Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2021/1126 E. , 2022/1569 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2021/1126
Karar No : 2022/1569
DAVACI : … Metal İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Kurumu
VEKİLLERİ : Av. … , Av. …
DAVANIN KONUSU :
31/12/2015 tarih ve 29579 4. Mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 30/12/2015 tarih ve 5999-3 sayılı Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar’ın 16. maddesinin 2. fıkrası ile … tarih ve … sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Lisanslı ve lisanssız elektrik üretim şirketleri arasında elektrik üretimi yönüyle herhangi bir fark bulunmamasına rağmen dağıtım bedelinde farklılaştırmaya gidildiği, 01/01/2017 tarihine kadar aynı dağıtım bedeli ödenirken, bu tarihten sonra lisanssız üreticilerin ayrıştırılarak daha yüksek dağıtım bedeli ödemelerinin öngörüldüğü, dava konusu Kurul kararının üretim tesislerinin sistem üzerinde oluşturdukları ek maliyet kriterini karşılamaktan uzak olduğu, dağıtım bedeli %75 indirim oranının objektif ölçütlere göre belirlenmediği, 31/12/2017 tarihi belirlenirken takdir yetkisinin hukuka aykırı şekilde kullanıldığı, 31/12/2017 tarihinden önce geçici kabule hazır tutanağı alanlar ile almayanlar arasında yapılan ayrımın eşitlik ilkesini ihlâl ettiği, kendilerine ait tesisler için 2018-2020 döneminde, 31/12/2017 öncesi geçici kabule hazır tutanağı alan tesislere kıyasla fazladan dağıtım bedeli ödenmesinin haksız rekabete neden olduğu, dağıtım bedeli farklılaştırmasının ve indirimli oran üzerinden uygulanmasının eşitler arası eşitsizliğe neden olduğu ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI :
Öncelikle, usule ilişkin olarak, davanın süre aşımı yönünden reddi gerektiği; dava konusu Usul ve Esaslar ile Kurul kararı arasında illiyet bağı bulunmadığından davacının hukukî menfaat yokluğu nedeniyle davanın reddi gerektiği ileri sürülmüştür.
Esasa ilişkin olarak ise, 6808 sayılı Kurul kararıyla yapılan değişikliğin, kurulu gücü azami 1 MW’lık yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri için dağıtım tarifesinin düzenlenmesini amaçladığı, zira lisanssız üreticilerin mevzuat gereği kendi ihtiyaçlarını karşılamak için üretim yapmakla yükümlü olduğu, uygulamada ise bu üreticilere tanınan muafiyetin ticarî amaçlar için kullanılmaya başlandığı, tarife değişikliğiyle birlikte elektrik şebekesinde meydana gelen kayıpların azaltılmasının ve tüketim noktasına en yakın üretim tesislerinden tüketim ihtiyacının karşılanmasının öngörüldüğü, bölgesel bazda en çok lisanssız üreticilerin yer aldığı Kayseri ve Meram dağıtım bölgeleri incelendiğinde, toplam tüketilen enerji miktarının toplam üretilen enerji miktarına oranının %5,90 olduğu, ürettiği elektriği tamamen veya büyük oranda tüketen lisanssız üreticilerin düşük tutarda dağıtım bedeli ödeyeceği, davacı şirket 31/12/2017 tarihinden önce geçici kabule hazır tutanağı alan kullanıcılar ile aynı durumda bulunmadığından dolayı eşitlik ilkesinin ihlâl edilmediği, 31/12/2017 tarihi belirlenirken 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 14. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamına dâhil olan üreticilerin piyasa performansı ve söz konusu üreticilerin tâbi olduğu mevzuatın amacının göz önünde bulundurulduğu, kurulum aşamasında olan tesislere yaklaşık bir yıllık süre içerisinde tesislerini tamamlamaları hususunda bir kanaate varmalarının sağlanmak istendiği, lisanssız üreticilerin sayılarının artması ve yoğun bir şekilde sistemi kullanmaları nedeniyle oluşan maliyetlerin diğer tüketicilere yansıtılması hâlinde söz konusu tüketicilerin daha fazla dağıtım bedeli ödeyeceği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … ‘IN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI … ‘UN DÜŞÜNCESİ : Dava; davacı şirket tarafından, 31/12/2015 günlü ve 29579 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan, 30/12/2015 günlü ve 5999-3 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararı ile kabul edilen ve Ek-1’de sunulan Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esasların 16. maddesinin 2. fıkrasının iptali ile 2018 yılından itibaren yapılan dağıtım bedeli ödemelerinin hesap edilerek haksız alınan toplam bedelin, dağıtım şirketi tarafından iadesi talebinin reddine ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun … günlü ve … sayılı kararının iptali istemi ile açılmıştır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun “Lisanssız yürütülebilecek faaliyetler” başlıklı 14. maddesinin (b) bendinde, kurulu gücü azami 1 MW’lık yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisi, lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaf faaliyetler arasında sayıldığı; üçüncü fıkrasında, lisans alma yükümlülüğünden muaf olan yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üreten kişilerin ihtiyacının üzerinde ürettiği elektrik enerjisinin sisteme verilmesi hâlinde elektrik enerjisi son kaynak tedarik şirketince, 10/05/2005 tarihli ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun’da kaynak türü bazında belirlenen fiyatlardan alınacağı; dördüncü fıkrasında, bu kişilerin sisteme bağlanmasına ilişkin teknik usul ve esaslar ile satışa, başvuru yapılmasına ve denetim yapılmasına ilişkin usul ve esasların Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenleneceği kurala bağlanmıştır.
