Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2022/4706 E.  ,  2022/8044 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/4706
Karar No : 2022/8044

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Satış Mağazaları A.Ş.
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı – …
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, 2020 dönemine ilişkin adına tahakkuk ettirilen toplam 9.949,78-TL çevre temizlik vergisi ve katı atık toplama ve taşıma bedelinin tahsili amacıyla Kuşadası Belediyesi Mali İşler Müdürlüğünce düzenlenen … tarih ve … sayılı ödeme emri ile dayanağı … tarih ve … toplantı numaralı Kuşadası Belediyesi Meclis kararının katı atık ücretinin belirlenmesine ilişkin “Katı Atık Yönetimi Sistem Ücretlendirmesi” başlıklı kısmının marketlere ilişkin bölümünün iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; … tarih ve … toplantı numaralı Kuşadası Belediyesi Meclis kararının “Katı Atık Yönetimi Sistem Ücretlendirmesi” başlıklı kısmının marketlere ilişkin kısmı yönünden; davacı şirketin Kuşadası şubesinin … tarihli … nolu Yönetim Kurulu kararı uyarınca kapatıldığı, bu hususun Ticaret Siciline tescil ve ilan ediliği, market olarak faaliyet gösterilen mağazanın 09/09/2019 tarihinde tahliye edildiği, dolayısıyla dava konusu işlem ile davacının güncel, meşru, kişisel bir menfaatinin ihlal edilmediği, davayı açmakta menfaatinin bulunmadığı belirtilerek, … tarih ve … toplantı numaralı Kuşadası Belediyesi Meclis kararının “Katı Atık Yönetimi Sistem Ücretlendirmesi” başlıklı kısmının marketlere ilişkin kısmı yönünden davanın ehliyet yönünden reddine; davaya konu … tarih ve …sayılı ödeme emrinin “Çevre Temizlik Vergisi”ne ilişkin kısmı (KDV dahil toplam 874,35-TL) yönünden; çevre temizlik vergisinin, Belediyelerin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanan konut, işyeri ve diğer şekilde kullanılan binalardan alındığı, katı atık ücretinden kaynaklanmadığı, bu ücretin ferisi niteliğinde bir alacak olmadığı, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Mükerrer 44. maddesi uyarınca tahakkuk ettirilen müstakil bir vergi olması nedeniyle uyuşmazlığın bu kısmının görüm ve çözümünün Vergi Mahkemesinin görev alanında kaldığından, dava konusu ödeme emrinin “Çevre Temizlik Vergisi”ne ilişkin kısmı yönünden; davanın görev yönünden reddine; … tarih ve … sayılı ödeme emrinin “Katı Atık Toplama ve Taşıma Bedeli”ne ilişkin kısmı (KDV dahil toplam 9.075,43-TL) yönünden ise davalı Kuşadası Belediye Başkanlığının katı atıkların toplama, taşıma ve bertaraf sürecine ilişkin görev ve yetkisinin katı atıkların toplanması ve taşınması ile sınırlı olduğu, bertaraf edilme sürecine ilişkin görev ve yetkisinin bulunmadığı, katı atık bertaraf tesisini kuran ve işleten kurumun Aydın Büyükşehir Belediye Başkanlığı olduğu, evsel katı atıkları toplama, taşıma ve bertaraf sürecine ilişkin toplam sistem maliyetini karşılamak üzere söz konusu hizmetten yararlananlar ya da yararlanacaklar tarafından ödenmesi gereken katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin tahsilinde de katı atık bertaraf tesisini kuran ve işleten Aydın Büyükşehir Belediye Başkanlığının yetkili olduğu, dava konusu ödeme emrinin bu kısım için, yetki unsuru yönünden dava konusu ödeme emrinin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçesinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca davacı yanın istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı vekili tarafından; … tarih ve … toplantı numaralı Kuşadası Belediyesi Meclis kararının “Katı Atık Yönetimi Sistem Ücretlendirmesi” başlıklı kısmının marketlere ilişkin bölümü yönünden verilen ehliyet ret kararı ile … tarih ve … sayılı ödeme emrinin “Çevre Temizlik Vergisi”ne ilişkin kısmı yönünden verilen görev yönünden ret kararı nedeniyle aleyhlerine hükmedildiğini belirttikleri yargılama gideri ve vekalet ücreti açısından Mahkeme Kararı temyiz edilmiş olup; … tarih ve … toplantı numaralı Kuşadası Belediyesi Meclis kararının “Katı Atık Yönetimi Sistem Ücretlendirmesi” başlıklı kısmının marketlere ilişkin bölümüne hakkında verilen ehliyet yönünden ret kararı; idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olduğu, herhangi bir idari işleme karşı herkes tarafından dava açılabileceği, haksız bir şekilde katı atık bedeli talep edilerek davacı şirketin menfaatinin ihlal edildiği, kendilerinden talep edilen katı atık ücretinin, iptali istenen meclis kararına dayanılarak istendiği, bireysel işlemde olduğu gibi meclis kararının iptalini istemekte de menfaatinin bulunduğu; Mahkemece, davalı