Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2021/4962 E.  ,  2022/4098 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/4962
Karar No : 2022/4098

TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ: Av. …

2- …Vergi Daire Müdürlüğü
VEKİLİ: Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : … Pamuk Çırçır Tar. Hay. San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN_KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:…sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

DAVANIN_KONUSU : Davacı şirket tarafından; gerçeğe aykırı olarak müstahsil makbuzu düzenlemek suretiyle fazla kütlü pamuk desteği ödemesi alınmasına sebebiyet verildiğinden bahisle, Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün … tarih ve … yazısı uyarınca yersiz ödendiği iddia olunan 420.629,30 TL kütlü pamuk desteğinin 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun’un 37. maddesi uyarınca 1 ay içinde ödenmesi istenilmesine ilişkin Söke Vergi Dairesi Müdürlüğünün … tarih ve E… sayılı tahakkuk işleminin iptali istenilmiştir.

YARGILAMA SÜRECİ :
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; davacı şirketin düzenlediği müstahsil makbuzları ile destekleme ödemesi yapılmasına esas olan kütlü pamuk miktarından (8.251.482,00 kg), Tareks sistemine beyan edilen mahlıç pamuk miktarı esas alınarak olması gereken randıman oranına (%37) göre hesaplanan kütlü pamuk miktarının (7.898.949,00 kg) çıkarılması sonucu aradaki fark olan 352.533,00 kg pamuk için satın alınmadığı halde satın alınmış gibi davacı şirket tarafından müstahsil makbuzu düzenlenerek çiftçilere haksız destekleme ödemesi yapılmasına sebep olunduğu anlaşıldığından, 352.533,00 kg x 0,65 TL (kg başı destekleme ödemesi)=229.146,45 TL’nin haksız destekleme ödemesi miktarı olduğu, bunun haricinde davacı şirketin yalnızca kendi kantarında tartım yapıldığından hareket edilerek bilgisayar hard diskinde yer alan miktarların kesin üretim miktarı olduğu sonucuna ulaşılmasının mümkün olmadığı, başkaca kantarda tartım yapmak suretiyle veya miktarı önceden belirlenmiş şekilde tartım yapılmaksızın alım yapılmış olabileceği, başkaca hiç bir veriye dayanmaksızın yalnızca bilgisayarlı kantar hard diskinde kayıtlı bilgilerden yola çıkılarak davacının usulsüz müstahsil makbuz düzenlemek suretiyle haksız ödemeye sebebiyet verdiğinin kabulüne olanak bulunmadığından sadece bilgisayar hard disk verileri esas alınarak yapılan haksız destekleme ödemesi miktar hesabına dayanılarak tahsili yolunda işlem tesis edilemeyeceği gerekçesiyle dava konusu işlemin; 191.482,85 TL’lik kısmı yönünden iptaline, 229.146,45 TL’lik kısmı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: …Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesince, dava konusu işlemin gerekçesi olan raporda, davacı şirketin fazladan kütlü pamuk desteği ödenmesine sebep olduğuna ilişkin bilgisayar hard disk kayıtlarında yer alan kütlü pamuk miktarı esas alınarak desteklemeye esas kütlü pamuk miktarı ile aradaki farkın tahsili yoluna gidildiği, davacı şirketin haksız destekleme ödemesine sebep olduğuna dair bir de TAREKS sistemine beyan edilen mahlıç pamuk miktarı ve randıman oranı üzerinden hesaplama yapıldığı, İdare Mahkemesince; dava konusu işlemin, 229.146,45 TL’nin davacı şirketten tahsiline ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmış ise de; depo ve çepel firesinin Söke Ticaret Borsası tarafından belirlenmiş değerlerinin üst sınırından, randıman oranının ise en düşük oranda (%37) kabul edilerek hesaplama yapıldığı, dava konusu döneme ilişkin kantar veri kayıtlarının sağlıklı bir şekilde tutulması ve teslimine ilişkin firmaya yükümlülük yüklenmediği ve davacı şirketin yalnızca kendi kantarında tartım yapıldığından hareket edilerek bilgisayar hard diskinde yer alan miktarların kesin üretim miktarı olduğu sonucuna ulaşılmasının mümkün olmadığı, başka kantarda tartım yapmak suretiyle veya miktarı önceden belirlenmiş şekilde tartım yapılmaksızın alım yapılmış olabileceği, davacı şirketçe kullanıldığı beyan edilen mevcut iş makinalarının role model, sayı, deviri ile bu makinaların elektrik sarfiyatı ile hesaplaması yapılmasına karşın değerlendirmeye