Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2018/1013 E. , 2021/6784 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2018/1013
Karar No : 2021/6784
DAVACI : …
DAVALI : … Müdürlüğü / …
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
DAVANIN_KONUSU :Davacı tarafından; Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün “Yetki Alanı Dışı Tapu İşlemleri” konulu 03/01/2018 tarih ve 2018/1 (1780) sayılı Genelgesi’nin “M – Mali Yönü” başlıklı bölümünün 3. maddesinde yer alan “yetki alanı dışında yapılan işlemler için döner sermaye hizmet bedeli yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün döner sermaye hizmet bedelinin 2 (iki) katı oranında tahsil edilir.” düzenlemesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : 6083 sayılı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 8. maddesi ile Kanun’a ekli III sayılı cetvelde, tapu işlemlerinde tahsil edilecek döner sermaye hizmet bedeline dair hesap formülü ile müdürlük yetki alanı dışında yapılacak tapu işlemlerinde, döner sermaye hizmet bedelinin iki katı olarak tahsil edileceğine yönelik yasal düzenleme bulunduğu; dava konusu Genelge maddesinde, Kanun’a aykırı olarak döner sermaye hizmet bedeli ile ilgili olarak yeni bir mali yükümlülük getirildiği, davalı idarenin döner sermaye hizmet bedeli ile ilgili mali yükümlülük doğuracak düzenleme yapma yetkisinin bulunmadığı ileri sürülmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından; 6083 sayılı Kanun’un 9. maddesinin 1. fıkrasına göre kanunla yerine getirmekle yükümlü oldukları hizmetlerin idari metinlerle düzenlenebileceği, yine 9. maddenin 3. fıkrasına istinaden Tapu Müdürlüklerince Yetki Alanı Dışında Kayıtlı Bulunan Taşınmazlarla İlgili Tapu İşlemlerinin Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in yayımlanarak yürürlüğe konulduğu, söz konusu Yönetmelik’e dayanılarak dava konusu Genelge’nin yayımlandığı, dolayısıyla Genelge’nin iptali istenen hükmünün yetki ve düzenleme alanı içerisinde yer aldığı, döner sermaye hizmet bedeli ve bunun belirlenmesine ilişkin olarak yapılan tüm düzenlemelerin mevzuata uygun olduğu, Kanun’da “yöresel katsayıların belirlenmesine ilişkin il ve ilçelerin coğrafi ve ekonomik durumu, nüfusu, gelişmişlik seviyesi, işlem hacmi ve taşınmazların değeri dikkate alınmak suretiyle” ifadesiyle işlemin talep edildiği yerin yöresel katsayısının kastedilmiş olduğunun değerlendirilmesi gerektiği, Kanun’un ifadesinin genel olup, yetki alanı dışı tapu işlemlerinin kendi içerisinde değerlendirilmesi gerektiği, taşınmazın bulunduğu yere göre yöresel katsayının belirlenmiş olması durumunda belirlenen döner sermaye hizmet bedelinin adaletsizliğe yol açacağı; nitekim, aynı davacı tarafından (mülga) 2014/8 sayılı “Yetki Alanı Dışı Tapu İşlemleri” konulu Genelge’nin iptali istenilen 2018/1 sayılı Genelge hükmü ile aynı doğrultuda düzenleme içeren 3. maddesinin iptali istemiyle Danıştay Onuncu Dairesinin E:2017/2163 sayılı esasında açılan davada tebliğ edilen Danıştay Savcısı görüşünde de iptali istenilen düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığının belirtildiği, tüm bu nedenlerle davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenlemenin iptal edilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava; Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün “Yetki Alanı Dışı Tapu İşlemleri” konulu 3.1.2018 gün ve 2018/1 (1780) sayılı Genelgesinin “M – Mali Yönü” başlıklı bölümünün 3’üncü maddesinde yer verilen “yetki alanı dışında yapılan işlemler için döner sermaye hizmet bedeli yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün döner sermaye hizmet bedelinin 2 (iki) katı oranında tahsil edilir.” şeklindeki düzenlemenin iptali istemiyle açılmıştır.