5346 sayılı Kanun’a 6094 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 4. maddesiyle eklenen 6/A maddesinin dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan 2. fıkrasına göre, “Bu madde kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üreten gerçek ve tüzel kişiler; ihtiyaçlarının üzerinde ürettikleri elektrik enerjisini dağıtım sistemine vermeleri hâlinde, I sayılı Cetveldeki fiyatlardan on yıl süre ile faydalanabilir. Bu kapsamda dağıtım sistemine verilen elektrik enerjisinin perakende satış lisansını haiz ilgili dağıtım şirketi tarafından satın alınması zorunludur. İlgili şirketlerin bu madde gereğince satın aldıkları elektrik enerjisi, söz konusu dağıtım şirketlerince YEK Destekleme Mekanizması kapsamında üretilmiş ve sisteme verilmiş kabul edilir.” kuralına yer verilmiştir.
6446 ve 5346 sayılı Kanunlara dayanılarak hazırlanan ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmelik’in “Amaç” başlıklı 1. maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı elektrik piyasasında, tüketicilerin elektrik ihtiyaçlarını tüketim noktasına en yakın kendi üretim tesisinden karşılaması, arz güvenliğinin sağlanmasında küçük ölçekli üretim tesislerinin ülke ekonomisine kazandırılması ve küçük ölçekli üretim kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması ile elektrik şebekesinde meydana gelen kayıp miktarlarının düşürülmesi amacıyla lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğü olmaksızın, elektrik enerjisi üretebilecek, gerçek veya tüzel kişilere uygulanacak usul ve esasların belirlenmesidir.” kuralı yer almaktadır.
31/12/2015 tarih ve 29579 sayılı 4. Mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun 30/12/2015 tarih ve 5999-3 sayılı kararıyla belirlenen Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar’ın 16/2. maddesinde, “21’inci maddede belirtilen bağlantı durumlarına göre, dağıtım sistemi kullanıcısı üreticilere sadece üretim faaliyetleri için dağıtım bedeli ve bu maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarında belirtilen koşullar çerçevesinde reaktif enerji bedeli uygulanır.” hükmü yer almakta iken; 10/02/2016 tarih ve 29620 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun 28/01/2016 tarih ve 6087-3 sayılı kararı ile, 16/2. maddesinin, “21’inci maddede belirtilen bağlantı durumlarına göre, dağıtım sistemi kullanıcısı üreticilere üretim faaliyetleri için dağıtım bedeli, güç bedeli ve gerekmesi hâlinde güç aşım bedelinin yanısıra bu maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarında belirtilen koşullar çerçevesinde reaktif enerji bedeli de uygulanır.” şeklinde değiştirilmesine; 29/12/2016 tarih ve 29933 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun 26/12/2016 tarih ve 6808 sayılı kararı ile, 16/2. maddesinin, “21’inci maddede belirtilen bağlantı durumlarına göre, dağıtım sistemi kullanıcısı üreticilere üretim faaliyetleri için dağıtım bedeli, güç bedeli ve gerekmesi hâlinde güç aşım bedelinin yanı sıra bu maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarında belirtilen koşullar çerçevesinde reaktif enerji bedeli de uygulanır. Elektrik Piyasası Kanunu’nun 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller, üretim tesislerinin sistem üzerinde oluşturdukları ek maliyetler dikkate alınarak farklılaştırılabilir. Söz konusu lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller, 31/12/2017 tarihinden önce geçici kabul alan tesisler için 10/05/2005 tarihli ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun kapsamında belirlenen fiyatlardan yararlanılan süre boyunca Kurul tarafından belirlenecek oranda indirimli uygulanır.” şeklinde değiştirilmesine karar verilmiştir.
