Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2021/3999 E. , 2021/4096 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/3999
Karar No : 2021/4096
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1) ..
2) …
3) ..
4) …
5) …
VEKİLLERİ : Av. …
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1) … Bakanlığı
VEKİLİ : …
2) … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
DİĞER DAVALI : … Valiliği
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin …. tarih ve E:…, K:.. sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, yakınları …’ın …. tarihinde Suriye’den fırlatılan roket mermisinin patlaması neticesinde hayatını kaybetmesinde davalı idarelerin kusursuz sorumluluğu bulunduğu, 5233 sayılı Kanun kapsamında idare tarafından yapılan ödeme ile maddi zararlarının tamamının karşılanmadığı, manevi zararlarının ise hiç karşılanmadığı ileri sürülerek, … için 193.283,30 TL maddi, 75.000,00 TL manevi tazminat ile …, …, … ve … için ayrı ayrı 50.000 TL manevi tazminat olmak üzere toplam 468.283,30 TL tazminatın idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …. İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; dava konusu olay nedeniyle davacıların zararlarının sosyal risk ilkesi uyarınca genel hükümlere göre karşılanması gerektiği gerekçesiyle; davacı eş, …’ın 193.283,30 TL maddi tazminat isteminin tamamının kabulüne, manevi tazminat isteminin 50.000,00 TL’sinin kabulü ile 25.000,00 TL’sinin reddine, çocukları; …, …, … ve … için ayrı ayrı 50.000,00 TL manevi tazminat istemlerinin kabulü ile toplam 443.283.30 TL tazminatın davacıların idareye başvurdukları 25/11/2016 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacılara ödenmesine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; İdare Mahkemesince manevi tazminat yönünden kurulan hükümde hukuka ve mevzuata aykırılık görülmeyip kararın manevi tazminata ilişkin kısımlarına yönelik istinaf istemlerinin reddine, maddi tazminat yönünden ise dava konusu olay nedeniyle davacıların uğradıklarını ileri sürdükleri zararların karşılanması amacıyla yaptıkları başvuru üzerine Kilis Valiliği İl Zarar Tespit Komisyonunun 17/05/2016 tarihli kararı ile 5233 sayılı Kanun hükümleri uyarınca toplamda 31.086,00 TL ödeme yapılmasına karar verildiği, hak sahibi ve yetkili temsilci sıfatıyla davacılardan … ile idare arasında sulhnamenin imzalandığı, sulhname ile davacıların uğradıkları zararların tazmin edilmek suretiyle uyuşmazlığın maddi tazminat açısından ortadan kalktığı, tarafları bağlayıcı nitelik taşıyan ve imzalama aşamasında davacıların iradesini fesada uğratan herhangi bir hususun da bulunmadığı görülen sulhname sonucu uyuşmazlığın tekrar yargıya taşınmasının mümkün olmadığı gerekçesiyle Mahkeme kararının maddi tazminatın kabule ilişkin kısmında hukuka uygunluk görülmediği, maddi tazminat yönünden davalı idarelerin istinaf başvurularının kabulü ile maddi tazminat isteminin reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDEN
DAVACILARIN İDDİALARI : Davacılar tarafından, …’ın ilk imzaladığı sulhnamede ihtirazi kayıt koyarak fazlaya ilişkin haklarını saklı tuttuğu, ancak idarenin durumu kabul etmemesi neticesinde ve yaşanan olayın tesiri ile sulhnameyi ihtirazi kayıt olmaksızın imzaladığı, imzalanan sulhnamenin sadece … yönünden bağlayıcı nitelik taşıdığı, …’ın imzası ve muvafakati bulunmayan sulhnamenin … yönünden bağlayıcılığından söz edilemeyeceği, …’ın bilirkişi raporuyla da tespit edilen maddi zararının karşılanması gerektiği ileri sürülmektedir.