6083 sayılı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 8’inci maddesinin (mülga 2/7/2018-KHK-703/92 md.) 1’inci fıkrasında, “Genel Müdürlük, ürettiği her türlü tapu, kadastro, harita ve arşiv bilgi ve belgeleri ile sunduğu hizmetlerden gelir elde etmek üzere merkez veya bölge müdürlükleri bünyesinde döner sermaye işletmeleri kurar.”, (mülga:2/7/2018-KHK-703/92 md.) 5’inci fıkrasında da “döner sermaye işletmelerinin yönetimi, faaliyet alanları, işleyişi, sermaye kaynakları, her türlü idari ve mali işlemleri ile gelirlerine ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığının da görüşü alınarak çıkartılacak yönetmelikle belirlenir.” hükümlerine yer verilmiştir.
Öte yandan; 6083 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin 2’nci fıkrasının, 6’ncı maddesinin 4’üncü fıkrasının, 8’inci maddesinin 1’inci fıkrasında yer verilen ”gelir elde etmek üzere” ibaresi ile 5’inci fıkrasının ve 9’uncu maddesinin 2 ve 3’üncü fıkralarının iptali istemiyle yapılan başvuruda, Anayasa Mahkemesinin 27.9.2012 tarih ve E:2011/16, K:2012/129 sayılı kararıyla, Kanunun 8’inci maddesinin 1’inci fıkrasında, Genel Müdürlüğün ürettiği her türlü tapu, kadastro, harita ve arşiv bilgi ve belgeleri ile sunduğu hizmetlerden gelir elde etmek üzere döner sermaye işletmeleri kurulacağı belirtildikten sonra, dava konusu kural ile döner sermaye işletmelerinin gelirlerine ilişkin usul ve esasların Maliye Bakanlığının da görüşü alınarak çıkartılacak yönetmelikle belirleneceğinin düzenlendiği, Anayasanın 73’üncü maddesinin 3’üncü fıkrasına göre, vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulup, değiştirilip veya kaldırılacağından, harç benzeri mali yükümlülük niteliği taşıyan döner sermaye gelirlerinin kanunla düzenlenmesi gerektiği, ancak, kanun koyucunun yalnızca konusunu belli ederek bir vergi, resim, harç veya benzeri mali yükümlülük alınmasına izin vermesinin, bunun kanunla konulmuş sayılması için yeterli olmadığı, getirilen mali yükümlülüğün miktar ve oranının da kanunda gösterilmesinin zorunlu olduğu, dava konusu kuralla bu zorunluluğa aykırı davranılarak mahiyeti itibarıyla harç benzeri mali yükümlülük niteliği taşıyan döner sermaye işletmesi gelirlerinin miktar ve oranına ilişkin düzenleme yapma yetkisinin yürütmeye bırakıldığı, diğer taraftan, Anayasanın 2’nci maddesinde nitelikleri belirtilen Hukuk devletinde, yasa kurallarının adalet ve hakkaniyet ölçütlerine uygun, açık, anlaşılabilir ve belirgin olması gerektiği, miktar ve oranı kanunla belirlenmeyen harç benzeri malî yükümlülüğün her an değiştirilebilir nitelikte bulunmasının hukuk güvenliği ve hukuk devleti anlayışıyla bağdaşmayacağı belirtilerek, Anayasanın 2, 7 ve 73’üncü maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle 8’inci maddenin 5’inci fıkrasınında yer verilen “ile gelirleri” ibaresi iptal edilmiştir.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararı sonrasında Kanun Koyucu tarafından 6544 sayılı Kanunla 6083 sayılı Kanunun 8’inci maddesine 6 ve 7’nci fıkralar ile (III) sayılı tarife cetveli eklenmek suretiyle hangi işlem ve hizmetten ne kadar döner sermaye hizmet bedeli alınacağı konusunda kanuni düzenleme yapılmış olup; (III) sayılı tarife cetvelinin 1 nolu sırasında tapu işlemlerinden “yöresel katsayı X hizmet bedeli” formülüne göre döner sermaye hizmet bedeli tahsil edileceği; 1.9 nolu sırasında ise, “müdürlüğün yetki alanı dışında yapılacak tapu işlemlerinde işlem için belirlenen döner sermaye hizmet bedelinin iki katı; yurt dışından tapu işlemi yapılması halinde işlem için belirlenen döner sermaye hizmet bedelinin dört katı tahsil edileceği, hükmüne yer verilmiştir.