Anılan kurallara göre, 5346 sayılı Kanun uyarınca getirilen muafiyet kapsamında şirketlerin ihtiyaçlarının üzerinde ürettikleri elektriği dağıtım sistemine vermeleri hâlinde, I sayılı cetveldeki fiyatlardan on yıl süre ile faydalanabilecek, dağıtım sistemine verilecek enerji bakımından Elektrik Piyasası Kanunu’nun 14. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller, üretim tesislerinin sistem üzerinde oluşturdukları ek maliyetler dikkate alınarak farklılaştırılabilecek, söz konusu lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller, 31/12/2017 tarihinden önce geçici kabul alan tesisler için 10/05/2005 tarih ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun kapsamında belirlenen fiyatlardan yararlanılan süre boyunca Kurul tarafından belirlenecek oranda indirimli uygulanacaktır.
Devletin, vatandaşların mevcut kanunlara olan güvenine saygılı davranması, bu güvenlerini boşa çıkaracak uygulamalardan kaçınması, hukuk devleti ilkesinin bir gereği olduğu kadar Anayasa’nın 5. maddesiyle devlete yüklenen, vatandaşların refah, huzur ve mutluluk içinde yaşamalarını sağlama, maddi ve manevi varlıklarını geliştirmek için gerekli ortamı hazırlama ödevinin bir sonucudur.
Bu yönüyle, hukuk devletinin önemli bir unsuru olarak hukuki güvenlik ilkesi, yalnızca hukuk düzeninin değil, aynı zamanda belirli sınırlar içinde, bütün devlet faaliyetlerinin, belirli oranda önceden öngörülebilir olması anlamını taşır. Hukuk devletinde idareden beklenen açık ve güvenilir olma yükümlülüğüne uygun davranmasıdır.
Kimseden gelecekte yürürlüğe girecek, bugünden bilinmeyen kurallara uygun davranış beklenemeyeceğinden, davacının, lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedellerin, 5346 sayılı Kanun kapsamında belirlenen fiyatlardan yararlanılan süre boyunca Kurul tarafından belirlenecek oranda indirimli uygulanacağına yönelik uygulamanın devam edeceği yolunda oluşan haklı beklentisinin korunması gerekmektedir.
Diğer taraftan, 31/12/2017 tarihinden önce geçici kabul alan lisanssız üreticiler için belirlenen dağıtım bedeli ile, 31/12/2017 tarihinden sonra geçici kabul alan lisanssız üreticiler için belirlenen dağıtım bedelinin hakkaniyetli olmadığı da açıktır.
Bu itibarla; 2018 yılından itibaren yapılan dağıtım bedeli ödemelerinin hesap edilerek haksız alınan toplam bedelin, dağıtım şirketi tarafından iadesi talebinin reddine ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun … günlü ve … sayılı kararının ve bu bedelin hesaplanmasının dayanağı olan, 31/12/2015 günlü ve 29579 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan, 30/12/2015 günlü ve 5999-3 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararı ile kabul edilen ve Ek-1’de sunulan Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esasların 16. maddesinin 2. fıkrasının iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi’nce duruşma için taraflara önceden bildirilen 12/04/2022 tarihinde, davacı vekili Av. … ve davalı idare vekilleri Av. … , Av. … ‘un geldikleri, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ:
5999-3 sayılı Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar’ın 16. maddesinde, 6808 sayılı Kurul kararıyla yapılan değişiklikle, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 14. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedellerin üretim tesislerinin sistem üzerinde oluşturdukları ek maliyetler dikkate alınarak farklılaştırılabileceği ve 31/12/2017 tarihinden önce geçici kabul alan tesisler için lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedellerin 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun kapsamında belirlenen fiyatlardan yararlanılan süre boyunca Kurul tarafından belirlenecek oranda indirimli uygulanacağı belirtilmiştir.
Bunun üzerine, 01/01/2017-31/03/2017 tarihleri arasında uygulanacak çeyrek dönem tarife tablolarının belirlendiği … tarih ve … sayılı Kurul kararında, tek terimli tarife sınıfına tâbi üreticiler için veriş yönünde dağıtım bedeli, 31/12/2017 tarihinden önce geçici kabul alan lisanssız üretim tesisleri için dağıtım bedeli ve 31/12/2017 tarihinden sonra geçici kabul alan lisanssız üretim tesisleri için dağıtım bedeli şeklinde farklılaştırmaya gidilmiş; 31/12/2017 tarihinden önce geçici kabul alan lisanssız üretim tesisleri için dağıtım bedelinin 5346 sayılı Kanun kapsamında belirlenen fiyatlardan yararlanılan süre boyunca söz konusu tarife üzerinden %75 oranında indirimli uygulanmasına karar verilmiştir.