alınmadığı, pamuğun kalitesi, fire, zayiat ve randıman oranları belirlenirken pamuğun alındığı bölge, pamuğun kalitesi, “beyaz-standart Tip-1” ve “beyaz-standart Tip-2” kalitesindeki pamuk miktarlarının belirlenmediği, tespit yapılmaksızın ve sebebi ortaya konulmaksızın fire oranının Söke Ticaret Borsası tarafından belirlenmiş değerlerinin üst sınırından, randıman oranının ise en düşük orandan kabul edilerek hesaplama yapıldığı, başkaca hiç bir veriye dayanmaksızın davacı şirketin usulsüz müstahsil makbuz düzenlemek suretiyle haksız ödemeye sebebiyet verdiğinin kabulüne olanak bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulüne, kararın redde ilişkin kısmının kaldırılmasına ve bu kısım yönünden de iptaline; davalı idarelerin istinaf başvurularının ise reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Söke Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından, Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından, idarelerine gönderilen yazı üzerine 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun’un 37. maddesi uyarınca dava konusu işlemin tesis edildiği, idarelerinin amme alacağının tahsili haricinde, amme alacağının aslı ile ilgili bir inceleme yetkisinin bulunmadığı, dava konusu işlemin usul ve hukuka uygun olarak tesis edildiği, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işlemin yetki yönünden hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Suç şüphesi ile Söke Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından …sayılı numara ile başlatılan soruşturmada, Tarım ve Orman Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı’na hitaben gönderilen … tarih ve … sayılı yazı uyarınca yapılan inceleme ve araştırmalar sonucunda düzenlenen … tarih ve …sayılı Adli Soruşturma Raporu’nda, davacı şirketin de aralarında bulunduğu bazı çırçır firmalarınca gerçeğe uygun olmayan (gerçekte satın alınan kütlü pamuk miktarından daha fazlası için) müstahsil makbuzları düzenlenmesi suretiyle haksız kazanç elde edildiğini ve bu müstahsil makbuzları ile yapılan başvurular sonucunda ödenmesi gerekenden daha fazla destekleme ödenmesine neden olunarak haksız ödemeye sebebiyet verildiğinden bahisle, 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun 23. maddesi ve ödeme tarihinde yürürlükte bulunan 2015/21 sayılı Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğin 18. maddesi uyarınca haksız ödemelerin haksız ödemeye sebebiyet veren davacının da aralarında bulunduğu çırçır firmalarından tahsili gerektiği belirtilmiştir.
Anılan raporun, Tarım ve Orman Bakanlığı Makamı’na sunulması üzerine, Bakanlık Makamı’nca tesis edilen … tarih ve … sayılı olur işlemine istinaden, Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün, … tarih ve E… sayılı yazısı ile 2015 yılına ilişkin kütlü pamuk desteklemesi ödemelerinin, gerçeğe uygun olmayan müstahsil makbuzlarını düzenlediği iddia edilen firmalardan tahsilinin sağlanması, Söke Vergi Dairesi Müdürlüğü’nden istenilmiştir.
Bunun üzerine, Söke Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından tesis edilen … tarih ve E…sayılı işlem ile 25/05/2016 tarihinde haksız yere ödendiği iddia olunan 420.629,30 TL’nin 6183 sayılı Kanun uyarınca bir ay içerisinde davacı tarafça idareye geri ödenmesi talep edilmiştir.
Bakılan dava da, anılan işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
27/05/2014 tarih ve 29012 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 01/11/2013 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe giren Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliğinin “İl/ilçe tahkim komisyonlarının görev, yetki ve işleyişi” başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında, “(1) Tahkim komisyonları, bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanması sırasında ortaya çıkan ihtilaflı konuları çözmeye ve karar almaya yetkilidir. Sekretarya hizmetleri il/ilçe müdürlükleri tarafından yürütülmek üzere komisyonlar, … (ç) Tarım Kanununun 23. maddesinin uygulanmasında gerekli işlemlerin yapılması için ve gerçeğe aykırı beyanda bulunanlar hakkında gerekli hukukî işlemlerin yapılması hususunda karar alır ve ilgili mercilerce uygulanması yönünde girişimde bulunur.” hükmü bulunmaktadır.
