Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2020/375 E.  ,  2022/8231 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2020/375
Karar No : 2022/8231

DAVACI : … İnşaat Taahüt San ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. …

DAVALILAR : 1- …Bakanlığı
VEKİLİ : Huk. Müş. …
2- …Valiliği (…İl Müdürlüğü)
VEKİLİ : Av. …

DAVANIN KONUSU: Davacı şirkete ait İstanbul İli, Şişli İlçesi, …Mahallesi, …ada, … parsel sayılı taşınmazda yapılacak inşaat için 4.272.996,31 TL yapı ruhsatı hizmet bedeli ve söz konusu bedelin peşin ödenmeyen kısmına karşılık banka teminat mektubu istenmesine dair davalı idarelerin işlemleri ve bu işlemlerin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin 752 ila 761, 762 ila 781 ve 791 ila 839 sıra sayılı maddelerinin iptali ile söz konusu hizmet bedelinin ilk taksiti olarak ödenen 1.469.906,40 TL’nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI: 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca idarelerce verilen imar ile ilgili hizmetlerin harca tabi olduğu ve bu hizmetler nedeniyle başka bir ad altında herhangi bir bedel alınamayacağı, ancak davalı idarece talep ve bir kısmı tahsil edilen bedelin harç olarak tahsil edilmediği, bu itibarla davalı idarece talep ve tahsil edilen yapı ruhsatı hizmet bedelinin yasal bir mesnedinin bulunmadığı, ayrıca uyuşmazlık konusu bedelin belediyesince tahsil edilen bedellere nazaran fahiş derecede yüksek olduğu, davalı idarece davacıdan banka teminat mektubu istenmesinin ise yasal bir mesnedi bulunmadığı gibi idarenin kamu gücü ayrıcalıklarına sahip olması nedeniyle alacağını güvenceye almak için böyle bir yönteme ihtiyacının da bulunmadığı ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARELERİN SAVUNMALARI:
Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, görülmekte olan davanın süre aşımı ve derdestlik nedeniyle reddi gerektiği, ilgili mevzuat hükümlerine göre yapı ruhsatı düzenleme görev ve yetkisinin öncelikle belediyelere ait olduğu, 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendi ile Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 56. maddesinin 9. fıkrası uyarınca başvuru üzerine ilgili belediyece yapı ruhsatının 2 ay içerisinde düzenlenmemesi halinde imar mevzuatına uygun olmak kaydıyla çevre ve şehircilik il müdürlüklerince düzenleneceği, anılan kanun hükmünde kararname maddesinde yapı ruhsatlarının bedeli mukabilinde düzenleneceğinin açıkça ifade edildiği, bu kapsamda düzenlenen yapı ruhsatlarına karşılık Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü Birim Fiyat Listesinde gösterilen hizmet bedellerinin tahsil edildiği, söz konusu hizmet bedelinin niteliği itibariyle 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca tahsil edilen harç olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, sonuç olarak dava konusu işlemlerin ilgili mevzuata uygun olarak tesis edildikleri ve davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
İstanbul Valiliği tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …’İN DÜŞÜNCESİ: Davacı şirketten yapı ruhsatı hizmet bedeli ve bu bedelin peşin ödenmeyen kısmı için banka teminat mektubu istenmesine ilişkin davalı idare işlemleri ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Birim Fiyat Listesinin anılan işlemlere dayanak teşkil eden 752, 757, 762, 767, 813 ve 833 sıra sayılı maddelerinin iptaline, bu işlemlere istinaden davacı şirketten tahsil edilen 1.469.906,40 TL’nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idarelerce tazminine, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin davacı şirketten yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlemlere dayanak teşkil etmeyen diğer maddeleri yönünden ise davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI AYLİN BAYRAM’IN DÜŞÜNCESİ: Dava, İstanbul İli, Şişli İlçesi, …Mahallesi, …ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerindeki inşai faaliyet nedeniyle davacıdan 4.272.996,31 TL hizmet bedeli alınmasına ve banka teminat mektubu istenilmesine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünün …günlü, E.…sayılı işleminin, İstanbul Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün …günlü, E.…sayılı ve …günlü, E.…sayılı işlemlerinin, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının …günlü, E.…sayılı işleminin, anılan işlemlerin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin 752-761 sıra numaralı, 762-781 sıra numaralı, 791-839 sıra numaralı maddelerinin iptali ile ilk taksit olarak ihtirazi kayıt ile ödenen 1.469.906,40.TL’nin yasal faizi ile birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlığa konu taşınmaz üzerindeki inşai faaliyet nedeniyle 4.272.996,31 TL hizmet bedeli alınmasına ve banka teminat mektubu istenilmesine ilişkin işlem ile bu işlemin dayanağı olan tarifenin ilgili maddelerinin iptali istemiyle açılan davada İstanbul 6. Vergi Mahkemesince, davanın görüm ve çözümünde idare mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine ilişkin bulunan …günlü, E:…, K:…sayılı kararın verildiği, bu karar üzerine dosyanın kaydolduğu …İdare Mahkemesince …günlü, E:…, K:…sayılı kararla dilekçenin reddine karar verildiği, bu karar gereğince de dava dilekçesinin yenilenmesinden sonra bu kez … İdare Mahkemesinin …günlü, E:…, K:…sayılı kararıyla uyuşmazlığın görüm ve çözümünün Danıştay’a ait olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddedildiği ve dosyanın Danıştay’a gönderilerek bakılan davanın açıldığı anlaşıldığından, davalı idarelerden Çevre ve Şehircilik Bakanlığının süre ve derdestlik itirazı yerinde görülmemiştir.
