Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2019/4781 E.  ,  2021/2689 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2019/4781
Karar No : 2021/2689

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : …Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN_KONUSU : …. İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Gazete basım işi yapan davacı tarafından, 15 kişinin işyerinde çalıştığı halde sigortalı işe giriş bildirgeleri, işten ayrılış bildirgeleri ve ek aylık prim ve hizmet belgelerinin verilmediğinden bahisle 5510 sayılı Kanun’un 102. maddesi uyarınca 249.106,50 TL idari para cezası verilmesine ilişkin Ankara Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Sincan Sosyal Güvenlik Merkezi’nin …tarih ve …sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …. İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla; davacıya ait iş yerine ilişkin olarak yapılan inceleme sonucunda, 15 kişinin iş yerinde çalıştığı halde sigortalı işe giriş ve işten ayrılış bildirgelerinin, ek aylık prim ve hizmet belgeleri ile işyeri bildirgesinin davacı tarafından yasal süresinde Kuruma verilmediğinden bahisle 5510 sayılı Kanun’un 102. maddesi uyarınca 249.106,50 TL idari para cezası verildiği, anılan cezaya karşı davacı tarafından 25/07/2014 tarihinde itiraz edildiği, itirazının 13/10/2014 tarih ve 2014/70 sayılı Komisyon kararı ile reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı, 5510 sayılı Kanun’un 102. maddesi uyrarınca idari para cezası uygulanabilmesi için öncelikle kişinin 5510 sayılı Kanun kapsamında bir işveren sıfatını haiz olması ve bu sıfat ile bir hizmet akdine istinaden işini yaptırıyor olması ve somut olarak da işyerinde sigortasız işçi çalıştırıldığının tespit edilmesi gerektiği, dava konusu işleme dayanak olan 31/12/2012 tarihli denetmen raporu ve dava dosyasında yer alan diğer bilgi ve belgelerden; …Ekspress adlı gazeteyi çıkartan davacının iş yerinde bir denetim yapılmadığı, iş yerinde çalıştığı belirtilen kişilerden sadece birisinin ifadesine başvurulduğu, raporda adı geçen diğer kişilerin hiçbirinin ifadesine başvurulmadığı, adı geçen kişilerin bir hizmet akdi ile çalışıp çalışmadığı hususunda detaylı bir araştırma yapılmadan, davacının ve bir çalışanın ifadesi ve gazete künyesi üzerinden tespit yapılmak suretiyle davaya konu işlem ile davacıya para cezası verildiği, bu durumda, bilgilerine başvurulabilecek kişilerden bir çoğunun ifadesi dahi alınmaksızın ve çalıştığı belirtilen kişilerin bir hizmet akdi ile çalışıp çalışmadığı hususunda detaylı bir araştırma yapılmadan düzenlenen rapora istinaden tesis edilen 5510 sayılı Kanun’un 102. maddesi uyarınca davacının 249.106,50 TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, ücret almadan gönüllü çalışmanın hayatın olağan akışına aykırı olduğu, işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından, temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY_TETKİK_HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Mahkeme kararının; işe giriş bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden …için onanması, diğer işçiler için ise bozulması; işten ayrılış bildirgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden ise …için bozulması, diğer işçiler için ise onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Danıştay Başkanlık Kurulunun 07/03/2019 tarih ve 2019/24 sayılı kararıyla Danıştay Onbeşinci Dairesinin kapatılması üzerine Danıştay Onuncu Dairesine gönderilen dava dosyasında, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Serdar Kızıldağ adlı işçinin şikayeti üzerine, davacıya ait iş yerine ilişkin olarak yapılan inceleme sonucunda; … ve …adlı 15 işçinin iş yerinde çalıştığı halde sigortalı işe giriş bildirgelerinin, işten ayrılış bildirgelerinin ve aylık prim ve hizmet belgelerinin davacı tarafından verilmediğinden bahisle 5510 sayılı Kanun’un 102. maddesi uyarınca Ankara Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Sincan Sosyal Güvenlik Merkezi’nin …tarih ve …sayılı işlemiyle 249.106,50 TL idari para cezası verildiği, anılan cezaya karşı davacı tarafından yapılan itirazın Ankara Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Sincan Sosyal Güvenlik Merkezi’nin …tarih ve …sayılı Komisyon kararı ile reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 8. maddesinde; “İşverenler, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri, 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür.” hükmü, 9. maddesi, 3. fıkrasında; “birinci fıkranın (a), (c) ve (d) bentlerine göre sigortalılığı sona erenlerin durumları işverenleri tarafından, (b) bendinde belirtilen şekillerde sona erenlerin durumlarının ise kendileri ve sözü edilen bentte belirtilen faaliyetin sona erme halinin bildirildiği kuruluşlar veya vergi daireleri tarafından, en geç on gün içinde Kuruma bildirilir.” hükmü, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 86. maddesinde; “İşveren bir ay içinde 4 üncü ve 5 inci maddeye tabi çalıştırdığı sigortalıların ve sosyal güvenlik destek primine tabi sigortalıların; a) Ad ve soyadlarını, T.C. kimlik numaralarını, b) 80 inci maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlarını, c) Prim