27/05/2015 tarih ve 29368 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No:2015/21)’in “Tahkim komisyonlarının görevleri” başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasında, “(1) Tahkim komisyonları, bu Tebliğ hükümlerinin uygulanması sırasında ortaya çıkan ihtilaflı konuları çözmeye ve karar almaya yetkilidir. İl tahkim komisyonu; merkez ilçede, ilçe tahkim komisyonunun görevlerini de yapar.” düzenlemesi ile “Haksız ödemelerinin geri alınması ve hak mahrumiyeti” başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasında ” (1) Bu Tebliğde belirtilen yetkili merciler, yetki alanına giren verilerin kayıt sistemine doğru girilmesinden, kendilerine ibraz edilen belgelerin kontrolünden ve kendi hazırladıkları belgelerden doğrudan sorumludur. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyerek haksız yere ödemeye neden olanlar ile haksız yere ödemelerden yararlanmak üzere sahte veya içeriği itibarıyla gerçek dışı belge düzenleyen ve kullananlar hakkında gerekli cezai, hukuki ve idari işlemler il müdürlüklerince yapılır. İl Tahkim Komisyonlarınca 5488 sayılı Kanunun 23 üncü maddesine göre yapılacak iş ve işlemler değerlendirilip karara bağlanır, gereği il müdürlüklerince yerine getirilir.” düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Dairemizin 03/03/2022 tarihli ara kararıyla, Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden; yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca karar alınmak üzere edinilen bilgi ve belgelerin il/ilçe tahkim komisyonuna tevdi edilip edilmediği sorulmuş, tevdi edilmedi ise sebebinin ve hukuki gerekçelerinin açıklanması istenilmiş, il/ilçe tahkim komisyonu tarafından verilen bir karar mevcut ise bu kararın ve bu karar uyarınca yapılan işlemlere ilişkin bilgi ve belgeler istenilmiştir.
Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün … tarihli ve …sayılı cevabi yazısında, Cumhuriyet Savcılığının sunduğu ve resmi kurumlardan alınan veriler ile yapılan incelemeler sonucunda başmüfettişlik soruşturma raporunda net bir karar verildiği, ihtilaflı bir konu olmadığı, kararın bakan imzası ile onaylı soruşturma raporuna istinaden alındığı bu nedenle de il veya ilçe tahkim komisyonu kararının alınmadığı bildirilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun 23. maddesi uyarınca yapılacak inceleme ve araştırmalar sonucunda sorumlular yönünden yapılacak işlemler hakkında karar alma yetkisinin il/ilçe tahkim komisyonlarında olmasına rağmen, Bakanlık Makamınca alınan karar ve bu kararın gereklerinin yapılmasının Vergi Dairesi Müdürlüğünden istenilmesine ilişkin İl Tarım ve Orman Müdürlüğü işlemi yetki yönünden hukuka aykırıdır.
Bu itibarla, yetki yönünden hukuka aykırı idari işlemler dayanak alınmak suretiyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu durumda, haksız yere ödendiğinden bahisle yapılan ödemenin iadesinin istenilmesine ilişkin işlemde hukuka uygunluk, işlemin kısmen iptali kısmen davanın reddine dair İdare Mahkemesi kararına karşı taraflarca yapılan istinaf başvurusu üzerine davacının istinaf başvurusunun kabulü ile davanın reddine ilişkin kısmının kaldırılmasına dava konusu işlemin iptaline; davalı idarelerin istinaf istemlerinin reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibariyle hukuki isabetsizlik bulunmamıştır.
Öte yandan, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının hüküm fıkrasında, İdare Mahkemesi kararının redde ilişkin 1.009.175,10 TL’lik kısmının kabulüne, kararın bu kısmının kaldırılmasına, dava konusu işlemin bu kısmının da iptaline karar verilmiş ise de; İdare Mahkemesince dava konusu işlemin 191.482,85 TL’lik kısmı yönünden iptaline, 229.146,45 TL’lik kısmı yönünden davanın reddine yönelik hüküm kurulduğundan “1.009.175,10 TL” ibaresinin sehven yazıldığı ve Bölge İdare Mahkemesince kaldırılan ve iptaline karar verilen kısmın idari işlemin “229.146,45 TL”lik kısmına yönelik olduğu açıktır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin REDDİNE,
2. Dava konusu işlemin kısmen iptali, kısmen davanın reddine ilişkin … İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan davacının istinaf başvurusunun kabulü ile davanın reddine ilişkin kısmının kaldırılması dava konusu işlemin iptali; davalı idarelerin istinaf istemlerinin reddi yolundaki temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz yargılama giderlerinin istemde bulunanların üzerinde bırakılmasına, artan posta ücretinin istemleri halinde davalı idarelere iadesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de … Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın … İdare Mahkemesine gönderilmesine, 26/09/2022 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.