Birim Fiyat Listesinin davacıdan hizmet bedeli istenilmesine dayanak teşkil eden maddeleri bakımından:
Davalı idareler tarafından dosyaya eklenen uyuşmazlığa konu inşaata ilişkin karma kullanım projesi hizmet bedeli hesabının incelenmesinden, taşınmaz üzerinde yapılacak olan konut ve ticaret kullanımı için yapı ruhsatı hizmet bedeli hesabında proje tasdik ücreti, inşaat harcı ücreti ve zemin açma izni ve toprak hafriyat hizmet bedelinin hesaplandığı ve bu hesaplamaların birim tarifenin 752.,757.,762.,767.,813. ve 833. maddelerine dayanılarak yapıldığı anlaşıldığından, anılan maddeler dışında davacı tarafından iptali istenilen maddelerin dava konusu işlemin dayanağı olmadığı, dolayısıyla işlemlere esas olmayan maddeler yönünden davacının dava açmakta menfaatinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Birim fiyat listesinin 752, 757, 762, 767, 813 ve 833. maddelerine yönelik olarak;
Anayasanın 73. maddesinin 3. fıkrasında,” Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.”; 4. fıkrasında da, vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna (16/4/2017-6771/16 md. ile değişik: Cumhurbaşkanına) verilebilir” hükümlerine yer verilmiştir.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1. maddesinde: “Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz.” hükmü bulunmaktadır.
Dava konusu Birim Fiyat Listesinin yayımlandığı tarihte yürürlükte olan 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin(KHK) 2. maddesinin (h) bendinde “Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek” hükmüne yer verilerek, maddede sayılan yetkilerin kullanılması aşamasında Çevre ve Şehircilik Bakanlığına, hizmet bedeli kapsamında kabul edilebilecek bir ücretin istenilmesine olanak tanınmıştır.
644 sayılı KHK’nın “Döner sermaye” başlıklı 28. maddesinde ise; “Bakanlık ihtiyaç duyduğu hallerde ve lüzum gördüğü merkezlerde Bakanın onayı ile görev ve hizmetleriyle ilgili döner sermayeli işletmeler kurabilir. Döner sermaye miktarını belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.
İşletmelerin görevleri, gelirleri, işleyişi ve denetimi ile diğer hususlar Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir.” hükmüne yer verilmiş bulunmaktadır.
Anılan hükme dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin “Faaliyet Alanları” başlıklı 7. maddesinin (z) bendinde, bu maddede yazılı faaliyet alanları dışında kalan ve Bakanlığa mevzuatla verilmiş veya verilecek olan diğer her türlü görevle ilgili Bakanlık tarafından belirlenecek iş ve işlemleri yerine getirmek, işletmenin faaliyetleri arasında sayılmış; “İşletme idaresi” başlıklı 10. maddesinde, döner sermaye işletme hizmetlerinin; yönetim kurulu, işletme yöneticisi, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi, muhasebe birim personeli ve teknik eleman ile yeteri kadar diğer görevlilerden oluşan işletme idaresi tarafından yürütüleceği düzenlemiş,
“Yönetim Kurulunun görevleri” başlıklı 12. maddesinin (h) bendinde; maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek yönetim kurulunun görevleri arasında sayılmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulu kararıyla da 01.01.2018 tarihi itibariyle uygulanacak dava konusu 2018 yılı Birim Fiyat Listesi belirlenmiştir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun mükerrer yedinci bölümünde bina inşaat harcı düzenlenmiş, Ek madde 1’de “Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde yapılan her türlü bina inşaatı (ilave ve tadiller dahil), inşaat veya tadilat ruhsatının alınmasında Ek Madde 6’da yer alan tarifede gösterilen nispet ve hadlerde bina inşaat harcına tabidir” hükmüne yer verilmiş, devamı ek maddelerde istisnalar, mükellef, harcın matrahı, ödenmesi ve yeri, Ek Madde 6’da bina inşaat harcının tarifesi düzenlenmiş; kanunun İmar ile ilgili harçlar başlıklı 80.maddesinde: “İmar mevzuatı gereğince aşağıda belirtilen harçlar belediyece tahsil olunur.
a) Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde İmar Kanununa göre ilk kez yapılan veya istek üzerine gerçekleştirilen müteakip parselasyon işlemleri “Parselasyon Harcına” (teşvik belgesini haiz organize sanayi bölgeleri hariç olmak üzere),
b) Verilecek ifraz ve tevhit kararları “İfraz ve Tevhit Harcına”,
c) Proje tasdik işlemleri “Plan ve Proje Tasdik Harcına”,
d) Zemin ve yol kanal açma izni verilmesi, yapım ve yıkım artığı malzeme ile toprak kazısının taşınması için belediyelerce yer gösterilmesi ve bu yerlerin tesviyesi “Zemin Açma İzni ve Toprak Hafriyatı Harcına”,
e) (Mülga: 21/1/1982 – 2589/5 md.)
f) Yapı kullanma izni verilmesi işleri “Yapı kullanma izni harcı”na tabidir” kuralına yer verilmiş, maddenin devamında istisnalar düzenlenmiş; bu harçlara ilişkin tarifelere de kanunun 84. maddesinde yer verilmiştir.
Aynı Kanunun 96. maddesinde, Cumhurbaşkanının (işlem tarihi itibariyle Bakanlar Kurulu), bu Kanunda en az ve en çok miktarları gösterilen vergi ve harçların tarifelerini belediye grupları itibarıyla tayin ve tespit edeceği öngörülmüş ve Bakanlar Kurulunun 13/04/2005 günlü, 2005/8730 sayılı kararıyla bu Kanunda yer alan harçların tarifeleri tayin ve tespit edilmiştir.
Kanunun 97. maddesinde, Belediyelerin bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili oldukları belirtilmiştir.
2464 sayılı Yasa uyarınca çıkarılan 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Çeşitli Harçlarla İlgili Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 6, 7 ,8 ve 9. maddeleri ile de imar ile ilgili harçlara yönelik tanımlar yapılmış ve uygulama usul ve esasları belirlenmiştir.
2464 sayılı Kanuna eklenen mükerrer 7. bölümde bina ruhsat harcına yer verilmiş, ruhsat alımından önce yapılacak işlemler nedeniyle ilgili idaresince verilen hizmetlerin karşılığı da harca dönüştürülmüş olmakla, bu gibi işlemlerin ücretle ya da vergiyle değil harçla karşılanması amaçlanmıştır.
Buna göre inşaata başlamadan önce, imarla ilgili işlemlerden dolayı sözü edilen Kanunun 80. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde sayılan işlemler için harç alınacak, inşaata başlamak için ruhsat alımı sırasında yapılan işlemlerden dolayı aynı Kanunun Ek 6. maddesinde açıkça ve ayrıca belirtilen, binanın konut veya işyeri oluşuna ve büyüklüğüne göre oranları belirlenen bina inşaat harcı ödenecek, zemin açma izni ve toprak hafriyatı harcı da 84.maddede yer alan tarifeye göre hesaplanarak tahsil edilecektir.
Gerek inşaata başlamadan önce gerek sonra inşaat nedeniyle verilecek hizmetlerin karşılığı alınması gereken bedellerin 2464 sayılı Kanun uyarınca harç olarak tahsili gerektiğinden, diğer kanunlarda bu konuda özel bir düzenleme yer almadığı takdirde, her türlü bina inşaatında ruhsat verilmesi aşamasında alınacak olan ücretin Anayasanın 73. madde hükmü de gözönünde bulundurulduğunda, Belediye Gelirleri Kanununda yer alan hükümlerin uygulanması suretiyle hesaplanması gerekmekte olup, harca konu olan bu hizmetler için 2464 sayılı Kanunda, yapı ruhsatı verilmesi sırasında her türlü işlem ve hizmete yönelik olarak Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenen tarifeler dışına çıkılarak başkaca bir ücret belirlenme olanağı bulunmamaktadır.
