DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU         2019/3483 E.  ,  2021/352 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2019/3483
Karar No : 2021/352

TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- … Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Üniversitesi Rektörlüğü
VEKİLİ : Av. …

DİĞER DAVALI : … Kurul Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : …

İSTEMİN KONUSU : Danıştay Sekizinci Dairesinin 29/05/2019 tarih ve E:2013/6783, K:2019/5208 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: … Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümünde öğretim elemanı olarak görev yapan ve … Üniversitesinde doktora eğitimine devam eden davacının, doktora tez aşamasına geçebilmesi için sınava girmesi gerektiği yönünde tesis edilen … tarih ve … sayılı Fırat … Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü işleminin ve bu işlemin dayanağı 01/07/1996 tarih ve 22683 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 32. maddesinde yer alan “yabancı dil şartı hariç” ibaresi ile Geçici 1. maddesinin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 29/05/2019 tarih ve E:2013/6783, K:2019/5208 sayılı kararıyla;
Anayasa’nın 131. maddesi; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 6. maddesinin 1. fıkrası, 11., 44. ve 65. maddeleri; 01/07/1996 tarih ve 22683 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ve davacının doktora programından ilk kez ilişiğinin kesilmesine yönelik tesis edilen işlem tarihinde yürürlükte olan mülga Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin “Öğrenci Kabulü” kabulü başlıklı 2. maddesinin (b) bendi, 21., 32., Geçici 1. ve Geçici 2. maddeleri; 20/04/2016 tarih ve 29690 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin 36. maddesi hükümlerine yer verilerek;
Dava konusu Yönetmeliğin 32. maddesinde yer alan “yabancı dil şartı hariç” ibaresi ile Geçici 1. maddesinin iptali istemi yönünden;
29/05/2013 tarihinde kayıtlara giren, dilekçe ret kararı üzerine yenileme dilekçesinde 01/07/1996 tarih ve 22683 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 32. maddesinde yer alan “yabancı dil şartı hariç” ibaresi ile Geçici 1. maddesinin iptalinin istenildiği, ancak; 15/05/2018 tarihinde Danıştay kayıtlarına giren dilekçesinde ise, dava dilekçesinde iptali istenilen düzenlemeler dışında Yönetmeliğin Geçici 2. maddesinin de iptalinin istenildiği görüldüğünden, davacının bu talebinin davayı genişletme yasağı kapsamında olması nedeniyle davanın, 29/05/2013 tarihinde kayıtlara giren dilekçe ret kararı üzerine yenileme dilekçesine hasren incelendiği;
20/04/2016 tarih ve 29690 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Lisansüstü eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin “Yürürlükten kaldırılan yönetmelik” başlıklı 36. maddesinde, 01/07/1996 tarih ve 22683 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin yürürlükten kaldırıldığı görüldüğünden, anılan Yönetmeliğin 32. maddesinde yer alan “yabancı dil şartı hariç” ibaresi ile Geçici 1. maddesinin iptali istemi yönünden hukuken karar verilmesine olanak bulunmadığı;
.. tarih ve… sayılı … Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü işlemi yönünden;
Dosyanın incelenmesinden; davacının, … Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı Genel Türk Tarihi Bilim Dalı’nda doktora eğitimine başlamak için 13/02/1996 tarihinde dil sınavına girerek bu sınavdan başarılı olduğu ve bilim sınavına girmeye hak kazandığı, 15/02/1996 tarihli bilim sınavına girerek doktora eğitimine başladığı, ders aşamasını bitirerek yeterlilik sınavı aşamasında, 01/7/1996 tarihinde yürürlüğe giren Yönetmelik uyarınca doktora yeterlik sınavına girebilmek için getirilen yabancı dil sınavında başarılı olmak şartını yerine getirmediğinden kaydının silindiği, bu işlemin gerekçesi olan düzenlemeyi dava konusu etmediği, 28/06/2000 tarihli aftan yararlanarak kaydının yenilendiği ancak bu süreçte de başarılı olmadığından ikinci kez kaydının silindiği, 15/03/2005 tarihli aftan yararlanarak üçüncü kez kaydının yenilendiği, yine yeterlilik