Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2016/8874 E. , 2021/3678 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2016/8874
Karar No : 2021/3678
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- …
2- …
VEKİLİ : Av. …
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Bakanlığı
VEKİLİ : 1. Hukuk Müşaviri Yrd. …
İSTEMİN_KONUSU : …. İdare Mahkemesinin .. tarih ve E:…, K:.. sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından; … Nüfus Müdürlüğü tarafından bu yönde bir talebi olmaksızın … adına TC Kimlik Kartı düzenlendiği, söz konusu belgeye istinaden gerçekleştirilen çeşitli yasadışı faaliyetler sonrası zarara uğranıldığı, bahse konu zararın davalı idarenin hatalı işleminden kaynaklandığı ve zararın idarenin hizmet kusurundan ortaya çıktığı iddialarıyla uğranıldığı öne sürülen … yönünden 50.000,00 TL manevi ve 30.000,00 TL maddi, eşi … bakımından 50.000,00 TL manevi ve 1.000,00 TL maddi zararın tazminine karar verilmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:.. sayılı kararıyla; davacıların MERNİS sistemi üzerindeki ilk adres kaydının 14/03/2007 tarihinde TÜİK tarafından İstanbul İli, Bahçelievler İlçesi, … Mahallesi, … Sokak, No:… olarak kaydedildiği, … tarafından 26/09/2008 tarihinde Küçükçekmece Nüfus Müdürlüğüne Küçükçekmece İlçesi, … Mahallesi, Kuşkonmaz Sokak, No:… numaralı adresin beyan edildiği, davacıların … Mahallesi, … Sokağa ait adres kaydına rastlanılmadığı, yine dönemin … Mahallesi Muhtarı hakkında Başakşehir Kaymakamlığınca soruşturma izni verilmesine karar verildiği, davacıların hiç bir zaman MERNİS kayıtları üzerinde … Mahallesi, Narin Sokakta adres kaydının bulunmamasına karşın, davacı … adına … Mahalle Muhtarlığınca düzenlenen talep formuna istinaden …. seri nolu ve … seri nolu nüfus cüzdanlarının düzenlendiği dikkate alındığında davalı idarenin bu işlemlerde hizmet kusurunun bulunduğu, talep dışında davacı … adına tanzim edilen nüfus cüzdanları nedeniyle davacıların uğradığı zararın tazmini gerektiği, davacıların maddi zararlarının tazmini bakımından; davacılar tarafından uğranıldığı öne sürülen zararların tereddüte yer bırakmayacak şekilde açıkça ortaya konulması gerekirken, bu usüle uygun olarak uğranılan zarar ortaya konulmadığından talebin reddine hükmetmek gerektiği, manevi zararların tazmini istemi bakımından; manevi tazminatın, zenginleşmeye yol açmayacak şekilde belirlenmesi gerekmekte ise de, tam yargı davalarının niteliği gereği takdir edilecek manevi tazminat miktarının, idarenin hizmet kusurunu ve olayın ağırlığını ortaya koyacak, hukuka aykırılığı özendirmeyecek, bir başka ifade ile benzeri olayların bir daha yaşanmaması için caydırıcı bir miktarda olması da gerektiğinden, dosyadaki bilgi ve belgelere göre olayın vuku buluş şekli ve bu nedenle duyulan elem ve ızdırabın karşılığı olarak, ancak sebepsiz zenginleşmeye yol açmayacak düzeyde davacılardan … için 30.000,00 TL, eşi … için 15.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesi gerektiği gerekçesiyle davacıların maddi tazminata ilişkin taleplerinin reddine, manevi tazminat isteminin 45.000,00 TL’lik kısmının kabulü ile bu tutarın davalı idare tarafından davacılara ödenmesine, fazlaya ilişkin manevi tazminat talebinin ise reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından, … adına düzenlenen nüfus cüzdanı ile adına şirket kurulup, banklarda hesaplar açılıp, çekler düzenlendiği, hakkında savcılık soruşturmaları ve ceza davaları açıldığı, her ne kadar belge sunamasalar da … hakkında açılan soruşturma ve davaların takibi için masraflar yapıldığı, hakkında 100 ün üzerinde soruşturma ve dava olduğu, bu soruşturma ve davaları bizzat takip ettiği, her bir soruşturma ve dava için ortalama olarak 300,00 TL masraf yapıldığının kabulünün gerektiği, bu nedenle maddi zararlarının karşılanması gerektiği, hükmedilen manevi zarar miktarlarının düşük olduğu; davalı idare tarafından, olayda idarelerinin kusuru olmadığı, mahalle muhtarınca düzenlenen belgelere göre nüfus cüzdanı düzenlendiği, nüfus cüzdanlarının usulsüz düzenlendiğinin anlaşılması üzerine iptal edildiği, hükmedilen manevi tazminat miktarlarının fahiş olduğu ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN_SAVUNMASI : İçişleri Bakanlığı tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuş, davacılar tarafından savunma dilekçesi verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davacıların temyiz istemlerinin kısmen kabulü, kısmen reddi, davalı idarenin temyiz isteminin ise reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dava, Küçükçekmece Nüfus Müdürlüğü tarafından bu yönde bir talebi olmaksızın … adına TC Kimlik Kartı düzenlendiği, söz konusu belgeye istinaden gerçekleştirilen çeşitli yasadışı faaliyetler sonrası zarara uğranıldığı, bahse konu zararın davalı idarenin hatalı işleminden kaynaklandığı ve zararın idarenin hizmet kusurundan ortaya çıktığı iddialarıyla uğranıldığı öne sürülen … yönünden 50.000,00 TL manevi ve 30.000,00 TL maddi, eşi … bakımından 50.000,00 TL manevi ve 1.000,00 TL maddi zararın tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