644 sayılı KHK’nın yukarıda yer verilen hükümleriyle, yapı ruhsatı düzenlemek görev ve yetkisi belediyelerde olmasına karşın, belediyece iki ay içerisinde yapı ruhsatının düzenlenmemesi durumunda inşaatın imar mevzuatına uygun olduğunun saptanması halinde belediyenin bu yetkisinin çevre ve şehircilik bakanlığınca(çevre ve şehircilik il müdürlüğü) kullanılarak yapı ruhsatı düzenlenebileceği ve bu işlem nedeniyle hizmet bedeli adı altında bir ücret istenebileceği öngörülmüş olmakla birlikte, ücretin niteliği, saptanmasına ilişkin usul ve esaslar ve ölçütlerine yönelik bir düzenleme yer almadığından, bu hizmetin 2464 sayılı Yasa uyarınca harca tabi bir konu olan yapı ruhsatı verilmesine ilişkin olduğu tartışmasız olup, ruhsat alımı sırasında yapılacak iş ve işlemler dışında başkaca bir hizmetin de sözkonusu olmadığı gözönünde bulundurulduğunda, 644 sayılı KHK’nın 2(h) maddesine göre alınacak bedelin 2464 sayılı Yasa’da yer alan bina inşaat harcını ifade ettiği, dolayısıyla 2464 sayılı Yasa’da belirtilen alan ve tarife sınırları içinde, ilgili idaresince ruhsat verilmesi halinde alınacak olan harç bedellerine ilişkin olması gerektiği, bu bedeller dışında hangi adla olursa olsun farklı bir bedel belirlenmesinin sözkonusu olamayacağı açıktır.
Bu durumda, 2464 sayılı Yasa ile belirlenmiş olan tarifelerin dışına çıkılarak yeni bir ücret tarifesi belirlenmesinde hukuka uyarlık görülmediği gibi, harca tabi olan yapı ruhsatı düzenlenmesi yolundaki kamusal hizmetin döner sermaye ücreti alınmasını gerektiren bir faaliyet olarak kabulüne de olanak bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenle, dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin yukarıda yer verilen maddelerinde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Dava konusu işlemlere gelince; 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin 752, 757, 762, 767, 813 ve 833. maddelerinde hukuka uyarlık bulunmadığından bu maddelere dayanılarak davacıdan 4.272.996,31 TL hizmet bedeli alınmasına ve banka teminat mektubu istenilmesine ilişkin …günlü, E.…sayılı İstanbul Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü işleminde de hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu kapsamda, davacıdan istenilen hizmet bedelinden ilk taksit olarak ihtirazi kayıt ile ödenen 1.469.906,40.TL’nin davacıya iadesi gerekmektedir.
İptali istenilen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünün …günlü, E.…sayılı işleminin, İstanbul Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün …günlü, E.…sayılı işleminin ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının … günlü, E.…sayılı işleminin incelenmesinden, anılan işlemlerin hizmet bedelinin belirlenmesi ve bu bedele taksit uygulanması ile banka teminat mektubu alınması konularına ilişkin olarak uygulamada tereddüte düşülmesi nedeniyle davalı Bakanlıktan görüş sorulması ile bu yönde yapılan başvurulara cevaben, uygulamanın nasıl yapılması gerektiği yolundaki bilgilendirme amaçlı yazışmalara ilişkin olduğu, idari dava konusu olabilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu işlem niteliğinde olmadığı anlaşıldığından, anılan işlemlerin incelenmesine olanak bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin 752, 757, 762, 767, 813 ve 833. maddelerinin iptaline, iptali istenilen diğer maddelere yönelik davanın ehliyet yönünden reddine, …günlü, E.…sayılı İstanbul Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü işleminin iptaline, …günlü, E.…sayılı, …günlü, E.…sayılı ve …günlü, E.…sayılı işlemler yönünden ise davanın incelenmeksizin reddine, 1.469.906,40. TL’nin yasal faizi ile birlikte davacıya ödenmesine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Daire since, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Davalı idarelerce, davacı şirket tarafından İstanbul İli, Şişli İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda yapılacak inşaat için 4.272.996,31 TL yapı ruhsatı hizmet bedeli ve söz konusu bedelin peşin ödenmeyen kısmına karşılık ise banka teminat mektubu istenmiştir. Davacı şirket tarafından davalı idarelere çeşitli dilekçeler verilerek davalı idarelerin isteklerinin yasal dayanağının bulunmadığı belirtilmiş, ancak istenen bedelin 1.469.906,40 TL’lik kısmı ilk taksit olarak ödenmiş ve banka teminat mektubu da teslim edilmiştir. Davalı idarelerce bu dilekçelere ilişkin olarak çeşitli iç yazışmalar yapılmış ve davacı şirkete cevap verilmiştir.
Bunun üzerine davacı şirketten 4.272.996,31 TL yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine ilişkin olduğu ileri sürülen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğünün … tarihli, E.…sayılı işlemi, İstanbul Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün …tarihli, E.…sayılı ve …tarihli, E.…sayılı işlemleri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının …tarihli, E.…sayılı işlemi, anılan işlemlerin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin 752 ila 761, 762 ila 781 ve 791 ila 839 sıra sayılı maddelerinin iptali ile ilk taksit olarak ihtirazi kayıtla ödenen 1.469.906,40 TL’nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, davalı idarelerce gerek yapı ruhsatı hizmet bedeli gerekse banka teminat mektubunun yapı ruhsatı düzenlenmesi istemiyle yaptığı başvuru üzerine davacı şirketten şifahi olarak istendiği, dava dilekçesinde tarih ve sayısı verilerek iptali istenen davalı idarelere ait yazıların davacı şirket tarafından verilen dilekçelere cevap niteliğinde ya da bu dilekçelere ilişkin iç yazışma niteliğinde oldukları görülmüştür.