ödeme gün sayıları ile prim tutarlarını gösteren ve örneği Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenen asıl veya ek aylık prim ve hizmet belgesini, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındakiler için en geç Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar, diğer sigortalılar için ise ait olduğu ayı takip eden ayda Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma vermekle veya sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu sigortalı çalıştırmaya son verdiği tarihten itibaren, onbeş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür.” hükmü, 102. maddesi, 1. fıkrası, “a/2” bendinde; “8 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen bildirgenin verilmediğinin, mahkeme kararından veya Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden ya da diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarının kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.” hükmü, “c” bendinde; “86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usûlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;…. 4) Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.” hükmü, “j” bendinde ise; “9’uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalılığı sona erenlere ilişkin bildirim ile 506 sayılı Kanunun geçici 20’nci maddesinde yer alan sandıklara, sandık iştirakçiliğinin başlama veya sona ermesine ilişkin bildirimi, süresi içinde ya da Kurumca belirlenen şekle ve usule uygun olarak yapmayanlar veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler hakkında, bir takvim ayında işlenen bu fiillerden dolayı tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını aşmamak kaydıyla her bir sigortalı veya sandık iştirakçisi için asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır.” hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Mahkeme kararının, dava konusu işlemin işe giriş bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptaline dair kısmının incelenmesi:
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın dava konusu işlemin …için işe giriş bildirgesi ile aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptali yolundaki kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyizen incelenen kararın dava konusu işlemin … dışındaki diğer işçiler (…, …ve …) için işe giriş bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptali yolundaki kısmında ise; gazete künyelerinin incelenmesinden söz konusu kişilerin Gazete’de işçi olarak çalıştığı kanaatine varıldığından bu kısımda hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Mahkeme kararının, dava konusu işlemin işten ayrılış bildirgelerinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptaline dair kısmının incelenmesi:
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın dava konusu işlemin … dışındaki kişiler (……ve …) açısından işten ayrılış bildirgelerinin yasal süresi içinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptali yolundaki kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyizen incelenen kararın dava konusu işlemin …adlı işçi için işten ayrılış bildirgesinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden ise; adı geçen işçinin 07/02/2012 tarihinde iş yeri sahibi ile tartışması sonucu işten ayrıldığı ve aralarında görülen ceza davasında, iş yeri sahibi …tarafından da “…’ın iş yerinde çalıştığı, işi savsakladığı için iş yerinden kovulduğu” yönünde ifade verildiği, 31/12/2012 tarih, 161 sayılı Sosyal Güvenlik Denetmeni Raporunda da …’ın 21/02/2011-07/02/2012 tarihleri arasında tam gün ve sürekli olarak Gazete’de çalıştığının tespit edildiği anlaşıldığından ve bu kısımda hukuka uyarlık bulunmadığından bu kısmın bozulması gerekmektedir.
Öte yandan Mahkeme kararında dava konusu işlemle iş yeri bildirgesinin süresinde verilmediği gerekçesi ile idari para cezası uygulandığı belirtilse de; dava konusu işlemin incelenmesi sonucu iş yeri bildirgesi verilmemesine ilişkin bir ceza verilmediği anlaşılmaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen kabulüne,
2. Dava konusu işlemin iptali yolundaki …. İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı temyize konu kararının …, …ve …için işe giriş bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı ile Serdar Kızıldağ adlı işçi için işten ayrılış bildirgesinin yasal süresinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptaline dair kısmının BOZULMASINA,
3. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen reddine, dava konusu işlemin iptali yolundaki …İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı temyize konu kararının dava konusu işlemin …için işe giriş bildirgesi ile aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı ile ……ve …açısından işten ayrılış bildirgelerinin yasal süresi içinde verilmediği gerekçesiyle uygulanan idari para cezasına ilişkin kısmı yönünden dava konusu işlemin iptaline dair kısmının ONANMASINA,
4. Bozulan kısımlar hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
5. 2577 sayılı Kanun’un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (on beş) gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 26/05/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.