Tarife cetvelindeki yöresel katsayıların; il ve ilçelerin coğrafi ve ekonomik durumu, nüfusu, gelişmişlik seviyesi, işlem hacmi ve taşınmazların değeri dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça 0,30-3,00 arasında belirleneceği hükmüne istinaden de, tapu işlemleri yönünden İstanbul ili Sancaktepe İlçesi için 2,50; Trabzon ili Hayrat ilçesi için 0,50 olarak yöresel katsayılar belirlenmiştir.
Öte yandan, 6083 sayılı Kanunun uyuşmazlık tarihinde yürürlükte olan 9’uncu maddesinin 3’üncü fıkrasına dayanılarak hazırlanan Tapu Müdürlüklerince Yetki Alanı Dışında Kayıtlı Bulunan Taşınmazlarla İlgili Tapu İşlemlerinin Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 8’inci maddesinin 1’inci fıkrasında; “yetki verilen tapu müdürlüğü talep konusu tapu işlemiyle ilgili tapu harçlarının ve döner sermaye bedelinin tahsilini sağlamakla yetkili ve sorumludur.” hükmüne yer verilmiştir.
Söz konusu Yönetmelik kapsamında da yetki alanı dışı tapu işlemleri ile ilgili olarak 03/01/2018 tarih ve 2018/1 (1780) sayılı “Yetki Alanı Dışı Tapu İşlemleri” konulu Genelge hazırlanarak yürürlüğe konulmuştur.
Dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından iptali istenen düzenlemenin, 17/10/2014 tarih ve 2014/8 sayılı Genelge’nin “N – MALİ YÖNÜ” başlıklı bölümünün 3’üncü maddesinde de aynen düzenlenmiş olduğu, bu düzenlemeye istinaden davacıdan yapılmasını talep ettiği intikal işlemleri için yöresel katsayısı daha yüksek olan Sancaktepe Tapu Müdürlüğünün yöresel katsayısı dikkate alınarak 452,50-TL döner sermaye hizmet bedeli tahsil edildiği, davacı tarafından açılan davada, hem Genelgenin söz konusu maddesinin hem de fazlaya ilişkin döner sermaye hizmet bedeli tahsilatı işleminin Danıştay Onuncu Dairesinin 10.9.2018 gün ve 2018/2521 sayılı kararıyla iptaline karar verildiği, iş bu dosyada da, davacı tarafından, bu kez 03/01/2018 tarih ve 2018/1 (1780) sayılı Genelgenin M-Mali Yönü başlıklı bölümünün 3’üncü maddesinde yer verilen “yetki alanı dışında yapılan işlemler için döner sermaye hizmet bedeli yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün döner sermaye hizmet bedelinin 2 (iki) katı oranında tahsil edilir.” ibaresinin iptalinin istenildiği anlaşılmaktadır.
6083 sayılı Kanunun uyuşmazlık tarihinde yürürlükte bulunan döner sermaye hizmet bedeline ilişkin 8’inci maddesi ve ekindeki (III) sayılı tarife cetvelinde, döner sermaye hizmet bedeli hesaplanırken yetki alanı dışında yapılacak tapu işlemlerinde yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün katsayısının kullanılacağına ilişkin bir düzenlemenin yer almadığı görülmekle birlikte, yetki alanı dışında yapılan tapu işlemlerinde yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün katsayısı dikkate alınarak hesaplanan döner sermaye hizmet bedelinin tahsil edilmesi durumunda, davalı idareye Kanunla düzenlenmemiş ayrıca bir gelir sağlandığı açık olup, bu hususun dava konusu Genelge ile düzenlenemeyeceği; Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararında da vurgulandığı üzere yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün katsayısının döner sermaye hizmet bedeli hesabında dikkate alınabilmesi için mutlaka yasa koyucu tarafından kanunla düzenlenmesi gerektiği tartışmasızdır.