Bu itibarla, dava konusunun yukarıda “Davanın Konusu” başlığı altında yazılı olduğu şekilde kurulması gerekmektedir.
Görülmekte olan davanın devamı sırasında davacı şirket vekilince verilen ek beyan dilekçesinde, davalı idarelerce talep edilen yapı ruhsatı hizmet bedelinin ilk taksitinin ödenmesinden sonra geriye kalan 2.803.089,91 TL’lik kısmının da 16/02/2021 tarihinde ödendiği belirtilerek yapılan ödemenin tamamının ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir. Ancak, idari yargı merciince yargılamanın dava dilekçesinde gösterilen “talep ve sonuç” çerçevesinde yapılması ve yargılama sonucunda verilecek kararın da yine bu çerçevede verilmesi gerekmektedir. Bu nedenle, dava dilekçesinde yer almayan bu talep davanın konusu dışında tutulmuş ve bu taleple ilgili olarak hüküm kurulmasına da gerek görülmemiştir.

İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 73. maddesinin 2. fıkrasında,” Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.” hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu Çevre Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 yılı Birim Fiyat Listesinin yayınlandığı tarihte yürürlükte olan 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin “Görevler” başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, “Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek.” Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görevleri arasında sayılmıştır.
Anılan Kanun Hükmünde Kararnamenin “Döner sermaye” başlıklı 28. maddesinde ise, “Bakanlık ihtiyaç duyduğu hallerde ve lüzum gördüğü merkezlerde Bakanın onayı ile görev ve hizmetleriyle ilgili döner sermayeli işletmeler kurabilir. Döner sermaye miktarını belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.
İşletmelerin görevleri, gelirleri, işleyişi ve denetimi ile diğer hususlar Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir.” hükmüne yer verilmiştir.
Bu kapsamda hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin “Gelirler” başlıklı 8. maddesinde, “İşletmenin gelirleri; a) 7 nci maddede sayılan faaliyetlerle ilgili her türlü mal ve hizmet satış gelirlerinden, b) Bakanlığın asli görevleri dışında, diğer mevzuatla verilen iş ve hizmetlerden elde edilen gelirlerden, c) Danışmanlık hizmet gelirlerinden, ç) Faiz, komisyon ve benzeri gelirlerden, d) Tesis, makine, ekipman ve cihazların kiraya verilmesi karşılığında elde edilen gelirlerden, e) Şartlı bağış ve yardımlardan, f) Diğer çeşitli gelirlerden, oluşur.” düzenlemesine, “Yönetim Kurulunun görevleri” başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde ise; “Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek.” düzenlemesine yer verilmiştir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunun Mükerrer Yedinci Bölümünde yer alan “Konu, vergiyi doğuran olay” başlıklı Ek 1. maddenin 1. fıkrasında, “Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde yapılan her türlü bina inşaatı (ilave ve tadiller dahil), inşaat veya tadilat ruhsatının alınmasında Ek Madde 6’da yer alan tarifede gösterilen nispet ve hadlerde bina inşaat harcına tabidir.” hükmüne, “Harcın ödenmesi ve yeri” başlıklı Ek 5. maddenin 1. fıkrasında, “Bina inşaat harcı, inşaat ruhsatının alınmasından önce makbuz karşılığında ilgili belediyeye ödenir.” hükmüne ve “Tarife” başlıklı Ek 6. maddede ise, bina inşaat harcının tarifesine yer verilmiştir.
Aynı Kanun’un “Vergi ve harç tarifelerinin tespiti” başlıklı 96. maddesinin A fıkrasında, “Cumhurbaşkanı, (işlem tarihi itibariyle bakanlar kurulu) bu Kanunda en az ve en çok miktarları gösterilen vergi ve harçların tarifelerini belediye grupları itibarıyla tayin ve tespit eder.” hükmüne yer verilmiştir.
Kanun’un 96. maddesi uyarınca Bakanlar Kurulunun 13/04/2005 tarihli, 2005/8730 sayılı kararıyla bu Kanunda yer alan harçların tarifeleri tayin ve tespit edilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar, iptal davası olarak tanımlanmaktadır.
