Yargıtay Kararı 10. Hukuk Dairesi 2023/6605 E. 2023/8954 K. 28.09.2023 T.

YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2023/6605
KARAR NO : 2023/8954
KARAR TARİHİ : 28.09.2023

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
KARAR : Ret

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Mahkemece davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın, davacı vekili tarafından temyizi neticesinde kararın bozulması üzerine bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde davanın reddine karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili, müvekkilinin 1999 yılı Ocak ayında davalı şirkete ait işyerinde çalışmaya başladığını, 4401200304936 sigorta sicil numarasıyla ilk defa 41013 hizmet koduyla 2003/3 ayı ve 2004/1 ayında davalı şirkette sigortalı olarak gösterildiğini, müvekkilinin çalışmaya devam ettiği halde 1013729 hizmet kodu ile Ber Gıda Ltd. Şti.’nde sigortasının gösterildiğini, müvekkilinin ise bu durumdan haberinin olmadığını, müvekkilinin sigortasının yatırılmasını söylediğini ancak paraya ihtiyacı olduğu için mecburen çalışmak zorunda kaldığını akabinde hiçbir gerekçe gösterilmeden 2007 yılının 4 üncü ayında işveren tarafından işten çıkarıldığını, müvekkilinin davalı şirkete ait işyerinde çalıştığı zaman diliminde temizlik işi yapıldığı için çeşitli bankalarda çalıştığını, bu bankaların Garanti Bankası, Koç Bank ve Osmanlı Bankası olduğunu, davalı şirketin ihaleleri bankalardan alarak temizlik işçilerini sigortasız çalıştırdığından bahisle, müvekkilinin davalı şirkete ait işyerinde 1999 Ocak ayı ile 2007 yılının 4 üncü ayı tarihleri arasında sigortaya tabi hizmetle çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı Kurum vekili, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı şirket vekili, davacının 31.10.2003 ile 30.03.2004 tarihleri arasında şirketleri nezdinde 151 gün süreyle çalıştığını ve bu çalışmalarının Kuruma bildirildiğini, davacının şirketleri bünyesinde çalıştığını iddia ettiği dönemde farklı firmalarda çalıştığının kayıtlardan anlaşıldığını beyan etmiştir.

III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 16.03.2016 tarihli ve 2013/100 E., 2016/178 K. sayılı kararı ile “Tüm dosya kapsamı; bilgi ve belgeler ile deliller incelendiğinde: Dava niteliği itibariyle 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79/10 maddesine dayalı hizmet tespiti istemidir. 506 sayılı S.S.K.’nun 3 üncü maddesinde sayılan istisnalara girmemek kaydıyla, sigortalılık niteliği, Kanun’un 2 nci maddesine göre hizmet akdinin kurulması ve 6 ncı madde gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. Mahkememizce yapılan araştırma ve toplanan delillere göre dava dilekçesinde iddia olunduğu şekliyle ispat hususunun gerçekleşmediği” gerekçesiyle; “sübut bulmayan davanın reddine” karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. İlk Bozma Kararı
1.Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Daire kararında; “Davacı, davalı işverene ait işyerinde 1999 yılı Ocak ayı ile 2007 yılının Nisan ayı arasında geçen hizmetinin tespitini talep etmiştir. Mahkemece, çalışma iddiasının ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de tesis edilen hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

… Bu yasal düzenleme ve açıklamalar ışığı altında inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacının 31.01.2006-04.07.2006 tarihleri arasındaki çalışmalarının 1013729 sicil nolu Ber Gıda … Ltd. Şti. tarafından bildirilmiş olması karşısında anılan çalışmanın iptali ile hizmetin davalı işyerinde geçtiğinin tespiti için; dava dışı Ber Gıda … Ltd. Şti.’ye yöntemince husumet yöneltilerek çalışmanın iptali değerlendirilmeli, dava dışı işyerinde çalışmanın sabit olması halinde 1999-2004 arasındaki hizmet yönünden davanın hak düşürücü süreye uğradığı gözetilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir.