(III) sayılı Tarife Cetvelinin 1.9 sırasında yer alan “müdürlük yetki alanı dışında yapılacak tapu işlemlerinde işlem için belirlenen döner sermaye hizmet bedelinin iki katı; yurt dışından tapu işlemi yapılması halinde işlem için belirlenen döner sermaye hizmet bedelinin dört katı tahsil edilir.” düzenlemesi ile yetki alanı dışında verilen hizmet için ayrıca iki katı oranında bir bedellendirme zaten yapılmıştır. Yani Sancaktepe Tapu Müdürlüğü, Hayrat ilçesinde bulunan taşınmazların intikali işlemini yaparken, Hayrat Tapu Müdürlüğüne oranla iki kat döner sermaye hizmet bedeli tahsil edebilecektir. Kanun koyucunun bu düzenlemeyi yaparken yetki alanı dışında yapılan işlemlerin özelliğini göz önünde tutarak iki kat bedellendirme yaptığı açıktır. Ayrıca, bir de dava konusu Genelge ile yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün katsayısı dikkate alınarak döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilmesi Anayasa ve 6083 sayılı Kanuna aykırılık taşımaktadır.
Açıklanan nedenlerle, “yetki alanı dışında yapılan işlemler için döner sermaye hizmet bedeli yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün döner sermaye hizmet bedelinin 2 (iki) katı oranında tahsil edilir.” ibaresinin iptali yönünde karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından, Trabzon ili, Hayrat ilçesi, … Mahallesinde bulunan murisine ait taşınmazların veraset ilamına istinaden intikalinin yapılması için ikamet etmekte olduğu İstanbul ili, Sancaktepe ilçesi Tapu Müdürlüğüne başvuruda bulunulduğu, söz konusu Tapu Müdürlüğünce, davacıdan 452,50 TL döner sermaye hizmet bedeli tahsil edildiği, bunun üzerine davacı tarafından bu bedel ihtirazi kayıtla ödenerek, istenilmiş olan döner sermaye hizmet bedelinin kanuni dayanağının davalı idareden sorulduğu, davalı idarenin 18/04/2017 tarihli cevabıyla “Yetki Alanı Dışı Tapu İşlemleri” konulu 2014/8 sayılı Genelge’nin “N – Mali Yönü” başlıklı 3. maddesine göre yetki alanı dışında yapılan işlemler için döner sermaye hizmet bedelinin yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün döner sermaye hizmet bedelinin iki katı oranında tahsil edileceğinin düzenlendiğinin beyan edilmesi üzerine, davacı tarafından 2014/8 sayılı Genelge’nin 3. maddesi ile bu madde uyarınca döner sermaye hizmet bedelinin fazla tahsil edilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle Dairemizin E:2017/2163 sayılı dosyasında dava açıldığı; söz konusu yargılama devam etmekteyken davalı idarenin 06/02/2018 tarihinde davacıya tebliğ edilen ikinci savunma dilekçesi ile 2014/8 sayılı Genelge’nin 2018/1 sayılı Genelge ile ilga edildiğinin, ancak iptali istenilen düzenlemenin yeni tarihli Genelge’de de aynı şekilde yer aldığının öğrenilmesi üzerine 2018/1 sayılı Genelge’nin “M – Mali Yönü” başlıklı bölümünün 3. maddesinde yer alan “yetki alanı dışında yapılan işlemler için döner sermaye hizmet bedeli yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün döner sermaye hizmet bedelinin 2 (iki) katı oranında tahsil edilir.” şeklindeki düzenlemenin iptali istemiyle 05/03/2018 tarihinde bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
10/12/2010 tarih ve 27781 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle, 6083 sayılı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un “Döner Sermaye İşletmesi” başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında, “Genel Müdürlük, ürettiği her türlü tapu, kadastro, harita ve arşiv bilgi ve belgeleri ile sunduğu hizmetlerden gelir elde etmek üzere merkez veya bölge müdürlükleri bünyesinde döner sermaye işletmeleri kurar.” hükmü; 5. fıkrasında da, “döner sermaye işletmelerinin yönetimi, faaliyet alanları, işleyişi, sermaye kaynakları, her türlü idari ve mali işlemleri ile gelirlerine ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığının da görüşü alınarak çıkartılacak yönetmelikle belirlenir.” hükmü bulunmaktadır.