için gerekli olan yabancı dil şartını sağlayamadığı için kaydının silindiği, 28/10/2008 tarihli af ile dördüncü kez kaydının yenilendiği, akabinde yine başarısız olması nedeniyle dördüncü kez 23/09/2010 tarihinde kaydının silinmesinden sonra af ile tekrar dönerek beşinci kez kayıt yaptırdığı, 28/04/2011 tarihinde beşinci kez kaydının silinmesinden sonra 2012 yılında getirilen af ile altıncı kez kaydının yenilenmesinden sonra, yeterlik sınavına girmek istemli 21/05/2012 tarihli başvurusuna verilen, yabancı dil sınavında başarılı olduğu takdirde yeterlik sınavına girebileceği yolundaki … tarih ve … sayılı … Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü işleminin davacıya tebliğ edilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı;
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan 124. maddesinde, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceğinin kurala bağlandığı;
Kamu yararı kavramının, tüm devlet organlarının işlem ve eylemlerinin genel nitelikteki amacını ve aynı zamanda nedenini oluşturduğu, çeşitli hak ve özgürlükler açısından bir sınırlama nedeni niteliği de taşımakta olduğu, bu kavramın genel bir ifadeyle bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade ettiği;
Normlar hiyerarşisi kuramına göre; hukuk düzeninin, farklı kademede yer alan anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içerdiği ve her normun geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan aldığı; bu nitelikleri gereği, dayandıkları üst hukuk normlarına aykırı hüküm ihtiva etmelerinin mümkün olmadığı; bu kuramın en belirgin özelliklerinden birinin ise, bir düzenlemenin hiyerarşik sıralamada daha altta bulunan bir düzenleme ile değiştirilememesi ve kaldırılamaması olduğu;
Bir başka anlatımla; idarelerin, normlar hiyerarşisine aykırı olmayacak şekilde, ortaya çıkan ihtiyaçları karşılamak ve hizmette etkinliği sağlamak amacıyla mevzuat değişikliği yapma hususunda takdir yetkisine sahip oldukları; ancak, idareye tanınan bu takdir yetkisinin, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmeyeceği, Zira, takdir yetkisi ile idareye hukuk kuralları içinde hareket özgürlüğü tanınmış olduğundan, kanun koyucu tarafından idareye tanınan bu yetkinin başta kamu yararı olmak üzere hizmet gereklerine, hukuk devleti, hukuk güvenliği ve kazanılmış haklara riayet ilkelerine uygun olarak kullanılması gerektiği;
Yani; idarelerin düzenleyici işlemler yapabilme yetkisinin Anayasa’nın 124. maddesine dayanan anayasal bir yetki olması nedeniyle, idareler tarafından mevzuatla verilen görevlerin yerine getirilmesi amacıyla düzenleyici işlemler yapılabileceği; ancak, bu düzenlemeler yapılırken, Anayasa’da yer alan hukuk devleti ilkesi uyarınca, kazanılmış hak, haklı beklenti, idari faaliyetlerin belirliliği ve hukuki güven ilkesi gibi ilkelerin de göz önünde bulundurulması gerektiği;
Bu bağlamda, doktrinde idarenin ister düzenleyici işlem, ister bir taahhüt, isterse uzun süren bir uygulamasına güvenerek olsun, bireylerin çıkarlarına ya da lehlerine olan bir sonuca ulaşabileceklerini ümit etmelerinin “haklı beklenti” ilkesiyle açıklandığı; gerek uluslararası gerek ulusal mevzuat hükümleri ile koruma altına alınmış olan eğitim hakkını kullanarak idareler tarafından yürürlüğe konulan düzenlemeler ve uygulamalar doğrultusunda doktora programına kabul edilerek, doktora programına başlayan ilgililerin eğitimlerine devam ederken yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre elde etme beklentisi içinde oldukları kazanımların idareler tarafından yürürlüğe konulan düzenlemede göz ardı edilmesinin yukarıda belirtilen ilkelerle bağdaşmayacağı;
Bir başka anlatımla, 06/10/1982 tarih ve 17830 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Öğretim Yönetmeliği hükümleri uyarınca doktora programına kabul edilen davacının, ders aşamasını tamamlamasını müteakip doktora yeterlilik aşamasına geçtiği dönemde yapılan düzenleme ve bu düzenlemelerin uygulanması nedeniyle doktora programına yerleştiği tarihte doktora yeterlilik için aranmayan dil puanı şartının davacı açısından aranmasının, doktora eğitimi ve devamında akademik bir kariyer için haklı beklentilerinin karşılanmasını sağlayacak nitelikte olmadığı;