MAHKEME KARARININ MANEVİ TAZMİNAT TALEBİNE ve …’İN MADDİ TAZMİNAT TALEBİNE İLİŞKİN KISMI YÖNÜNDEN HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın manevi tazminat talebine ve …’in maddi tazminat talebine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
MAHKEME KARARININ ZEKİNE ÖTER’İN MADDİ TAZMİNAT TALEBİNE İLİŞKİN KISMI YÖNÜNDEN HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; davacılardan … adına … Mahalle Muhtarınca düzenlenen nüfus cüzdanı talep belgesine istinaden Küçükçekmece Nüfus Müdürlüğü tarafından 01/10/2007 tarihinde yenileme nedeniyle … seri nolu nüfus cüzdanı düzenlendiği, yine … Mahalle Muhtarınca tanzim edilen nüfus cüzdanı talep belgesi dikkate alınarak Küçükçekmece Nüfus Müdürlüğünce 25/01/2008 tarihinde yenileme nedeniyle … seri nolu nüfus cüzdanı düzenlendiği, söz konusu cüzdanların sırasıyla 11/02/2010 ve 19/10/2009 tarihlerinde “Hukuki Geçerliliği Olmayan Cüzdanla” olarak belirlendiği, davacı tarafından bu yönde bir talebi olmamasına rağmen düzenlenen söz konusu nüfus cüzdanları ile adına gerçekleştirilen yasa dışı faaliyetler nedeniyle mağdur olduğu gerekçesiyle uğradığı öne sürülen … bakımından 50.000,00 manevi, 30.000,00 TL maddi, eşi … bakımından 50.000,00 TL manevi, 1.000,00 TL maddi olmak üzere 100.000,00 manevi, 31.000,00 TL maddi zararın tazmini istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda; davacıların MERNİS sistemi üzerindeki ilk adres kaydının 14/03/2007 tarihinde TÜİK tarafından İstanbul İli, Bahçelievler İlçesi, … Mahallesi, … Sokak, No:… olarak kaydedildiği, … tarafından 26/09/2008 tarihinde Küçükçekmece Nüfus Müdürlüğüne Küçükçekmece İlçesi, … Mahallesi, … Sokak, No:7/4 numaralı adresin beyan edildiği, davacıların … Mahallesi, .. Sokağa ait adres kaydına rastlanılmadığı görülmektedir.
Bu durumda; davacıların hiç bir zaman MERNİS kayıtları üzerinde … Mahallesi, Narin Sokakta adres kaydının bulunmamasına karşın, davacı … adına … Mahalle Muhtarlığınca düzenlenen talep formuna istinaden … seri nolu ve …. seri nolu nüfus cüzdanlarının düzenlendiği dikkate alındığında davalı idarenin bu işlemlerde hizmet kusurunun bulunduğu görülmüş olup, talebi dışında davacı … adına tanzim edilen nüfus cüzdanları nedeniyle …’in uğradığı zararların tazmini gerektiği sonucuna varılmaktadır.
İdare Mahkemesince; uğranıldığı öne sürülen zararların tereddüte yer bırakmayacak şekilde açıkça ortaya konulması gerekirken, bu usüle uygun olarak uğranılan zarar ortaya konulmadığı gerekçesiyle …’in maddi tazminat talebinin reddine karar verilmiş ise de, davalı idarenin kusurlu işlemleri sonucunda düzenlenen nüfus cüzdanları ile üçüncü kişiler tarafından yapılan ve suç teşkil eden eylemler nedeniyle … hakkında savcılıklarca soruşturmalar açıldığı, hakkında iddianameler düzenlenerek ceza davaları açıldığı görülmektedir.
Olayda, davacı tarafından anılan soruşturma ve davalar nedeniyle yapılan harcamalara ilişkin olarak dosyaya belge ibraz edilmemiş ise de, davacı hakkında 100’ün üzerinde soruşturma ve dava açılmış olduğu, her bir dosya için davacı tarafından çeşitli masraflar yapılmış olduğunun açık olduğu, dosya başına ortalama olarak istenen 300,00 TL masrafın makul ve hayatın olağan akışına uygun bir rakam olduğu, bu nedenle …’in 30.000,00 TL maddi zarara uğradığının kabul edilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmaktadır.
Bu itibarla, İdare Mahkemesi kararının …’in maddi tazminat isteminin reddine ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Tarafların manevi tazminata yönelik temyiz istemlerinin ve davacı …’in maddi tazminata yönelik temyiz isteminin reddine, davacı …’in maddi tazminata yönelik temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine ilişkin temyize konu …. İdare Mahkemesinin 28/01/2016 tarih ve E:…, K:… sayılı kararının manevi tazminata ve …’e ilişkin maddi tazminata yönelik kısmının ONANMASINA, …’e ilişkin maddi tazminata yönelik kısmının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun’un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 29/06/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.