2)… Somut olayda, yapılacak yargılama neticesinde Ber Gıda … Ltd. Şti.’ndeki çalışmanın iptal edilmesi halinde 1999-2004 arasındaki süre hak düşürücü süreye uğramayacağından, davacının davalıya ait işyerindeki çalışmalarının varlığı araştırılmalıdır. Bu kapsamda Mahkemece, davanın somutlaştırılması yükümlülüğü çerçevesinde davacıya, hangi tarihlerde hangi işyerlerinde çalıştığı, ay ve yıl belirtilmek suretiyle hangi bankanın hangi şube veya şubelerinde çalıştığı, şef ve amirlerinin kimler olduğu hususları açıklattırılmalı; davacının tespit istediği sürelerde çalıştığı iddia edilen banka şubelerinde görev yapan şef/amir vb. yetkililer resen tespit edilerek beyanlarına başvurulmalı, çalışılan banka şubelerinin davacıyla ilgili işyeri kayıtları celbedilmeli, bankalara komşu işyeri çalışanları tespit edilerek beyanlarına başvurulmalı, çalışmanın varlığı ve niteliği yöntemince araştırılmalı ve toplanan tüm kanıtlar yeniden değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre bir karar verilmelidir.” gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile “Bordro tanığı … beyanında; davacıyı davalı şirkette görmem nedeniyle tanırım, davalı iş yerinde 2002-2004 yılları arasında kış aylarında kalorifer yakmak suretiyle çalıştım. Yazları çalışmadım. Ben şirket bürosuna gittiğimde iki sefer davacı bize çay getirmişti, ben davacının şirketin çalışanı olduğunu düşündüm. 2002-2004 yılları arasında ay başlarında ben şirkete uğruyordum uğradığımda davacının çalıştığını görüyordum. Ancak davacının ne zaman işe başladığını, ne zaman ayrıldığını hangi sürelerde çalıştığını bilemiyorum” şeklinde beyanda bulunduğu,

Bordro tanığı Derya Ayabakan beyanında; “Davacıyı davalı şirkette çalışmasından önce de tanıyordum. Davalı iş yerinde 2004 yılında tahminen bir yıl sekreter olarak çalıştım. 2004 yılında davalı şirkette çalışırken davacının da aynı şirkette 2-3 ay temizlik personeli olarak çalıştığını biliyorum. Benim çalışmamdan önce davacının aynı şirkette çalışıp çalışmadığını bilemiyorum. 2004 yılından sonra davacıyı başka şirkette çalışırken gördüm. Aynı şekilde © şirket hakkında da davacı sigortasının yapılmadığı için şikâyetçi olmuş, 2004 yılından sonra davalı şirket el değiştirmiştir. Ben davacı ile sadece 2-3 ay birlikte çalıştım. Davacı, davalı iş yerinden benden önce ayrılmıştır. Ben daha sonra ayrıldım, Mehmet Özelmacı Güven Temizliğin sahibiydi, davacı davalı Yerbilim Şirketi’nden önce Mehmet Özelmacı’nın şirketinde çalışıyordu. Orda ne kadar süre ile çalıştığını bilemiyorum, önceden Yer Bilim Şirketi ile Güven Temizlik ortaktı, daha sonra ayrıldılar, Mehmet Özelmacı eskiden Yerbilim Şirketi’nin ortağıydı, Yerbilimden ayrıldıktan sonra davacı ismini söylemek istemediğim bir şirkette uzun süre çalışmıştır, bu şirketin davalı şirket, Güven Temizlik veya Mehmet Özelmacı ile bir ilgisi yoktur, ben Yerbilim Şirketi sahibinin yeğeni ile evliyim” şeklinde beyanda bulunduğu,

Bordro tanığı: … beyanında: ”Ben taşeron firma olan Yer Bilim Jeoloji Müh. Şirketi adına eskiden Koç Bank olan şu an Yapı Kredi Bankası olan yerde çaycılık yapıyordum, ben işe başlar başlamaz benim sigortam eksiksiz yapıldı, banka takip ettiği için sigortamı eksiksiz yaptılar, benim sigortamda herhangi bir sorun yoktu, davacıyı yeni gördüm, hatırlamıyorum, kendisinin Yer Bilim Jeoloji Müh. Şirketi’nde çalışıp çalışmadığını, çalışmış ise hangi yıllarda işe başladığını, sigortasının yapılıp yapılmadığını, yapılmış ise eksik yapılıp yapılmadığı gibi konularda bilgim yoktur” şeklinde beyanda bulunduğu,