Söz konusu 6083 sayılı Kanun’un bazı maddeleri ile birlikte 8. maddesinin 5. fıkrasının da Anayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istemiyle yapılan başvuru neticesinde, Anayasa Mahkemesinin 27/09/2012 tarih ve E:2011/16, K:2012/129 sayılı kararıyla fıkrada yer alan “ile gelirleri” ibaresi Anayasa’nın 2., 7. ve 73. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilmiştir.
Anayasa Mahkemesinin anılan kararında; Kanun’un 8. maddesinin 1. fıkrasında, Genel Müdürlüğün ürettiği her türlü tapu, kadastro, harita ve arşiv bilgi ve belgeleri ile sunduğu hizmetlerden gelir elde etmek üzere döner sermaye işletmeleri kurulacağı belirtildikten sonra, dava konusu kural ile döner sermaye işletmelerinin gelirlerine ilişkin usul ve esasların Maliye Bakanlığının da görüşü alınarak çıkartılacak yönetmelikle belirleneceğinin düzenlendiği; Anayasa’nın “Vergi ödevi” başlıklı 73. maddesinin 3. fıkrasında, “Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.” hükmüne yer verildiği; Anayasa’nın bu hükmü uyarınca bir inceleme yapılabilmesi için öncelikle hükümde yer alan vergi, resim, harç ve benzeri yükümlülükler ile ücretin ne olduğunun açıklığa kavuşturulması, daha sonra ise dava konusu kuralla, usul ve esasları yönetmeliğin düzenlemesine bırakılan döner sermaye işletmelerinin gelirlerini oluşturacak bedelin, Anayasa’nın 73. maddesinde belirtilen yükümlülüklerden olup olmadığının saptanması gerektiği belirtilerek; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler ile ücretin tanımı yapıldıktan sonra, belirli kamu hizmetlerinden yararlanmanın karşılığı olmak üzere kamu gücüne dayanılarak alınan ve kamu hizmeti gören bir kamu kuruluşunun ihtiyaçları için genel bütçe dışındaki kaynaklardan karşılanan bu bedelin, açıklanan özellikleri itibarıyla “harç benzeri mali yükümlülük” niteliği taşımakta olduğu; Anayasa’nın 73. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, harç benzeri mali yükümlülük niteliği taşıyan döner sermaye gelirlerinin kanunla düzenlenmesi gerektiği; ancak, kanun koyucunun yalnızca konusunu belli ederek bir vergi, resim, harç veya benzeri mali yükümlülük alınmasına izin vermesinin, bunun kanunla konulmuş sayılması için yeterli olmadığı; getirilen mali yükümlülüğün miktar ve oranının da kanunda gösterilmesinin zorunlu olduğu; dava konusu kuralla bu zorunluluğa aykırı davranılarak mahiyeti itibarıyla “harç benzeri mali yükümlülük” niteliği taşıyan döner sermaye işletmesi gelirlerinin miktar ve oranına ilişkin düzenleme yapma yetkisinin yürütmeye bırakıldığı; Anayasa’nın 7. maddesinde, yasama yetkisinin Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinin olduğu belirtilerek bu yetkinin devredilemeyeceğinin öngörüldüğü; buna göre, vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin konusunun, miktar ve oranının kanunla düzenlenmesi gerektiği, kanunda böyle bir düzenleme yapılmaksızın dava konusu kuralla bu hususlarda yürütme organına subjektif hakları