Belediyenin, katı atık toplama ve taşıma bedelinin tahsili için ödeme emri düzenlemek hususunda yetkili olmadığı yolunda karar verildiği, katı atık ücret tarifesinin de hukuka aykırı olduğunun yerel Mahkemesince kabul edildiği; ödeme emrinin çevre temizlik vergisine ilişkin kısmının görev yönünden reddi sebebiyle aleyhlerine hükmedilen vekalet ücreti ve yargılama gideri yönünden ise; çevre temizlik vergisi yönünden dosyanın görevli Mahkemeye gönderilmesi, akabinde görevli Mahkeme tarafından yapılacak yargılama neticesinde yargılama giderleri ve vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ…’IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kısmen kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının, … tarih ve … toplantı numaralı Kuşadası Belediyesi Meclis kararının “Katı Atık Yönetimi Sistem Ücretlendirmesi” başlıklı bölümün marketlere yönelik kısmının iptali isteminin ehliyet yönünden reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
2020 yılına ilişkin 9.949,78-TL tutarlı çevre temizlik vergisi ve katı atık toplama, taşıma bedelinin ve çevre temizlik vergisinin tahsili amacıyla 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca, davacı şirkete bağlı Kuşadası Şubesi adına … tarih ve … sayılı ödeme emri düzenlenmiş, ödeme emri ile dayanağı … tarih ve …toplantı numaralı Kuşadası Belediyesi Meclis kararının katı atık toplama ve taşıma ücretinin belirlenmesine ilişkin “Katı Atık Yönetimi Sistem Ücretlendirmesi” başlıklı kısmının marketlere ilişkin bölümünün iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT ve HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
… tarih ve …sayılı ödeme emrinin “Çevre Temizlik Vergisi”ne ilişkin kısmının görev yönünden reddi sebebiyle aleyhlerine hükmedilen vekalet ücreti ve yargılama giderinin temyizi yönünden:
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairelerince verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyize konu Kararının; belirtilen kısmında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır.
… tarih ve … toplantı numaralı Kuşadası Belediyesi Meclis kararının “Katı Atık Yönetimi Sistem Ücretlendirmesi” başlıklı bölümün marketlere yönelik kısmının ehliyet yönünden reddi kararının temyizi yönünden ise;
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu kurala bağlanmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.
2577 sayılı Kanunun 2. maddesinde yer alan ve iptal davasının subjektif ehliyet koşulu olan “menfaat ihlâli” kavramı doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları her olayda yargı yerince ihtilâfın niteliğine göre belirlenmektedir.
Yargısal denetim amacıyla her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisinin bulunması koşuluna ihtiyaç vardır; şöyle ki; iptal davası açılabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi; kişisel, meşru, güncel bir menfaatin bulunması hâlinde gerçekleşecektir. İptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlâl ettiğinden söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, yani davacının kişisel menfaatini ihlâl etmesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir. “Meşru menfaat” ilgisinden kasıt, kişi ile işlem arasında hukuken kabul edilebilir, başka anlatımla, dinlenilebilir, korunmaya değer bir ilginin varlığı iken; “kişisel menfaat” ilgisiyle, işlemin, kişinin hukukunu etkilemesi, kişi bakımından hukuk aleminde sonuç doğurması kastedilmektedir.
Dava dilekçesinin incelenmesinden, davacı şirkete ait market şubesinin, Kuşadası Belediyesi sınırları içerisinde yer alan mağazasından kaynaklı, 2872 sayılı Çevre Kanununun 11. maddesinin 11. fıkrası uyarınca ödemesi gereken katı atık, bertaraf, toplama ve taşıma bedeli ile 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun mükerrer 44. maddesi uyarınca ödenmesi gereken çevre temizlik vergisinin tahsili için … tarih ve … sayılı ödeme emrinin düzenlendiği, söz konusu ödeme emri ile birlikte, ödeme emrine konu alacaklardan olan katı atık toplama ve taşıma bedelinin dayanağı olan, … tarih ve … toplantı numaralı Kuşadası Belediyesi Meclis kararının katı atık toplama ve taşıma ücretinin belirlenmesine ilişkin “Katı Atık Yönetimi Sistem Ücretlendirmesi” başlıklı kısmının marketlere ilişkin bölümünün iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı, davacının iptal istemini, Kuşadası’nda yer alan market şubesinin kapanmış olmasına, ödeme emrine konu dönemde katı atık toplama ve taşıma hizmeti almadığı, çevre temizlik vergisi yükümlüsü olmadığı iddiasına dayandırdığı görülmektedir.