Bordro tanığı: … beyanında: Ben 1999 – 2000 yılları arasında Malatya Osmanlı Bankası’nda çaycı olarak çalıştım, benim sigortamı Yer – Bilim Jeoloji Mühendislik şirketi yatırıyordu, bankadaki temizlik ve çaycılık işlerini bu şirket yapıyordu, ben haftanın hergünü bankadaydım, o tarihte davacı Melehat Adıyaman’ı görüyordum, 1999 yılının başlarında davacıyı görüyordum, sabahları temizliğe geliyordu, ayrıca 15 günde bir genel temizlik vardı, o dönemlerde görüyordum, öğrendiğime göre davacı da bildiğim kadarıyla Yer Bilim Jeoloji Müh. Personeli olarak bankada temizlik işlerini yapıyordu, sigortasının yapılıp yapılmadığını bilmiyorum, yapılmış ise de sigortasının tam mı yoksa eksik mi yapıldığı hususlarında bilgim yoktur Şirket birden fazla bankanın temizliğini yapıyor olabilir, ancak ben sadece Osmanlı Bankasını biliyorum, başka bir bilgim yoktur şeklinde beyanda bulunduğu,

Bordro tanığı … beyanında: Ben davalı şirketin 1994 yılı ile 2004 tarihleri arasında ortağıydım ve aynı zamanda müdür olarak yöneticisiydim. Davacıyı tanırım. Görev yaptığım şirket zaman zaman değişik yerlerde ihale ile temizlik işi alıyordu. İş aldığımız yerlerdede çoğunlukla bizden önceki taşeronun çalıştırdığı işçiler oluyordu. Biz ihaleyi aldıktan sonra bu eski işçiler bizim işçimiz olarak çalışmaya devam ediyorlardı. Bizde sigortalarını Kuruma bildiriyorduk. Davacıda bu şekilde ihale aldığımız bir yerde eski bir işçi idi biz ihaleyi aldıktan sonra bizim işçimiz olarak bir süre görev yaptı. Sigorta pirimlerini Kuruma olduğu gibi bildirdik. Çalışma dönemi ve çalışma gün sayısı Kuruma bildirildiği kadardır. Bu konuda dosyaya evrak sunmuştum” şeklinde beyanda bulunduğu,

Tanık … beyanında: ”Ben inşaatçı olarak çalışırım. Tarafıma bildirilen tarafları tanımam. Böyle bir iş yerinden de haberim yoktur. Beni niye şahit gösterdiklerini de bilmiyorum. Tanımadığım bilmediğim bir konu hakkında da tanıklık yapamam ” şeklinde beyanda bulunduğu,

Tanık … beyanında; ben Yer Bilim Jeoloji Ltd. Şti.’nin ilk kurucularındanım. Hatırladığım kadarıyla şirket 1992-1993 yıllarında kurulmuştu. Ben davacıyı tanımıyorum. Çalışmasına ilişkin bilgi sahibi değilim. Şirket kurulduktan sonra sürekli ortaklar değişti. Ben 4 yıl kadar şirkette mühendislik yapıp sonrasında öğretmen oldum. Ben Ber Gıda Şirketini bilmiyorum. Benim çalıştığım dönemde Yer Bilim Şti. Mühendislik hizmeti veriyordu. Ben ayrılmadan önceki son dönemlerde şirkete temizlik işi de eklendi. Ancak davacının çalışıp çalışmadığını bilmiyorum” şeklinde beyanda bulunduğu,

Bordro tanığı … beyanında; ”Ben tanıklık yapmak istemiyorum. Davalı benim kız kardeşimdir. Ayrıca şirket benim olmamasına rağmen %1 i benim üzerime yapılmıştır.” şeklinde beyanda bulunduğu,

Yargıtay bozma ilamı sonrasında davanın somutlaştırılması konusunda davacı tarafça beyanda bulunulmuş olmakla,