etkileyecek şekilde doğrudan kural koyma yetkisi verilmesinin yasama yetkisinin devri niteliğinde olduğu; diğer taraftan, Anayasa’nın 2. maddesinde Cumhuriyetin nitelikleri arasında sayılan hukuk devletinin, insan haklarına saygılı ve bu hakları koruyucu adaletli bir hukuk düzeni kuran ve bunu sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütün işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan devlet olduğu, hukuk devletinde, yasa kurallarının adalet ve hakkaniyet ölçütlerine uygun, açık, anlaşılabilir ve belirgin olması gerektiği, miktar ve oranı kanunla belirlenmeyen harç benzeri mali yükümlülüğün her an değiştirilebilir nitelikte bulunmasının hukuk güvenliği ve hukuk devleti anlayışıyla bağdaşmayacağı belirtilerek, Anayasa’nın 2., 7. ve 73. maddelerine aykırı olduğu gerekçelerine yer verilerek söz konusu fıkrada yer alan “ile gelirleri” ibaresinin iptaline karar verilmiştir.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararı sonrasında kanun koyucu tarafından 03/06/2014 tarihli ve 6544 sayılı Kanun ile 6083 sayılı Kanun’un 8. maddesine 6. ve 7. fıkralar ile (III) sayılı tarife cetveli eklenmek suretiyle hangi işlem ve hizmetten ne kadar döner sermaye hizmet bedeli alınacağı konusunda kanuni düzenleme yapılmıştır.
6544 sayılı Kanun’un 1. maddesi ile 6083 sayılı Kanun’un 8. maddesine eklenen ve dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan 6. fıkrada, “Birinci fıkra uyarınca elde edilecek gelirler bu Kanuna ekli (III) sayılı tarife cetvelinde gösterilmiştir. Tarife cetvelindeki yöresel katsayılar; il ve ilçelerin coğrafi ve ekonomik durumu, nüfusu, gelişmişlik seviyesi, işlem hacmi ve taşınmazların değeri dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça 0,30-3,00 arasında belirlenir. Tarife cetvelinde belirlenen döner sermaye hizmet bedeli tutarlarını veya oranlarını yarısına kadar indirmeye veya en fazla üç katına kadar artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Döner sermaye hizmet bedelleri, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.” hükmü düzenlenmiş olup, (III) sayılı tarife cetvelinin 1 nolu sırasında tapu işlemlerinden “yöresel katsayı X hizmet bedeli” formülüne göre döner sermaye hizmet bedeli tahsil edileceği; 1.9 nolu sırasında ise “müdürlük yetki alanı dışında yapılacak tapu işlemlerinde işlem için belirlenen döner sermaye hizmet bedelinin iki katı; yurt dışından tapu işlemi yapılması halinde işlem için belirlenen döner sermaye hizmet bedelinin dört katı tahsil edilir.” hükümlerine yer verilmiştir.
Tarife cetvelindeki yöresel katsayıların; il ve ilçelerin coğrafi ve ekonomik durumu, nüfusu, gelişmişlik seviyesi, işlem hacmi ve taşınmazların değeri dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça 0,30-3,00 arasında belirleneceği hükmüne istinaden de, tapu işlemleri yönünden İstanbul ili, Sancaktepe İlçesi için 2,50; Trabzon ili, Hayrat ilçesi için 0,50 olarak yöresel katsayılar belirlenmiştir.