Bu açıklamalardan anlaşılacağı üzere; davacının doktora programına başladığı dönemde doktora yeterlilik için aranmayan dil puanı şartının, yapılan mevzuat değişikliğinden önce doktora programına başlayan ilgililer yönünden aranmamasının yukarıda aktarılan ilkeler bakımından hakkaniyet gereği olduğu;
Bu nedenle, dava konusu düzenleme yürürlüğe konulurken haklı beklentilerin korunması ve bu yönde düzenleme yapılması gerekmekte iken, eğitimin tamamlaması durumunda elde edilme beklentisi içinde oluşan haklar korunmadan yürürlüğe konulan dava konusu düzenleme uyarınca tesis edilen … tarih ve … sayılı … Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü işleminde bu yönüyle hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle;
Dava konusu Yönetmelik hükümleri hakkında karar verilmesine yer olmadığına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idarelerden … Başkanlığı ve Fırat Üniversitesi Rektörlüğü tarafından; dava konusu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte henüz doktora yeterlilik sınavına girerek başarı sağlamayan davacının, değişiklikle yeterlilik sınavı için yabancı dil şartına tabi tutulmasına yönelik işlemde, mevcut öğrencilik statüsü devam ederken yapılan bir değişiklik olması nedeniyle hukuka aykırılık bulunmadığı, davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ….’ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY :
Davacının, … Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı Genel Türk Tarihi Bilim Dalında doktora eğitimine başlamak için 13/02/1996 tarihinde dil sınavına girerek bu sınavdan başarılı olmuş ve bilim sınavına girmeye hak kazanmış, 15/02/1996 tarihli bilim sınavına girerek doktora eğitimine başlamış, ders aşamasını bitirerek yeterlilik sınavı aşamasında, 01/7/1996 tarihinde yürürlüğe giren Yönetmelik uyarınca doktora yeterlik sınavına girebilmek için getirilen yabancı dil sınavında başarılı olmak şartını yerine getirmediğinden kaydı silinmiş, bu işlemin gerekçesi olan düzenlemeyi dava konusu etmemiş, 28/06/2000 tarihli aftan yararlanarak kaydı yenilenmiş ancak bu süreçte de başarılı olmadığından ikinci kez kaydı silinmiş, 15/03/2005 tarihli aftan yararlanarak üçüncü kez kaydının yenilenmiş, yine yeterlilik için gerekli olan yabancı dil şartını sağlayamadığı için kaydının silinmiş, 28/10/2008 tarihli af ile dördüncü kez kaydının yenilenmiş, akabinde yine başarısız olması nedeniyle dördüncü kez 23/09/2010 tarihinde kaydının silinmesinden sonra af ile tekrar dönerek beşinci kez kayıt yaptırmış, 28/04/2011 tarihinde beşinci kez kaydının silinmesinden sonra 2012 yılında getirilen af ile altıncı kez kaydının yenilenmesinden sonra, yeterlik sınavına girmek istemli 21/05/2012 tarihli başvurusuna verilen, yabancı dil sınavında başarılı olduğu takdirde yeterlik sınavına girebileceği yolundaki … tarih ve … sayılı … Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü işlemi tesis edilmiştir.
Bunun üzerine, temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasası’nın 131. maddesinde; Yükseköğretim Kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek, bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulu kurulacağı belirtilmiştir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Yükseköğretim Kurulu” başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasında; “Yükseköğretim Kurulu, tüm yüksek öğretimi düzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının faaliyetlerine yön veren, bu kanunla kendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip, bir kuruluştur. Yükseköğretim Kuruluna; Yükseköğretim Denetleme Kurulu ile gerekli planlama, araştırma, geliştirme, değerlendirme, bütçe, yatırım ve koordinasyon faaliyetleri ile ilgili birimler bağlıdır.” hükmüne yer verilmiş olup; “Üniversitelerarası kurul” başlıklı 11. maddesinde kurulun görevleri arasında, doktora ile ilgili esasları tespit etmek ve yurt dışında yapılan doktoraları, doçentlik ve profesörlük unvanlarını değerlendirmek sayılmıştır.