2577 sayılı Kanunun 3. maddesinde dilekçelerde gösterilmesi gerekli hususlar belirlenmiş, 14. maddesinin 3. fıkrasında dilekçelerin sırayla a) görev ve yetki, b) idari merci tecavüzü, c) ehliyet, d) idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) süre aşımı, f) husumet, g) 3. ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden inceleneceği belirtilmiş, 15. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinde ise dilekçelerde 14. maddenin 3/c bendine aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği, hükme bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Usul Yönünden:
Görülmekte olan davanın ilk olarak vergi mahkemesinde açıldığı, …Vergi Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla davanın görev yönünden reddine ve dosyanın idare mahkemesine gönderilmesine karar verildiği, sonrasında …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla davanın görev yönünden reddine ve dosyanın Danıştay’a gönderilmesine karar verildiği, bunun üzerine dosyanın Dairemizin E:2020/375 sayılı esasına kaydedildiği görülmüştür. Davalı idarenin derdestlik itirazına esas …Vergi Mahkemesinin E:…sayılı dosyası, görülmekte olan dava ile aynı konu, sebep ve taraflara sahip ikinci bir davaya ait olmadığından söz konusu itiraz yerinde görülmemiştir. Yine davanın süresi içerisinde açıldığı görüldüğünden davalı idarenin süre aşımı itirazı da yerinde görülmemiştir.
Esas Yönünden:
Dosyanın incelenmesinden, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin iptali istenen maddelerinden sadece 752, 757, 762, 767, 813 ve 833 sıra sayılı maddelerin davacı şirketten yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine dayanak teşkil ettikleri, diğer maddelerin anılan işlemle bir ilgilerinin bulunmadığı anlaşılmıştır.
Davacı şirketten yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlemler ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin bu işlemlere dayanak teşkil eden maddeleri bakımından yapılan inceleme:
Anayasanın 73. maddesine göre kişilere getirilen vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla öngörülmesi gerekmekte olup bu kapsamda devletin kişilerden kanunla öngörülmeyen herhangi bir bedel istemesi hukuken mümkün değildir. Ayrıca, idarelerin ilgili yasal düzenlemeler gereği yürütmek zorunda olduğu “klasik kamu hizmeti” sayılan faaliyetleri karşılığında Anayasanın 73. maddesi uyarınca kanunda miktar veya nispetinin açıkça gösterilmesi kaydıyla harç alınması mümkün ise de; bu faaliyetlerin kar amacına yönelik bir işletme faaliyeti olmaması nedeniyle idarece belirlenecek bir bedel karşılığında yerine getirilmesi söz konusu olamaz. Harçlar, verilen kamu hizmetinin ücreti ya da fiyatı olmayıp bu hizmetlerden yararlanan kişilerin belli oranda bu hizmetin maliyetine katılmasını sağlamak amacıyla tahsil edilirler.
2464 sayılı Kanuna eklenen mükerrer 7. bölümde bina ruhsat harcına yer verilmiş, ruhsat alımından önce yapılacak işlemler nedeniyle ilgili idaresince verilen hizmetlerin karşılığı da harca dönüştürülerek bu gibi işlemlerin ücretle ya da vergiyle değil harçla karşılanması amaçlanmıştır.
Yapı ruhsatı alımından önce yapılacak işlemler nedeniyle alınacak bedellerin 2464 sayılı Kanun uyarınca harç olarak tahsili gerektiğinden, diğer kanunlarda bu konuda özel bir düzenleme yer almadığı takdirde, her türlü bina inşaatında ruhsat verilmesi aşamasında alınacak olan bedelin harç olarak kabulü ve anılan Kanun kapsamında yer alan hükümlerin uygulanması suretiyle hesaplanması gerekmektedir.
644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, başvuru tarihinden itibaren iki ay içerisinde yetkili idarece verilmemesi halinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatının verileceği düzenlenmişse de; alınacak bu bedelin hukuki niteliği, saptanmasına ilişkin usul ve esaslar ve ölçütlerine yönelik bir belirleme yapılmamıştır.
Dolayısıyla, öncelikle Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yapı ruhsatı verilmesi aşamasında başvuruculardan alınacak bu bedelin hukuki niteliğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
2464 sayılı Kanun uyarınca yapı ruhsatı düzenleme hizmetinin harca konu bir hizmet olduğu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla yürüttüğü imara ilişkin faaliyetlerinin ilgili yasal düzenlemeler gereği yürütmek zorunda olduğu “klasik kamu hizmetleri” kapsamında yer aldığı göz önünde bulundurulduğunda 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2/1-h maddesinde yer verilen bedelin 2464 sayılı Kanunun Ek 1. madddesinde yer alan bina inşaat harcını ifade ettiğinin ve bakanlığın “klasik kamu hizmetleri” kapsamındaki faaliyetleri çerçevesinde verilen yapı ruhsatı düzenlenmesi hizmeti karşılığında alınacak bedelin de harç olarak kabul edilmesi gerekmektedir.