Öte yandan, 6083 sayılı Kanun’un dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan 9. maddesinin 3. fıkrasında, “Tapu Müdürlükleri, hak sahibinin talebi üzerine, kendi yetki alanı dışında bulunan taşınmazlarla ilgili tapu işlemlerini, taşınmazın bulunduğu tapu müdürlüğünden yetki almak ve kanunen bir engel olmadığını tespit etmek suretiyle yapmaya yetkilidir. Bu fıkraya göre yapılacak tapu işlemlerine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.” hükmü yer almakta olup, bu hükme dayanılarak hazırlanmış olan Tapu Müdürlüklerince Yetki Alanı Dışında Kayıtlı Bulunan Taşınmazlarla İlgili Tapu İşlemlerinin Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 30/04/2011 tarih ve 27920 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Anılan Yönetmelik’in “Tapu harçları ve döner sermaye bedeli tahsili” başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında, “yetki verilen tapu müdürlüğü talep konusu tapu işlemiyle ilgili tapu harçlarının ve döner sermaye bedelinin tahsilini sağlamakla yetkili ve sorumludur.” düzenlemesine yer verilmiştir.
Söz konusu Yönetmelik kapsamında da yetki alanı dışı tapu işlemleri ile ilgili olarak 17/10/2014 tarih ve 2014/8 sayılı “Yetki Alanı Dışı Tapu İşlemleri” konulu Genelge düzenlenmiş ise de, anılan Genelge 03/01/2018 tarih ve 2018/1 (1780) sayılı “Yetki Alanı Dışı Tapu İşlemleri” konulu dava konusu Genelge ile ilga edilmiş olup, yetki alanı dışı tapu işlemleri ile ilgili olarak halen 2018/1 (1780) sayılı Genelge yürürlükte bulunmaktadır.
2018/1 (1780) sayılı Genelge’nin “M – Mali Yönü” başlıklı bölümünün 3. maddesinde, “Tapu harçları taraflarca beyan edilen devir ve iktisap bedeli üzerinden hesaplanır ve yetki alanı dışında yapılan işlemler için döner sermaye hizmet bedeli yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün döner sermaye hizmet bedelinin 2 (iki) katı oranında tahsil edilir.” düzenlemesi yer almaktadır.
Dava Konusu 2018/1 (1780) sayılı Genelge’nin “M – Mali Yönü” başlıklı bölümünün 3. maddesinde yer alan “yetki alanı dışında yapılan işlemler için döner sermaye hizmet bedeli yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün döner sermaye hizmet bedelinin 2 (iki) katı oranında tahsil edilir.” ibaresinin incelenmesi:
6083 sayılı Kanun’un dava konusu Genelge’nin hazırlanarak yürürlüğe konulduğu tarihte yürürlükte bulunan döner sermaye hizmet bedeline ilişkin 8. maddesi ve ekindeki (III) sayılı tarife cetveli incelendiğinde; döner sermaye hizmet bedeli hesaplanırken yetki alanı dışında yapılacak tapu işlemlerinde yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün katsayısının kullanılacağına ilişkin bir düzenlemenin yer almadığı görülmektedir. Yetki alanı dışında yapılan tapu işlemlerinde yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün katsayısı dikkate alınarak hesaplanan döner sermaye hizmet bedelinin tahsil edilmesiyle, davalı idareye Kanun ile düzenlenmemiş ayrı bir gelir sağlandığı açık olup; bu hususun dava konusu Genelge ile düzenlenemeyeceği, Anayasa Mahkemesinin iptal kararında da vurgulandığı üzere, yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün katsayısının döner sermaye hizmet bedeli hesabında dikkate alınabilmesi için mutlaka yasa koyucu tarafından kanunla düzenleme yapılması gerektiği tartışmasızdır.
Tapu işlemlerinden alınacak döner sermaye hizmet bedelleri Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra Kanunla düzenlenerek, 6083 sayılı Kanun’a ekli (III) sayılı tarife cetvelinde yöresel katsayıya bağlı olarak formüle edilmiştir. Döner sermaye hizmet bedeli hesabında kullanılacak yöresel katsayıların ise il ve ilçelerin coğrafi ve ekonomik durumu, nüfusu, gelişmişlik seviyesi, işlem hacmi ve taşınmazların değeri dikkate alınmak suretiyle Bakanlıkça belirleneceği de yine 8. maddenin 6. fıkrası ile hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda tapu işlemleri yönünden Sancaktepe ilçesi için 2,50; Hayrat ilçesi için 0,50 olarak yöresel, katsayılar belirlenmiştir.