Yine anılan Kanun’un “Yönetmelikler” başlıklı 65. maddesinde; “Üniversitelerarası Kurul akademik bir organ olup aşağıdaki görevleri yapar:
…
(5) Doktora ile ilgili esasları tespit etmek ve yurt dışında yapılan doktoraları, doçentlik ve profesörlük ünvanlarını değerlendirmek,
…
b. Aşağıdaki hususlar Üniversitelerarası Kurul tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir:
(1) Lisansüstü öğretim esasları,
(2) Bu Kanunun uygulanması ile ilgili diğer akademik hususlar.” hükmü yer almaktadır.
Her ne kadar 2547 sayılı Kanun’un 65. maddesinde lisansüstü öğretim esaslarını belirleme yetkisi Üniversitelerarası Kurul Başkanlığına verilmiş ise de; 2547 sayılı Kanun’un 44. maddesinde 19/11/2014 tarih ve 6569 sayılı Kanun’un 28. maddesiyle yapılan değişiklikle; yatay geçiş ve çift ana dal eğitiminin usul ve esasları ile azami öğrenim süreleri, lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim sürelerinin Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirleneceği hükmü kurala bağlanmıştır.
01/07/1996 tarih ve 22683 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ve davacının doktora programından ilk kez ilişiğinin kesilmesine yönelik tesis edilen işlem tarihinde yürürlükte olan mülga Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin “Öğrenci Kabulü” kabulü başlıklı 2. maddesinin (b) bendinde; “Doktora programına… Kabul için yapılacak bilim sınavı sonuçları ile lisans ve yüksek lisans öğrenimi sırasında alınan notların ne şekilde değerlendirmeye alınacağı ve ayrıca yabancı dil sınavı yapılıp yapılmayacağı, yapılması halinde hangi düzeyde yabancı dil bilgisi aranacağı ilgili senato tarafından belirlenir …”; “Yeterlik Sınavı” başlıklı 21. maddesinde; “… d) Doktora yeterlik sınavına girebilmek için Kamu Personeli Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı’nda yüz üzerinden en az altmış puan almış olmak gerekir… e) Doktora yeterlik sınavı, yazılı ve sözlü olarak iki bölüm halinde yapılır. Doktora Yeterlik Komitesi, sınav jüri önerileri ve öğrencinin yazılı ve sözlü sınavlardaki başarı durumunu değerlendirerek öğrencinin başarılı veya başarısız olduğuna salt çoğunlukla karar verir. Bu karar, enstitü anabilim dalı başkanlığınca yeterlik sınavını izleyen üç gün içinde ilgili enstitüye tutanakla bildirilir…”; 32. maddesinde; “Bu yönetmeliğin yürürlüğe girmesi ile 06/10/1982 tarih ve 17830 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Öğretim Yönetmeliği ve değişiklikleri yürürlükten kaldırılmıştır. Lisansüstü programlarına 1996-1997 Eğitim öğretim yılından önce başlamış öğrencilerin, doktora yeterlik ve sanatta yeterlik için bu yönetmelikte getirilen yabancı dil şartı hariç hakları saklıdır.”; Geçici 1. maddesinde; “1995-1996 Eğitim-Öğretim yılı sonuna kadar yönetmeliğin yürürlükten kaldırılan hükümleri nedeniyle ilişiği kesilmiş olan öğrencilere, bu Yönetmeliğin hükümlerinden yararlanma hakkı tanınmaz.”; Geçici 2. maddesinde; “Bu yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte bir doktora programına kayıtlı olup da yeterlik sınavına girmemiş veya girip de başaramamış olan öğrenciler ile sanatta yeterlik programlarına kayıtlı olan öğrenciler, yabancı dil ile ilgili olarak bu yönetmelikte getirilen hükümlere tabidirler.” düzenlemeleri yer almaktadır.