Burada, 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2/1-h maddesinde yer verilen “bedel” ifadesi ile 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunununda düzenlenen “bina inşaat harcı”nın kast edildiği değerlendirilmektedir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yapı ruhsatı düzenlenmesi hizmeti karşılığında başvurucudan istenen bu bedelin hukuki niteliği böylece ortaya konulduktan sonra, harç niteliğindeki bu bedele ilişkin olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünce yayınlanan Birim Fiyat Listesi ile düzenleme yapılıp yapılamayacağının ortaya konulması gerekmektedir.
Yukarıda yer verilen 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Ek 1. maddesinde bina inşaat harcının Ek 6. maddede yer verilen tarifeye göre hesaplanacağı ve 96. maddesinde ise bu Kanunda en az ve en çok miktarları gösterilen vergi ve harçların tarifelerinin belediye grupları itibarıyla Cumhurbaşkanınca (işlem tarihi itibariyle Bakanlar Kurulu) tayin ve tespit edileceği belirtilmiştir.
Bu durumda, yapı ruhsatı düzenlenmesi hizmeti karşılığında gerek belediyelerce ve gerekse de uyuşmazlık konusu olayda olduğu gibi Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca tahsil edilecek tutar harç niteliğinde olup söz konusu tutarın 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca Bakanlar Kurulunca belirlenen tarifedeki nispet ve hadlere göre hesaplanması gerektiğinden bu tutarın hesaplanmasına esas olacak başka bir tarife hazırlanmasında hukuka uygunluk bulunmaktadır.
Öte yandan, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünce yürütülen işletme faaliyeti kapsamında üretilen mal ve hizmetlerle yapılan işlerin karşılığı olan tarife, ücret ve birim fiyatlarının belirlendiği Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü Birim Fiyat Listesinde, idarelerin ilgili yasal düzenlemeler gereği yürütmek zorunda olduğu “klasik kamu hizmeti” sayılan faaliyetleri karşılığında alınan, kamusal nitelikli bir gelir olan ve bu nedenle döner sermaye kapsamında değerlendirilmesine olanak bulunmayan harca ilişkin olarak düzenleme yapılmasında bu yönden de hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Bu itibarla, yapı ruhsatı düzenlenmesi hizmeti karşılığında davacı şirketten 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca Bakanlar Kurulunca belirlenen tarifedeki nispet ve hadlere göre hesaplanacak bina inşaat harcı yerine Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü Birim Fiyat Listesine göre hesaplanan yapı ruhsatı hizmet bedeli istenmesine dair işlem, istenen bedelin peşin ödenmeyen kısmı için banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlem ve harç niteliğindeki bir bedele ilişkin düzenlemeler içermeleri nedeniyle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Birim Fiyat Listesinin anılan işlemlere dayanak teşkil eden 752, 757, 762, 767, 813 ve 833 sıra sayılı maddelerinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Dairemizce hukuka aykırı bulunarak iptallerine karar verilen bu işlemlere istinaden yapı ruhsatı hizmet bedelinin ilk taksiti olarak davacı şirketten tahsil edilen 1.469.906,40 TL’nin dava tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idarelerce tazmini gerekmektedir.
Bununla beraber, davalı idarece yukarıda açıklandığı şekilde hesaplanacak bina inşaat harcının davacı şirketten tahsil edilebileceği açıktır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin davacı şirketten yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlemlere dayanak teşkil etmeyen diğer maddeleri bakımından yapılan inceleme:
İdari yargılama hukukunda ehliyet, kişinin medeni hakları kullanabilme yeteneği yanında, idari dava açmakta menfaati olmasını; diğer bir anlatımla iptali istenilen idari işlem ile kişisel, meşru ve güncel bir menfaatinin ihlal edilmiş bulunmasını da ifade etmektedir. Bu bakımdan idari işlemin hukuk düzeninden kaldırılmasında, açıklanan nitelikte menfaati bulunmayan kişinin idari dava açma ehliyetinden de söz edilemez.
İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesinin ön koşullardan birisi olan “dava açma ehliyeti”, her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılması idarenin işlemlerinde istikrarsızlık ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmesi sonucunu doğurabileceğinden, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçütler içinde menfaat ilişkisinin varlığını ifade etmektedir. Her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen subjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlali kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirilerek takdir edilecektir.