Ardından, 7070 sayılı Kurul kararıyla, 5999-3 sayılı Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar’ın 16. maddesinde yapılan değişiklikle, 31/12/2017 tarihinden önce ilgili şebeke işletmecisinden geçici kabule hazır tutanağı alan tesisler için geçici kabulün bu tutanağa istinaden yapılması hâlinde lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedellerin indirimli uygulanacağı düzenlenmiştir.
Davacı şirkete ait tesislerin 31/12/2017 tarihinden sonra geçici kabulü yapıldığından dolayı indirimli dağıtım bedelinden yararlanamadığından bahisle, 5999-3 sayılı Usul ve Esaslar’ın 16. maddesinin 2. fıkrasının iptali ile 2018 yılından itibaren ödenen dağıtım bedellerinin iadesi istemiyle 08/02/2021 tarihinde davalı idareye başvuruda bulunulmuştur.
Bu başvurunun reddi üzerine dava konusu Kurul kararı ile 5999-3 sayılı Usul ve Esaslar’ın 16. maddesinin 2. fıkrasının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı tarafından, davanın süre aşımı yönünden reddi gerektiği; dava konusu Usul ve Esaslar ile Kurul kararı arasında illiyet bağı bulunmadığından davacının hukukî menfaat yokluğu nedeniyle davanın reddi gerektiği ileri sürülmüştür.
Davalı idarenin usule yönelik itirazları geçerli görülmeyerek esasın incelenmesine geçildi.
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, üretim faaliyetinin, lisans almak koşuluyla yürütülebilecek elektrik piyasası faaliyetlerinden biri olduğu; 14. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, kurulu gücü azami bir megavatlık yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisinin lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaf faaliyet kapsamında olduğu; üçüncü fıkrasında, lisans alma yükümlülüğünden muaf olan yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üreten kişilerin ihtiyacının üzerinde ürettiği elektrik enerjisinin sisteme verilmesi hâlinde elektrik enerjisi son kaynak tedarik şirketince, 10/05/2005 tarihli ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun kapsamında belirlenen fiyatlardan alınacağı; dördüncü fıkrasında, bu kişilerin sisteme bağlanmasına ilişkin teknik usul ve esaslar ile satışa, başvuru yapılmasına ve denetim yapılmasına ilişkin usul ve esasların Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenleneceği kurala bağlanmıştır.
Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği’nin 9. maddesinin birinci fıkrasında, “Dağıtım tarifesi; elektrik enerjisinin dağıtım sistemi üzerinden naklinden yararlanan kullanıcılara eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller ile tarifenin uygulanmasına ilişkin hüküm ve şartlardan oluşur.”; ikinci fıkrasında, “Dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller; ilgili dağıtım şirketi için belirlenen verimlilik hedefine ulaşılması ölçüsünde, dağıtım faaliyetinin yürütülmesi kapsamında gerekli olan yatırım harcamaları ile yatırım harcamalarına ilişkin mâkul bir getiri, sistem işletim maliyeti, teknik ve teknik olmayan kayıp maliyeti, kesme-bağlama hizmet maliyeti, sayaç okuma maliyeti, reaktif enerji maliyeti ve iletim tarifesi kapsamında ödenen tutarlar gibi dağıtım faaliyetinin yürütülmesi kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetler dikkate alınarak belirlenir.”; beşinci fıkrasında, “Dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller; bağlantı durumu, tüketim miktarı ve kullanım amacı gibi ölçütler esas alınarak farklı seviyelerde belirlenebilir.” kuralına yer verilmiştir.