20/04/2016 tarih ve 29690 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Lisansüstü eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin “Yürürlükten kaldırılan yönetmelik” başlıklı 36. maddesinde, 01/07/1996 tarih ve 22683 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin yürürlükten kaldırıldığı belirtilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu kararın karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmı yönünden;
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesinde yer alan;
“a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması” sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçesi yukarıda açıklanan Danıştay Sekizinci Dairesi kararının, dava konusu Yönetmelik hükümleri hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmı, aynı gerekçe ile Kurulumuzca da uygun bulunmuş olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen iddialar, kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyize konu kararın iptale ilişkin kısmı yönünden;
01/07/1996 tarih ve 22683 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ve davacının doktora programından ilk kez ilişiğinin kesilmesine yönelik işlem tarihinde yürürlükte olan mülga Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin 32. maddesinde; bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesi ile 06/10/1982 tarih ve 17830 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Öğretim Yönetmeliği ve değişikliklerinin yürürlükten kaldırıldığı, lisansüstü programlarına 1996-1997 eğitim öğretim yılından önce başlamış öğrencilerin, doktora yeterlik ve sanatta yeterlik için bu Yönetmelik’te getirilen yabancı dil şartı hariç haklarının saklı olduğu, Geçici 1. maddesinde de,1995-1996 eğitim-öğretim yılı sonuna kadar Yönetmeliğin yürürlükten kaldırılan hükümleri nedeniyle ilişiği kesilmiş olan öğrencilere, bu Yönetmelik hükümlerinden yararlanma hakkı tanınmayacağı düzenlenmiştir.
… Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı Genel Türk Tarihi Bilim Dalında doktora eğitimine başlamak için 13/02/1996 tarihinde dil sınavına girerek bu sınavdan başarılı olan ve bilim sınavına girmeye hak kazanan davacı tarafından, ders aşamasını tamamlayıp yeterlilik sınavı aşamasına geldiğinde 01/07/1996 tarih ve 22683 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği hükümleri uyarınca, doktora yeterlik sınavına girebilmek için getirilen yabancı dil sınavında başarılı olmak şartını yerine getirmediğinden bahisle kaydının silindiği, ancak kendisinin doktoraya başvurduğu dönemde 1982 tarihli Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin yürürlükte olduğu, bu Yönetmelik gereği başvuru sırasında girmiş olduğu dil sınavı dışında başkaca dil sınavı şartının aranmadığı, kazanılmış hakkı olduğu ve doktora programına başlayıp yeterlilik aşamasında değişen mevzuat hükümlerinin geleceğe yönelik sonuç doğurması gerekirken geriye yürütüldüğü, doktora programından ilişiğinin kesilmesi işlemi ve dayanak mevzuatın hukuka aykırı olduğu iddia edilmektedir.
Dayanağı düzenleyici işlem ile bireysel işleme karşı birlikte dava açılması ve düzenleyici işlemin yürürlükten kaldırılması nedeniyle düzenleyici işlem hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi durumunda, bireysel işlem hakkında hüküm kurulurken, düzenleyici işlem yönünden de işin esasına girilerek hukukilik denetiminin yapılması gerektiği noktasında duraksama bulunmamaktadır. Bu nedenle, temyizen bakılan bu uyuşmazlıkta, bireysel işlemin hukuka uygunluğunun değerlendirilebilmesi için, bu işlemin dayanağı olan dava konusu Yönetmelik hükümlerinin hukukiliğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
Öğrencilik statüsü devam ettiği sürece, öğrencilerin, dayanağı üst hukuk normlarına uygun olmak kaydıyla ve haklı sebeplerle idarece mevzuatta aksi öngörülmedikçe, yapılan mevzuat değişikliklerine tabi olmaları gerekmekte olup, lisansüstü programlara 1996-1997 eğitim öğretim yılından önce başlamış ve eğitimlerine devam eden öğrencilerin, doktora yeterlik ve sanatta yeterlik için sonraki tarihli Yönetmelik’te getirilen yabancı dil şartına tabi olacakları yönünde kural öngören dava konusu Yönetmelik hükümlerinde, doktora eğitiminin niteliği göz önünde bulundurulduğunda hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
İdareler tarafından, mevzuatla verilen görevlerin yerine getirilmesi amacıyla düzenlemeler yapılırken ve işlem tesis edilirken Anayasa’da yer alan hukuk devleti ilkesi uyarınca, kazanılmış hak, haklı beklenti, idari faaliyetlerin belirliliği ve hukuki güvenlik ilkesi gibi ilkelerin de göz önünde bulundurulması gerekir.