(III) sayılı Tarife Cetvelinin 1.9 sırasında yer alan “müdürlük yetki alanı dışında yapılacak tapu işlemlerinde işlem için belirlenen döner sermaye hizmet bedelinin iki katı; yurt dışından tapu işlemi yapılması halinde işlem için belirlenen döner sermaye hizmet bedelinin dört katı tahsil edilir.” düzenlemesi ile yetki alanı dışında verilen hizmet için ayrıca iki katı oranında bir bedellendirme zaten yapılmıştır. Başka bir ifadeyle, Sancaktepe Tapu Müdürlüğü, Hayrat ilçesinde bulunan taşınmazların intikali işlemini yaparken, Hayrat Tapu Müdürlüğüne oranla iki kat döner sermaye hizmet bedeli tahsil edebilecektir. Kanun koyucunun bu düzenlemeyi yaparken yetki alanı dışında yapılan işlemlerin özelliğini göz önünde tutarak iki kat bedellendirme yaptığı açıktır. Buna ilaveten, dava konusu Genelge ile yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün katsayısı dikkate alınarak, ayrıca döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilmesi, Anayasa ve 6083 sayılı Kanun’a aykırı olduğu gibi hakkaniyetle de bağdaşmamaktadır.
Ayrıca, yöresel katsayıların belirlenmesinde dikkate alınacak taşınmazların değeri, kriteri ve yetki alanı dışında yapılacak tapu işlemlerinde işlem için belirlenen döner sermaye hizmet bedelinin iki katı; yurt dışından tapu işlemi yapılması halinde işlem için belirlenen döner sermaye hizmet bedelinin dört katı turarında döner sermaye hizmet bedeli alınacağı kuralı da dikkate alındığında; döner sermaye hizmet bedeli hesabında çarpan olarak yer alan yöresel katsayıdan taşınmazın bulunduğu yerin yöresel katsayısının anlaşılması gerektiği açıktır. Zira yurt dışından yapılan işlemlerde tek tapu müdürlüğü söz konusu olup, bunun da taşınmazın bulunduğu yerdeki tapu müdürlüğü olduğu aşikârdır.
Bu durumda; dava konusu “yetki alanı dışında yapılan işlemler için döner sermaye hizmet bedeli yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün döner sermaye hizmet bedelinin 2 (iki) katı oranında tahsil edilir.” düzenlemesinde yer alan “yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün döner sermaye hizmet bedelinin” ibaresinde hukuka uyarlık bulunmadığından, iptal edilmesi gerekmektedir.
Öte yandan; 2018/1 (1780) sayılı Genelge’nin iptali istenen kısmı ile aynı düzenlemeleri içeren 2014/8 sayılı Genelge’nin 3. maddesinin iptali istemiyle Dairemizin E:2017/2163 sayılı dosyasında yapılan yargılama sonucunda, yukarıda aktarılan gerekçelerle “yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün döner sermaye hizmet bedelinin” ibaresi, Anayasa, Kanun ve hakkaniyete aykırı bulunarak 10/09/2018 tarih ve E:2017/2163, K:2018/2521 sayılı kararla iptal edilmiş; davalı idarece yapılan temyiz başvurusu neticesinde, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 22/04/2019 tarih ve E:2018/4631, K:2019/1913 sayılı kararıyla davalı idarenin temyiz istemi reddedilerek, Dairemizin anılan kararının onanmasına kesin olarak karar verilmiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu “Yetki Alanı Dışı Tapu İşlemleri” konulu 03/01/2018 tarih ve 2018/1 (1780) sayılı Genelge’nin “M – Mali Yönü” başlıklı bölümünün 3. maddesinde yer alan “yöresel katsayısı daha yüksek olan müdürlüğün döner sermaye hizmet bedelinin” ibaresinin İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 22/12/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.