Uyuşmazlıkta, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü Birim Fiyat Listesinin davacıdan yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işleme dayanak olmayan ve dolayısıyla da davacının menfaatini herhangi bir şekilde ihlal etmeyen maddeleri bakımından davacının dava açma ehliyeti bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davacı şirketten yapı ruhsatı hizmet bedeli ve banka teminat mektubu istenmesine ilişkin işlemlerin İPTALİNE oyçokluğuyla,
2.Davalı idarece davacıdan tahsil edilen …TL yapı ruhsatı hizmet bedelinin ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazmini isteminin KABULÜNE oyçokluğuyla,
3.Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin 752, 757, 762, 767, 813 ve 833 sıra sayılı maddelerinin İPTALİNE oyçokluğuyla,
4.Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin iptali istenen diğer maddeleri yönünden davanın ehliyet yönünden REDDİNE oybirliğiyle,
5.Hükmedilen tazminat tutarı üzerinden hesaplanan …TL nispi karar harcından dava açılırken yatırılan …TL maktu karar harcı düşüldükten sonra kalan …TL TL’nin (dava açılırken dörtte birlik kısmı peşin yatırılmadığından) davacıya tamamlattırılmasına,
6.Hesaplanan …TL tutarındaki nispi karar harcının davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
7.Aşağıda ayrıntısı gösterilen toplam …TL yargılama giderinin davadaki haklılık oranına göre yarısının davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, diğer yarısının davacı üzerinde bırakılmasına,
8.Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan …TL nispi vekalet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, …TL maktu vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
9.Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
10.Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere 28/09/2022 tarihinde karar verildi.

KARŞI OY (X): Dava, davacı şirkete ait İstanbul İli, Şişli İlçesi, …Mahallesi, …ada, … parsel sayılı taşınmazda yapılacak inşaat için 4.272.996,31 TL yapı ruhsatı hizmet bedeli ve söz konusu bedelin peşin ödenmeyen kısmına karşılık banka teminat mektubu istenmesine dair davalı idarelerin işlemleri ve bu işlemlerin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin 752 ila 761, 762 ila 781 ve 791 ila 839 sıra sayılı maddelerinin iptali ile söz konusu hizmet bedelinin ilk taksiti olarak ödenen 1.469.906,40 TL’nin ödeme tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Yılı Birim Fiyat Listesinin yayınlandığı tarihte yürürlükte olan 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin “Görevler” başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, “Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek” Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görevleri arasında sayılmıştır.
Anılan Kanun Hükmünde Kararnamenin “Döner sermaye” başlıklı 28. maddesinde ise; “Bakanlık ihtiyaç duyduğu hallerde ve lüzum gördüğü merkezlerde Bakanın onayı ile görev ve hizmetleriyle ilgili döner sermayeli işletmeler kurabilir. Döner sermaye miktarını belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.
İşletmelerin görevleri, gelirleri, işleyişi ve denetimi ile diğer hususlar Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir.” hükmüne yer verilmiştir.
Bu kapsamda hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin “Gelirler” başlıklı 8. maddesinde, “İşletmenin gelirleri; a) 7 nci maddede sayılan faaliyetlerle ilgili her türlü mal ve hizmet satış gelirlerinden, b) Bakanlığın asli görevleri dışında, diğer mevzuatla verilen iş ve hizmetlerden elde edilen gelirlerden, c) Danışmanlık hizmet gelirlerinden, ç) Faiz, komisyon ve benzeri gelirlerden, d) Tesis, makine, ekipman ve cihazların kiraya verilmesi karşılığında elde edilen gelirlerden, e) Şartlı bağış ve yardımlardan, f) Diğer çeşitli gelirlerden, oluşur.” düzenlemesine, “İşletme idaresi” başlıklı 10. maddesinde, “İşletme hizmetleri; Yönetim Kurulu, işletme yöneticisi, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi, muhasebe birim personeli ve teknik eleman ile yeteri kadar diğer görevlilerden oluşan işletme idaresi tarafından yürütülür.” düzenlemesi ile “Yönetim Kurulunun görevleri” başlıklı 12. maddesinin (h) bendinde ise; “Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek.” düzenlemesine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Çevre ve Şehircilik Bakanlığına yapı ruhsatı düzenleme hizmeti karşılığında bedel tahsil etme yetkisinin verildiği anlaşıldığından ve bu bedelin harç niteliğinde olmadığı değerlendirildiğinden bakanlığın gelir kalemlerinden biri olan bu bedele ilişkin olarak Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünce yayınlanan 2018 Birim Fiyat Listesinde düzenleme yapılmasında ve bu düzenlemelere istinaden davacı şirketten yapı ruhsatı hizmet bedeli ve bu bedelin peşin ödenmeyen kısmına karşılık teminat mektubu istenmesine dair işlemlerde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davacı şirketten yapı ruhsatı hizmet bedeli ve bu bedelin peşin ödenmeyen kısmı için banka teminat mektubu istenmesine ilişkin davalı idare işlemleri ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2018 Birim Fiyat Listesinin anılan işlemlere dayanak teşkil eden 752, 757, 762, 767, 813 ve 833 sıra sayılı maddelerinin iptali istemi ile yapı ruhsatı hizmet bedelinin ilk taksiti olarak tahsil edilen tutarın tazmini isteminin reddine karar verilmesi gerektiği oyuyla davanın bu kısmı yönünden aksi yöndeki Dairemiz kararına katılmıyorum.