“Kazanılmış hak” doktrinde, yürürlükteki hukuka uygun olarak doğan ve böylece kişiye özgü lehte sonuçlar doğurmuş, daha sonra mevzuat değişikliği ya da işlemin geri alınması gibi durumların varlığına rağmen hukuk düzenince korunması gereken bir hak olarak tanımlanmakta olup, uyuşmazlık konusu olayda davacı dava konusu Yönetmelik değişikliği yürürlüğe girdiğinde henüz doktora programının ders aşamasında olması nedeniyle, Yönetmelik değişikliği öncesinde bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş bir hakkı bulunmamaktadır.
Bunun yanında, idarenin ister düzenleyici işlem, ister bir taahhüt, isterse uzun süren bir uygulamasına güvenerek olsun, bireylerin çıkarlarına ya da lehlerine olan bir sonuca ulaşabileceklerini ümit etmelerine “haklı beklenti” denilmektedir. Dava konusu Yönetmelik hükümleri yürürlüğe girdiğinde, doktora programının ders aşamasında olan ve yabancı dil şartını yerine getiremediğinden kaydı silinen davacının, söz konusu işlemi dava konusu yapmaksızın, daha sonra beş kez daha kaydının aynı gerekçeyle silinmesinden sonra işbu davayı açtığı anlaşıldığından, davacı bakımından haklı beklentinin varlığından da söz edilemez.
Dava konusu bireysel işlemin dayanağı olan Yönetmelik hükümlerinin hukuka uygun olduğu değerlendirildiğinden, bu hükümlere ve hukukun genel ilkelerine uygun olarak tesis edilen … tarih ve … sayılı … Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü işleminde, üst norma ve hukuka aykırılık, söz konusu işlemin iptali yolundaki Daire kararında da hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerin temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine;
2. Danıştay Sekizinci Dairesinin temyize konu 29/05/2019 tarih ve E:2013/6783, K:2019/5208 sayılı kararının karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmının ONANMASINA, dava konusu bireysel işleme ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 24/02/2021 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY

X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın bireysel işleme ilişkin kısmında da usul ve hukuka aykırılık bulunmadığı, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz istemlerinin reddi ile temyize konu kararın bireysel işleme ilişkin kısmının da onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.

KARŞI OY

XX- Dosyanın incelenmesinden, dava dilekçesinde, … Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü’nde öğretim elemanı olarak görev yapan ve … Üniversitesi’nde doktora eğitimine devam eden davacının, doktora tez aşamasına geçebilmesi için sınava girmesi gerektiği yönünde tesis edilen … tarih ve … sayılı … Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü işleminin ve bu işlemin dayanağı 01/07/1996 tarih ve 22683 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 32. maddesinde yer alan “yabancı dil şartı hariç” ibaresi ile Geçici 1. maddesinin iptali istenilmesine rağmen, davacının savunmaya cevap dilekçesinde, dava konusu Yönetmeliğin Geçici 2. maddesinin de iptalini talep ettiği, temyize konu kararda; davacının bu talebinin davayı genişletme yasağı kapsamında olması nedeniyle davanın, 29/05/2013 tarihinde kayıtlara giren dilekçe ret kararı üzerine yenileme dilekçesine hasren incelendiğinin belirtildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, davacının ilk dava dilekçesi ile davanın konusunun belirlendiği ve bundan sonraki taleplerinin davayı genişletme ve değiştirme yasağı kapsamında bulunması nedeniyle, dava konusu Yönetmeliğin Geçici 2. maddesi kapsamındaki davacı talebine yönelik olarak da hüküm kurulması gerekirken, verilen temyize konu kararda bu yönüyle hukuki isabet bulunmadığından, eksik hüküm verilmesi nedeniyle Daire kararının bozulması gerektiği oyuyla, çoğunluk kararına bu yönüyle katılmıyorum.