TEMYİZ EDEN
DAVALILARIN İDDİALARI : İçişleri Bakanlığı tarafından, davacılar tarafından imzalanan sulhname ile dava konusu olay nedeniyle yaşanan tüm ihtilafın ortadan kaldırıldığı, manevi tazminat yönünden de istinaf istemlerinin kabulü ile manevi tazminatın da reddine karar verilmesi gerektiği, Milli Savunma Bakanlığı tarafından, dava konusu olay nedeniyle davalı idareye izafe edilebilecek herhangi bir hizmet kusuru bulunmadığı, hükmedilen manevi tazminat tutarının yüksek olduğu, idareye başvuru tarihiden itibaren değil karar tarihiden itibaren faiz işletilebileceği, idarelerinin harçtan muaf olduğu ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN SAVUNMASI : Davalı idarelerden İçişleri Bakanlığı tarafından davacıların temyiz istemlerinin reddine karar verilmesi gerektiği savunulmuş, davacılar ve diğer davalı idareler Milli Savunma Bakanlığı ile Kilis Valiliği tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkeme kararının davanın manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine ilişkin kısmının onanması, maddi tazminat isteminin reddine ilişkin kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten, dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosyanın tekemmül ettiği görülmekle davacıların yürütmenin durdurulması istemi hakkında bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacılar tarafından, yakınları …’ın 24/04/2016 tarihinde Suriye’den fırlatılan roket mermisinin patlaması neticesinde hayatını kaybetmesinde davalı idarelerin kusursuz sorumluluğu bulunduğu, 5233 sayılı Kanun kapsamında idare tarafından yapılan ödeme ile maddi zararlarının tamamının karşılanmadığı, manevi zararlarının ise hiç karşılanmadığı ileri sürülerek, … için 193.283,30 TL maddi, 75.000,00 TL manevi tazminat ile …, …, … ve … için ayrı ayrı 50.000 TL manevi tazminat olmak üzere toplam 468.283,30 TL tazminatın idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
Dosya kapsamından dava konusu olay nedeniyle davacılardan …’ın 09/05/2016 tarihinde Kilis İl Özel İdaresine 5233 sayılı Terörle Mücadeleden doğan Zararların Karşılanması Hakkındaki yasa gereği gerekli işlemlerin yapılması talebi üzerine Kilis Valiliği Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zarar Tespit Komisyonu Başkanlığının 17/05/2016 tarih ve 181 sayılı kararı ile dava konusu olay nedeniyle müteveffa …’ın mirasçılarına 31.086,00 TL ödenmesine karar verildiği, davacılardan …’ın fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak sulhnameyi imzaladığı anlaşılmaktadır.
Davalı idare tarafından müteveffa …’ın hak sahiplerine Kilis Valiliği bütçesinden ayrıca 20.000,00 TL ödendiğine ilişkin yer alan iddialarında dosya kapsamına herhangi bir belge ibraz edilmemekle birlikte davacıların dosyaya sundukları savunmaya cevap dilekçelerinde 20.000,00 TL’nin …’ın hesabına kendisinin ayrıca bir muvafakati olmaksızın gönderildiği beyan edilmiştir.
… İdare Mahkemesinin … tarihli ara kararı ile davacılardan …’ın destekten yoksun kalma niteliğindeki maddi zararının belirlenmesi için yaptırdığı bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan raporda … için 228.925,76 TL maddi tazminat hesaplanmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
Yine, Anayasa’nın 2. maddesinde, Devletin nitelikleri sayılmış ve sosyal bir hukuk devleti olduğu vurgulanmış; 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak Devletin temel amaç ve görevleri arasında sayılmış olup, “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17. maddesinde, herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğu vurgulanmıştır.
Bu düzenlemelerden, tüm vatandaşların yaşama haklarının, devlet güvencesi ve onun pozitif yükümlülüğü kapsamı içinde koruma altında olduğu anlaşılmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
A- Temyize Konu Bölge İdare Mahkemesi Kararının, Davanın Manevi Tazminat İsteminin Kısmen Kabulüne, Kısmen Reddine Yönelik İdare Mahkemesi Kararına Karşı Yapılan İstinaf Başvurusunun Reddine İlişkin Kısımının İncelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın davanın manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine ilişkin kısmı, usul ve hukuka uygun olup, taraflarca ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemektedir.