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin 1. maddesinde, bu Yönetmeliğin amacının, elektrik piyasasında, tüketicilerin elektrik ihtiyaçlarını tüketim noktasına en yakın kendi üretim tesisinden karşılaması, arz güvenliğinin sağlanmasında küçük ölçekli üretim tesislerinin ülke ekonomisine kazandırılması ve küçük ölçekli üretim kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması ile elektrik şebekesinde meydana gelen kayıp miktarlarının düşürülmesi amacıyla lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğü olmaksızın, elektrik enerjisi üretebilecek, gerçek veya tüzel kişilere uygulanacak usul ve esasların belirlenmesi olduğu; 23. maddesinin birinci fıkrasında, lisanssız üretim yapan gerçek ve tüzel kişilerin kendi ihtiyaçlarını karşılamak için üretim yapmalarının esas olduğu; 34. maddesinin üçüncü fıkrasında, bu Yönetmelik kapsamındaki üretim tesislerinde üretilen elektrik enerjisinin, bu Yönetmelikte belirtilen istisnalar dışında ticarete konu edilemeyeceği belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
DAVA KONUSU İŞLEMLERİN İNCELENMESİ:
6446 sayılı Kanun, dağıtım şirketlerini, dağıtım tesislerini yenilemek, kapasite ikame ve artırım yatırımlarını yapmakla yükümlü kılmakta; özelleştirme sonrası elektrik dağıtım tesislerinin iyileştirilmesi, güçlendirilmesi ve genişletilmesi için yapılan yatırımların mülkiyetinin kamuya ait olduğunu belirtmekte; özelleştirilen elektrik dağıtım tesis ve varlıklarına ilişkin her türlü işletme ile yatırım planlaması ve uygulamasında onay ve değişiklik yetkisini Kurula vermektedir.
Görüldüğü üzere, dağıtım tesisinin varlığı, dağıtım faaliyetinin yürütülebilmesi için zorunludur. Kamu hizmeti niteliğindeki bu faaliyetin yerine getirilebilmesi için oluşan maliyet, dağıtım bedeli olarak kullanıcılara yansıtılmaktadır. Kanun, dağıtım faaliyeti için onaylanan gelir tavanları ile öngörülen dağıtıma esas enerji ve abone grubu oransallıkları ile elde edilen dağıtım bedelinin yansıtılmasında herhangi bir istisnaî kurala yer vermemiş olup, dağıtım sistemi kullanıcılarının tamamını yükümlü kılmıştır.
Bu kapsamda, lisanssız üreticilerin de dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedelleri ödeyeceği açıktır. Zira, dağıtım tesisi, iletim tesislerinin ve dağıtım gerilim seviyesinden bağlı üretim ve tüketim tesislerine ait şalt sahalarının bittiği noktadan sonraki nihayet direğinden, alçak gerilim seviyesinden bağlı tüketicilerin yapı bina giriş noktalarına kadar, bina giriş ve sayaç arası hariç, elektrik dağıtımı için teçhiz edilmiş tesis ve teçhizat ile dağıtım şirketince teçhiz edilen ya da devralınan sayaçları ifade etmektedir.
Dairemizin 25/09/2019 tarih ve E:2019/1883 sayılı ara kararıyla, 31/12/2015 tarih ve 29579 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar’ın 16. maddesinin 2. fıkrasının, “21’inci maddede belirtilen bağlantı durumlarına göre, dağıtım sistemi kullanıcısı üreticilere üretim faaliyetleri için dağıtım bedeli, güç bedeli ve gerekmesi hâlinde güç aşım bedelinin yanı sıra bu maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarında belirtilen koşullar çerçevesinde reaktif enerji bedeli de uygulanır. Elektrik Piyasası Kanunu’nun 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller, üretim tesislerinin sistem üzerinde oluşturdukları ek maliyetler dikkate alınarak farklılaştırılabilir. Söz konusu lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller, 31/12/2017 tarihinden önce geçici kabul alan tesisler için 10/05/2005 tarihli ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun kapsamında belirlenen fiyatlardan yararlanılan süre boyunca Kurul tarafından belirlenecek oranda indirimli uygulanır.” şeklinde değiştirildiği; bu kapsamda davalı idareden, anılan değişiklikte yer alan “31/12/2017” tarihi belirlenirken hangi hususların değerlendirmeye alındığı ve 31/12/2017 tarihi itibarıyla bu madde kapsamında geçici kabul alan tesis sayısının kaç olduğunun açıklanması, anılan değişikliğin gerekçelerinin yer aldığı inceleme, rapor, görüş, Kurul karar taslaklarının onaylı birer örneğinin de yer aldığı tüm bilgi ve belgeler istenilmiş, ayrıca Dairemizin 2017/1318 esasında kayıtlı dosyasında verilen 18/02/2020 tarihli ara kararıyla, davalı idareden, lisanslı üreticiler ile lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedellerin farklılaştırılmasında hangi unsurların dikkate alındığının ayrıntılı olarak açıklanması ile 01/01/2017-31/03/2017 tarihleri arasında uygulanacak çeyrek dönem tarife tablolarının belirlendiği … sayılı Kurul kararında, tek terimli tarife sınıfına tâbi üreticiler için veriş yönünde dağıtım bedelinin 0,8969 kr/kWh; 31/12/2017 tarihinden önce geçici kabul alan lisanssız üretim tesisleri için dağıtım bedelinin 2,5628 kr/kWh; 31/12/2017 tarihinden sonra geçici kabul alan lisanssız üretim tesisleri için dağıtım bedelinin 10,2510 kr/kWh olduğu anlaşıldığından, dağıtım bedellerinin farklılaştırılması nedeniyle lisanssız üreticilere ne kadar ilave maliyet getirildiğinin, söz konusu ilave maliyetin nasıl hesaplandığının açıklanarak, buna yönelik hesaplama tablosunun gönderilmesi istenilmiştir.
