş, tüvenan) satışının gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan, davacı uhdesinde bulunan S: …sayılı IV. Grup diaspor kristali işletme ruhsat sahasında 31/10/2018 tarihinde yapılan mahalli tetkik sonucu hazırlanan raporda da; ocaktan çıkarılan diaspor kristalinin tüvenan olarak herhangi bir işleme tabi tutulmadan satışının yapıldığı hususuna yer verildiği görülmektedir.
Uyuşmazlıkta; davalı idarece diaspor kristalinin devlet hakkına esas emsal ocak başı satış fiyatının tüvenan olarak tespit ve ilan edilmesi gerekirken, diaspor kristalinden faset ve kabaşon kesim tekniği ile takı sektöründe kullanılabilecek formda elde edilecek olan ürünlerin fiyatları esas alınmak suretiyle devlet hakkına esas emsal ocak başı satış fiyatının tespit edildiği anlaşıldığından dava konusu işlemde şekil yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. … Genel Müdürlüğü’nün kurumun internet sitesinde 04/04/2019 tarihinde yayımlanan duyurusu ile “V. Grup Madenler 2018 Yılı Ocak Başı Satış Fiyatları” başlığı altında ilan edilen diaspor kristallerine ilişkin ocak başı satış fiyatının 28.980,00 TL/Kg olarak belirlenmesine ilişkin işlemin İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na temyiz yolu açık olmak üzere,
06/10/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.