B- Temyize Konu Bölge İdare Mahkemesi Kararının, Davanın Maddi Tazminat İsteminin Kabulüne Yönelik İdare Mahkemesi Kararına Karşı Yapılan İstinaf Başvurusunun Kabulü İle Maddi Tazminat İsteminin Reddine İlişkin Kısımının İncelenmesi:
Bölge İdare Mahkemesince, dava konusu olay nedeniyle davacıların uğradıklarını ileri sürdükleri zararların karşılanması amacıyla yaptıkları başvuru üzerine Kilis Valiliği İl Zarar Tespit Komisyonunun 17/05/2016 tarihli kararı ile 5233 sayılı Kanun hükümleri uyarınca toplamda 31.086,00 TL ödeme yapılmasına karar verildiği, hak sahibi ve yetkili temsilci sıfatıyla davacılardan … ile idare arasında sulhnamenin imzalandığı, sulhname ile davacıların uğradıkları zararların tazmin edilmek suretiyle uyuşmazlığın maddi tazminat açısından ortadan kalktığı, tarafları bağlayıcı nitelik taşıyan ve imzalama aşamasında davacıların iradesini fesada uğratan herhangi bir hususun da bulunmadığı görülen sulhname sonucu uyuşmazlığın tekrar yargıya taşınmasının mümkün olmadığı gerekçesiyle Mahkeme kararının maddi tazminatın kabule ilişkin kısmında hukuka uygunluk görülmediği, maddi tazminat yönünden davalı idarelerin istinaf başvurularının kabulü ile maddi tazminat isteminin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararında davacılardan … ile idare arasında sulhname imzalandığı, sulhname sonucu uyuşmazlığın tekrar yargıya taşınmasının mümkün olmadığı gerekçesiyle Mahkeme kararının maddi tazminatın kabule ilişkin kısmında hukuka uygunluk görülmediği, maddi tazminat yönünden davalı idarelerin istinaf başvurularının kabulü ile maddi tazminat isteminin reddine karar verilmişse de …’ın 18 yaşından büyük olması, imzaladığı sulhnameyi kendi nam ve hasabına imzalamış olması, diğer davacıların …’a bu yönde bir yetki vermemesi karşısında imzalanan sulhnamenin tüm davacılar yönünden hüküm ve sonuç doğurmayacağı açıktır.
İdare hukuku ilkelerine göre maddi zarar; idari işlem veya eylem nedeniyle kişinin malvarlığında meydana gelen azalma nedeniyle uğranılan zarar ile elde edilmesi kesin olan gelirden yoksun kalma sonucu uğranılan zarar olup; bedensel nitelikteki maddi zarar ise, kişinin sağlığına kavuşmak için yaptığı tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalması ya da yok olması nedeniyle elde edeceği gelirde meydana gelen azalmayı ifade etmektedir. Dava konusu olayda, davacıların yakını …’ın Suriye’den Kilis iline fırlatılan roket mermisinin patlaması neticesinde hayatını kaybetmesinden dolayı oluşan maddi zararın Anayasanın öngördüğü sosyal hukuk devleti anlayışına uygun olarak ve bu temel üzerinden, kollektif sorumluluk anlayışı çerçevesinde idarece karşılanması gerektiği açıktır.
Dosya kapsamında yer alan … Kurumu Başkanlığının … tarih ve … sayılı yazısında davacılardan …’a 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında 01/06/2016 tarihinden itibaren terör mağduru sivil vatandaş aylığı bağlandığı bildirilmiştir.
… İdare Mahkemesinin … tarihli ara kararı ile davacılardan …’ın destekten yoksun kalma niteliğindeki maddi zararının belirlenmesi için yaptırdığı bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan raporda … için 228.925,76 TL maddi tazminat hesaplanmış olmasına karışın dosya kapsamında yer alan bilirkişi raporunun incelenmesinden …’a 5233 sayılı Kanun kapsamında bağlanan aylıkların peşin sermaye değerinin yapılan hesaplamada yarar niteliği kabul edilerek düşülmediği anlaşılmaktadır.
Bu durumda Bölge İdare Mahkemesince davacılardan …’ın murisi …’ın hayatını kaybetmesi nedeniyle destekten yoksun kalma şeklinde oluşan maddi zararının belirlenmesine yönelik olarak, dosya kapsamında daha önce rapor hazırlayan bilirkişiden ek rapor alınmak suretiyle yukarıda belirtilen aylıkların da yapılacak hesaplamada dikkate alınarak yeniden yapılacak hesaplama neticesinde …’ın maddi tazminat istemi yönünden bir karar verilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların ve davalı idarelerin temyiz istemlerinin kısmen reddi ile … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının; … İdare Mahkemesi kararının, manevi tazminat isteminin kısmen kabulü, kısmen reddi yolundaki kısmına karşı davalı idarelerden İçişleri Bakanlığı ve Kilis Valiliğince yapılan istinaf başvurularının reddi yönündeki kısmının ONANMASINA,
2. Davacılardan …’ın temyiz isteminin kısmen kabulü ile .. Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının; … İdare Mahkemesi kararının, maddi tazminat isteminin kabulü yolundaki kısmına karşı davalı idarece yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile maddi tazminat isteminin reddi yönündeki kısmının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan … TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacılara iadesine,
4. Kararın bozulan kısmına yönelik olarak yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 15/09/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.