Ara kararına cevaben alınan … tarih ve … sayılı yazı ve Dairemizin 2017/1318 esasına kayıtlı dosyasına sunulan … tarih ve … sayılı yazı ekinde, lisanssız üretim tesislerinin tüketimlerinden çok daha fazlasını ürettikleri ve bu üretimlerini YEK Destekleme Mekanizması (YEKDEM) kapsamında değerlendirdikleri; lisanssız üretim kapsamında üretim yapan santrallerin çoğunun tüketimlerini karşılama amacından oldukça uzaklaştığı, bu üreticilere ait tesislerin dağıtım sistemi üzerinde yaratacakları ilave maliyetlerin ve yüklerin (sistem dengesizlikleri ve sair) lisanssız elektrik üreticilerine yansıtılabilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığı; bu kapsamda 6808 sayılı Kurul kararıyla dağıtım bedellerinin farklılaştırılması yolunun tercih edildiği; dolayısıyla lisanslı üreticiler ile lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedellerin farklılaştırılmasında, lisanssız üreticilerin tâbi olduğu mevzuatın amacı, üreticilerin yükümlülükleri, lisanssız üreticilerin dağıtım sistemini yoğun bir şekilde kullanmaları nedeniyle sisteme akan yük, söz konusu kullanım nedeniyle dağıtım sisteminde meydana gelen sorunlar ve lisanssız üreticilerden kaynaklı maliyetlerin dikkate alındığı; 6838 sayılı Kurul kararı ile de lisanssız üreticiler için dağıtım tarifesinin “Orta Gerilim Ticarethane” tarifesine eşitlendiği, zira lisanssız üreticilerin tâbi oldukları mevzuatın amacını aşar şekilde kendi ihtiyaçlarının oldukça üzerinde ve bir ticarî faaliyet yürütür gibi elektrik üreterek bu elektriği dağıtım sistemine vermelerinden dolayı sisteme getirilen yükün orta gerilim seviyesinden dağıtım sistemine bağlı, ticarethane abone grubunda yer alan bir tüketici ile benzer olduğu; hâlihazırda kabul almış veya faaliyette olan projelerin yapım kararı verilirken yürürlükte olan mevzuatın dikkate alındığı, bu nedenle hâlihazırda yapımı devam eden tesislere de belli bir süre verilmesinin uygun olacağı değerlendirilerek değişiklikte yer alan tarihin “31/12/2017” olarak ifade edildiği, böylece söz konusu tarihten sonra geçici kabul alabilecek tesisler için gerekli fizibilite çalışmalarını yeni düzenlemeye göre yaparak yatırım kararını buna göre almamalarının temin edildiği, bu çerçevede 31/12/2017 tarihine kadar geçici kabul alan lisanssız üreticilerin lisanslı üreticilere kıyasla 1,6659 krş; 31/12/2017 sonrasında geçici kabul alan lisanssız üreticilerin ise lisanslı üreticilere kıyasla 9,3541 krş daha fazla dağıtım bedeli ödemekle yükümlü kılındığı belirtilmiştir.
Lisanssız üreticilerin gerçekleştirdikleri üretimi dağıtım sistemine vermek suretiyle sistemi yoğun bir şekilde kullanımı, sistemin teknik ve ekonomik işleyişini sekteye uğratmaktadır. Kanun koyucunun, kurulu gücü azami 1 MW’lık yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik üretimine yönelik lisanssız üreticileri lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaf tutması, söz konusu üreticilerin lisanslı üreticiler gibi doğrudan piyasa faaliyetine konu edilebilecek elektrik üretimi gerçekleştirecekleri anlamı taşımamaktadır. Aksinin kabulü hâlinde, farklı koşullar ile yükümlülüklere tâbi kılınan lisanslı ve lisanssız üreticilerin aynı amaca matuf piyasa faaliyetinde bulunabileceklerinin öngörülmesi beklenirdi. Oysaki, lisanssız üreticilerin öncelikle tüketimlerini karşılamakla yükümlü kılındığı açıktır.