Davacının Ber Gıda isimli şirkette çalıştığına ilişkin beyanda da bulunduğu anlaşılmakla,
Yargıtay ilamı sonrasında ihya davası açılmış kesinleşmiş, taraf teşkili sağlanmış,
Komşu iş yeri tanığı konusunda Emniyete müzekkere yazılmış,
Yargıtay kararı sonrasında bordro tanıkları dinlenmiş olmakla,
Tüm dosya kapsamı, tanık beyanları dikkate alındığında davacının davalı iş yerinde çalıştığı hususunu ispat edemediği, dinlenen tanıkların davacının çalıştığı hususunda bilgi sahibi olmadıkları, davacının davalı iş yerinde çalıştığı hususunun dosya kapsamındaki delillerden de anlaşılacağı üzere ispat edemediği yönünde kanaat oluşmakla” davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, davanın somutlaştırılması yükümlülüğü çerçevesinde davacı olarak, hangi tarihlerde hangi işyerlerinde çalıştığı, ay ve yıl belirtilmek suretiyle hangi bankanın hangi şube veya şubelerinde çalıştığı, şef ve amirlerinin kimler olduğu hususlarının açıklandığını ancak sayın Yerel Mahkemece tespiti istenilen sürelerde çalıştığı iddia edilen banka şubelerinde görev yapan şef/amir vb. yetkililerin resen tespit edilerek beyanlarına başvurulmadığı, çalışılan banka şubelerinin davacıyla ilgili işyeri kayıtlarının celbedilmediğini, bankalara komşu işyeri çalışanları tespit edilerek beyanlarına başvurulmadığını, çalışmanın varlığı ve niteliğinin yöntemince araştırılmadığını, üzerinden geçen uzun zamandan sonra (dosyanın yerel mahkemece reddine karar verilmesinin akabinde Yargıtay ilamı neticesinde bozulması sonrası geçen süre 10 yıldır) tanıkların, davacı müvekkilin çalıştığı sürelere ve çalıştığı yıllara ilişkin detaylı bir bilgi vermesinin de mümkün olmadığını ancak şirket bünyesinde geçen çalışmaların gerçek olduğunu, verilen kararın eksik araştırmaya dayalı olduğunu beyanla davanın kabulünü ve kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirdiği gibi, mahkemenin kararını bozmuş olan Yargıtay Hukuk Dairesince; sonradan, ilk bozma kararı ile benimsemiş olduğu esaslara usuli kazanılmış hakka aykırı bir şekilde, ikinci bir bozma kararı verilememektedir. (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulu’nun 12.07.2006 gün, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı)

Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK)

2. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun’un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun’un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3.Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme
1.Eldeki davada verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olup bozma gereklerinin tam olarak yerine getirilmediği anlaşılmaktadır.

Önceki bozma ilamında; bu yasal düzenleme ve açıklamalar ışığı altında inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacının 31.01.2006-04.07.2006 tarihleri arasındaki çalışmalarının 1013729 sicil nolu Ber Gıda … Ltd. Şti. tarafından bildirilmiş olması karşısında anılan çalışmanın iptali ile hizmetin davalı işyerinde geçtiğinin tespiti için; dava dışı Ber Gıda … Ltd. Şti.’ye yöntemince husumet yöneltilerek çalışmanın iptali değerlendirilmeli, dava dışı işyerinde çalışmanın sabit olması halinde 1999-2004 arasındaki hizmet yönünden davanın hak düşürücü süreye uğradığı gözetilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir.

Eldeki davada, davacının bozma sonrasında yapılan yargılamada talep sonucunun açıklanması için verilen süre üzerine davacı tarafından verilen 14.10.2020 tarihli beyan dilekçesinde 2006 Şubat başıyla 2007/7 nci ayına kadar Ber Gıda şirketinde çalıştığına dair beyanda bulunduğu ancak 30.09.2020 tarihli celsede ise davacı asılın Ber Gıda’da çalışmadığına dair beyanda bulunduğu, birbirinin aksi yönde verilen beyanlara ilişkin çelişkinin giderilmediği anlaşılmakla oluşan çelişkinin giderilmesi ve davacının Ber Gıda şirketinde çalışıp çalışmadığı tespit edilmeli; davalı temizlik şirketinin ihale ile iş aldığı bankalara müzekkere yazılarak bu dönemlere ilişkin temizlik sözleşmeleri bankalardan ve davalı şirketten istenmeli, davacının dilekçelerinde belirttiği ve resen yapılacak araştırma sonucunda tespit edilecek bankalarda o dönem çalışan görevli/ şef/ müdür/ personel belirlenerek ve davacı tarafından bankalarda çalıştığına dair ismi verilen kişiler dinlenilerek davacının çalışmaları hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde ortaya konulup deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan Mahkeme kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgilisine iadesine,

Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,

28.09.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.