Dava konusu somut olayda ehliyet kavramının yukarıda yer verilen ölçütleri dikkate alınarak değerlendirildiğinde; davacı şirket hakkında tesis edilen bir bireysel işlemin varlığı neticesinde; bireysel işlem ile birlikte iptali istenen dayanak işlemin hukuka uygun olarak tesis edilip edilmediği, işin esasına girildikten sonra yapılacak yargılama neticesinde ortaya çıkacağından, davanın esası hakkında karar verilebilmesi için davacının dava açmada “menfaatinin ihlal” edilmiş olup olmadığının her iki işlem bakımından tespiti gerekmektedir. Bireysel işlem ile birlikte dava konusu edilen dayanak işlem de davacının hukukunu etkileyebilecek nitelikte olduğundan, davacının bireysel işlem hakkında olduğu kadar, dayanak işlem hakkında da davayı açmakta meşru, kişisel ve güncel menfaatinin varlığının bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Bununla birlikte; katı atık toplama ve taşıma bedelinin dayanağı olan … tarih ve … toplantı numaralı Kuşadası Belediyesi Meclis kararının katı atık toplama ve taşıma ücretinin belirlenmesine ilişkin tarifenin marketlere ilişkin bölümünün; davacı şirketin Kuşadası şubesinin … tarihli, … nolu Yönetim Kurulu kararıyla kapatılmasından sonraki tarihte tesis edildiği ve 2020 yılında uygulanmasının planlandığı, bireysel işlem ile birlikte iptali istenen tarifenin, davacı şirket şubesinin 2020 yılında ilçede faaliyette bulunmaması nedeniyle davacıya uygulanmadığının Mahkemesince yapılan yargılama neticesinde tespit edildiği görüldüğünden, zaman itibarıyla davacıya uygulanamayan tarifenin esasının hukuki denetiminin yapılmasına olanak bulunmamaktadır.
Bu itibarla, davanın … tarih ve … toplantı numaralı Kuşadası Belediyesi Meclis kararının katı atık toplama ve taşıma ücretinin belirlenmesine ilişkin “Katı Atık Yönetimi Sistem Ücretlendirmesi” başlıklı kısmının marketlere ilişkin bölümü hakkında incelenmeksizin ret kararı verilmesi gerekirken, davanın ehliyet yönünden reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle Mahkeme kararının kısmen görev yönünden reddine, kısmen ehliyet yönünden reddine ilişkin kısmına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının; … tarih ve … toplantı numaralı Kuşadası Belediyesi Meclis kararının “Katı Atık Yönetimi Sistem Ücretlendirmesi” başlıklı bölümün marketlere yönelik kısmının ehliyet yönünden reddine ilişkin kısmının oyçokluğuyla BOZULMASINA, … tarih ve … sayılı ödeme emrinin “Çevre Temizlik Vergisi”ne ilişkin kısmının görev yönünden reddi sebebiyle aleyhlerine hükmedilen vekalet ücreti ve yargılama giderine ilişkin kısmının oybirliği ile ONANMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 22/09/2022 tarihinde, kesin olarak, karar verildi.

KARŞI OY (X):
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar, iptal davası olarak tanımlanmaktadır.
2577 sayılı Kanunun 3. maddesinde; dilekçelerde gösterilmesi gerekli hususlar belirlenmiş, 14’üncü maddesinin 3’üncü fıkrasında; dilekçelerin sırayla a) görev ve yetki, b) idari merci tecavüzü, c) ehliyet, d) idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) süre aşımı, f) husumet, g) 3. ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden inceleneceği belirtilmiş, 15. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, dilekçelerde 14. maddenin 3/c bendine aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği, hükme bağlanmıştır.
Yapılan yargılama neticesinde; dava konusu edilen … tarih ve … toplantı numaralı Kuşadası Belediyesi Meclis kararının “Katı Atık Yönetimi Sistem Ücretlendirmesi” başlıklı katı atık toplama ve taşıma ücret tarifesinin 2020 yılında uygulanmak üzere tesis edildiği, davacı şirketin Kuşadası şubesinin ise … tarihli, … nolu Yönetim Kurulu kararıyla kapatılmasına karar verildiği, dolayısıyla dava konusu edilen tarifenin davacı şirket şubesine uygulanmadığı görüldüğünden, hakkında tesis edilen bireysel işleme karşı dava açma ehliyeti olmakla birlikte, kendisine uygulanmayan, dolayısıyla menfaatini ihlal etmeyen tarifeye karşı dava açma ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle, bu kısma yönelik açılan davanın ehliyet nedeniyle reddi yolunda verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunu reddeden Bölge İdare Mahkemesi, İdari Dava Dairesi kararında hukuka aykırılık bulunmadığından temyizi isteminin reddi gerektiği oyu ile Dairemiz kararına katılmıyoruz.