Bu durumda, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik üretimine getirilen teşvik mekanizmasının amacını da aşar bir şekilde, lisanssız üreticilerin gerçekleştirdiği üretimin ticarî faaliyete konu edilmesinin sonucu olarak ödeyecekleri dağıtım bedelinin farklılaştırılmasında ve bu farklılaştırma neticesinde dağıtım bedeline ilişkin tarifenin düzenlenmesinde eşit taraflar arasında ayrım gözetilmemesi ilkesine aykırılık olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu itibarla, 6446 sayılı Kanun’un 14. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedellerin üretim tesislerinin sistem üzerinde oluşturdukları ek maliyetler dikkate alınarak farklılaştırılmasında ve söz konusu farklılaştırmaya istinaden dağıtım bedelinin belirlenmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na temyiz yolu açık olmak üzere, 12/04/2022 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
5999-3 sayılı Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar’ın 16. maddesinde, 6808 sayılı Kurul kararıyla yapılan değişiklikle, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 14. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki lisanssız üreticilere uygulanan dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedellerin, üretim tesislerinin sistem üzerinde oluşturdukları ek maliyetlerden söz edilerek, 01/01/2017 tarihinden itibaren dağıtım sistemi kullanıcılarına uygulanacak tarifeler yeniden belirlenmiş, farklılaştırmaya istinaden tek terimli tarife sınıfına tâbi üreticiler için veriş yönünde dağıtım bedeli, 31/12/2017 tarihinden önce geçici kabul alan lisanssız üretim tesisleri için dağıtım bedeli ve 31/12/2017 tarihinden sonra geçici kabul alan lisanssız üretim tesisleri için dağıtım bedeli şeklinde ayrı ayrı dağıtım bedelleri öngörülmüştür.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 14. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, kurulu gücü azami bir megavatlık yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisinin lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaf faaliyet kapsamında olduğu; üçüncü fıkrasında, lisans alma yükümlülüğünden muaf olan yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üreten kişilerin ihtiyacının üzerinde ürettiği elektrik enerjisinin sisteme verilmesi hâlinde elektrik enerjisi son kaynak tedarik şirketince, 10/05/2005 tarihli ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun kapsamında belirlenen fiyatlardan alınacağı; dördüncü fıkrasında, bu kişilerin sisteme bağlanmasına ilişkin teknik usul ve esaslar ile satışa, başvuru yapılmasına ve denetim yapılmasına ilişkin usul ve esasların Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenleneceği kurala bağlanmıştır.
Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği’nin 9. maddesinin birinci fıkrasında, “Dağıtım tarifesi; elektrik enerjisinin dağıtım sistemi üzerinden naklinden yararlanan kullanıcılara eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller ile tarifenin uygulanmasına ilişkin hüküm ve şartlardan oluşur.”; ikinci fıkrasında, “Dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller; ilgili dağıtım şirketi için belirlenen verimlilik hedefine ulaşılması ölçüsünde, dağıtım faaliyetinin yürütülmesi kapsamında gerekli olan yatırım harcamaları ile yatırım harcamalarına ilişkin mâkul bir getiri, sistem işletim maliyeti, teknik ve teknik olmayan kayıp maliyeti, kesme-bağlama hizmet maliyeti, sayaç okuma maliyeti, reaktif enerji maliyeti ve iletim tarifesi kapsamında ödenen tutarlar gibi dağıtım faaliyetinin yürütülmesi kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetler dikkate alınarak belirlenir.”; beşinci fıkrasında, “Dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller; bağlantı durumu, tüketim miktarı ve kullanım amacı gibi ölçütler esas alınarak farklı seviyelerde belirlenebilir.” kuralına yer verilmiştir.
Elektrik piyasasında dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedellerin dağıtım şirketlerinin dağıtım faaliyetlerini yürütebilmesi için gerekli olan maliyetler esas alınarak belirlenmesi gerekmektedir. Maliyet esaslı belirlenecek dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller ancak; bağlantı durumu, tüketim miktarı ve kullanım amacı gibi ölçütler esas alınarak farklılaştırılabilir.
Dağıtım bedelinin, dağıtım şirketlerinin dağıtım faaliyetlerini yürütebilmesi için gerekli olan maliyetlerden hareketle belirlenmesi ana kural olduğuna göre, lisanssız elektrik üreticilerinin lisanslı elektrik üreticilerinden farklı olarak sistemde hangi ilave maliyet unsurlarına neden olduğunun davalı idare tarafından teknik bir analiz yapılmak suretiyle ortaya konulması gerekir. Örneğin, aynı bağlantı noktasından dağıtım sistemine bağlanan lisanslı elektrik üreticisi ile lisanssız elektrik üreticisinin ödeyeceği dağıtım bedelinin farklılaştırılmasını gerektiren ilave maliyet unsurlarının somut olarak açıklanması gerekir.
Bağlantı durumlarına göre, dağıtım sistemi kullanıcısı üreticilere üretim faaliyetleri için dağıtım bedeli, güç bedeli, gerekmesi hâlinde güç aşım bedeli, belirli koşullarda reaktif enerji bedeli uygulanmak suretiyle tarife oluşturulurken, lisanssız elektrik üreticilerinin bu maliyet unsurları dışında dağıtım sistemine ne gibi ilave maliyetler getirdiği davalı idare tarafından somut ve objektif bir şekilde açıklanamamıştır. Benzer şekilde lisanssız elektrik üreticilerinin, kendi aralarında dönemsel bir ayrıştırmaya neden tâbi tutulduğu, dağıtım sistemi üzerine getirdiği maliyet unsurlarının aynı olması gerekirken indirim yoluyla yapılan böyle bir ayrıştırmanın hukukî dayanağının ortaya konulamadığı, eşit durumda olan lisanssız elektrik üreticilerinden bir gruba indirim yapılmak suretiyle dağıtım bedelinin maliyet esasına göre hesaplanması gerektiğine ilişkin ana kuralın dışına çıkıldığı ve eşit taraflar arasında ayrım gözetilmemesi ilkesinin ihmal edildiği anlaşılmaktadır. Nitekim, sisteme daha fazla elektrik vererek daha fazla kullanım maliyetine yol açmaları hâlinde dahi 31/12/2017 tarihinden önce ilgili şebeke işletmecisinden geçici kabule hazır tutanağı alan lisanssız üreticiler; sistemi daha az kullanan ve daha az kullanım maliyetine yol açan ancak 31/12/2017 tarihinden sonra geçici kabule hazır tutanağı alan tesislerden daha az dağıtım bedeli ödemeleri şeklinde bir sonuç ortaya çıkmaktadır.
Sonuçta, lisanssız elektrik üreticilerinin hangi ilave maliyet unsurları itibarıyla lisanslı elektrik üreticilerine göre farklılaştırıldığı, ayrıca lisanssız elektrik üreticilerinin de kendi aralarında dönemsel olarak hangi maliyet unsurları nedeniyle ayrıştırıldığı teknik bir analize dayalı hukuken kabul edilebilir somut delillerle ortaya konulamamıştır.
Ayrıca, kendi ihtiyacı olan elektrik enerjisini ürettiği için dağıtım sistemi üzerinde oluşan yükü kısmen azaltan lisanssız elektrik üreticilerinin, ihtiyaç fazlası ürettiği elektrik enerjisini dağıtım sistemine verirken dağıtım bedeli olarak objektif bir ölçüt olmaksızın genel bir yaklaşım ile hareket edilerek orta gerilim seviyesinden dağıtım sistemine bağlı tüketicilerle eşitlenmesinin adil ve hakkaniyete uygun olduğunu söylemek mümkün değildir.
Bu itibarla, lisanssız elektrik üreticilerinin ihtiyacının üzerinde ürettiği elektrik enerjisini sisteme vermesi, kanunun verdiği bir hak iken, belirsiz ilave maliyet unsurlarından söz edilerek dağıtım bedeli farklılaştırılmak, eşit durumda oldukları hâlde kendi aralarında dönemsel olarak ayrıştırmak ve teknik bir analize dayalı objektif ölçütler ortaya konulmadan dağıtım bedelini fahiş oranda artırmak suretiyle, kanunun yenilenebilir elektrik enerjisi üretimini teşvik amacının etkisiz kılındığı ve ihtiyacın üzerinde üretilen enerjinin satışına dair hakkın kullanımının zorlaştırıldığı sonucuna ulaşıldığından dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Belirtilen nedenlerle, 31/12/2015 tarih ve 29579 4. Mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 30/12/2015 tarih ve 5999-3 sayılı Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar’ın 16. maddesinin 2. fıkrası ile … tarih ve … sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararının iptali gerektiği oyuyla karara katılmıyorum.