Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2017/3197 E.  ,  2022/4844 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2017/3197
Karar No : 2022/4844

TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- …Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
2- …İhracatçı Birlikler Genel Sekreterliği
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : İflas Halinde … Piliç Yem San. A.Ş.
VEKİLİ : Av. …

İSTEMLERİN_KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, şirket adına düzenlenmiş olan … tarih ve … sayılı dahilde işleme izin belgesinin ihracat taahhüdü hesabı kapatma işleminin iptal edilerek, “iş bu belge kapsamında yapılacak buğday ithalatına ihracat taahhüdünün tamamlanmasını müteakip izin verilecektir” özel şartının ihlal edildiğinden bahisle söz konusu dahilde işleme izin belgesi kapsamında ithali gerçekleştirilen 367.780,80 USD tutarındaki buğdayın muafiyet kapsamından çıkartılarak yeniden kapatılmasına ilişkin İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği’nin … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; belge kapsamında tavuk ürünü ihraç edilmesi karşılığında, ihraca konu malın üretiminde kullanılan değişik miktarlarda soya küspesi ve buğday ithalatının öngörüldüğü, tavuk üretiminde kullanılan bu ürünlerden buğdaya ilişkin Genelgelerde özel kuralların belirlendiği, buna göre, 2011/1 sayılı Tarım Ürünlerine İlişkin Dahilde İşleme Rejimi Genelgesi’nin 7/1-a maddesinde belirtildiği üzere, belge kapsamında buğday ithalatına, ihracat taahhüdüne konu eşyanın ihracatının tamamının gerçekleştirilmesini müteakip izin verileceğinin öngörüldüğü, ancak söz konusu Genelge’nin davacı şirket adına belge düzenlendikten sonra 12/12/2011 tarihinde yürürlüğe girdiği, belge düzenlenen tarihte yürürlükte olan 2007/3 sayılı Tarım Ürünlerine İlişkin Dahilde İşleme Rejimi Genelgesi’nde ise konu ile ilgili olarak belirgin ve net bir kuralın yer almadığı, 2011/1 sayılı Tarım Ürünlerine İlişkin Dahilde İşleme Rejimi Genelgesi’nin 7/1-a maddesinde 29/05/2014 tarihinde yapılan değişiklik ile de ihracat taahhüdünün tamamı tamamlanmadan ithalat yapılamayacağına ilişkin bir düzenleme bulunmadığından, Dahilde İşleme İzin Belgesi’nde belirtilen kurallara aykırı olarak işlem yapıldığından bahsedilemeyeceği, bu durumda, “Dahilde İşleme İzin Belgesi” kapsamında 367.780,80 USD tutarındaki buğday cinsi ithalatın muafiyet kapsamından çıkartılmasına ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: …Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu … İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idareler tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle davalı idarelerin istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davalı Ticaret Bakanlığı tarafından, davacı firmanın tavuk bonfilesi ve sosisi ihracatı taahhüdü karşılığında mısır ve soya küspesi ithalatının öngörüldüğü dahilde işleme izin belgesi başvurusunun 21/10/2011 tarihinde idarelerince onaylandığı, davacı firma tarafından 09/12/2011 tarihli başvuru ile ithal edilecek mısır yerine buğday ithalatı gerçekleştirmek üzere belgede revize talebinde bulunulması üzerine talebin 12/12/2011 tarihinde uygun bulunarak onay tarihindeki mevzuat hükümleri uyarınca ““işbu belge kapsamında yapılacak buğday ithalatına ihracat taahhüdünün tamamlanmasını müteakip izin verilecektir” özel şartının dercedildiği, 12/12/2011 tarihinde Tarım Ürünlerine İlişkin Dahilde İşleme Rejimi Genelgesinde değişiklik yapılarak dahilde işleme rejimi kapsamında buğday ithalatına, ihracat taahhüdüne konu eşyanın tamamının gerçekleştirilmesini müteakip izin verileceğinin düzenlendiği, belgenin ilk tanzim edildiği şekliyle buğday ithalatı bulunmadığından belgenin tanzim edildiği tarihteki mer’i mevzuat hükümlerine gidilemeyeceği, belgenin belgedeki şartlar da dikkate alınarak kapatılabileceği, Genelgede 29/05/2014 tarihinde değişiklik yapılarak yem hammaddesi ithalatını öngören belgeler kapsamında eşdeğer eşya olarak buğday ithalatına izin verilmeyeceği, dahilde işleme rejimi çerçevesinde yem hammaddesi olarak ithal edilecek buğdayın düşük vasıflı ekmeklik buğday vasfında olması gerektiğinin belirtildiği, dava konusu belge taahhüt hesabının 28/04/2014 tarihinde kapatıldığı, Genelgede söz konusu madde hükümlerinin lehe uygulanmasına ilişkin ayrıca bir düzenlemeye yer verilmediği, uluslararası pazarda karşılaşılan dinamik yapı ve piyasa şartlarının sezona göre farklılık arz etmesi nedeniyle belge süreleri içerisinde düzenlemelere gidilebildiği, belge kapsamındaki özel şartlara ve yürürlükteki mevzuata uyulması gerektiği iddialarıyla; davalı İstanbul İhracatçı Birlikler Genel Sekreterliği tarafından ise, 2011/1 sayılı Genelgenin belgenin uygulanması ve kapatılması sırasında yürürlükte olduğu, davacının Genelge ve belgedeki özel şarta uymadığı, ihracat taahhüdünü tamamlamadan buğday ithal ettiği, idarelerinin Ticaret Bakanlığının talimatı ile hareket ederek dava konusu işlemi tesis ettiği, davacı tarafından … tarih ve … sayılı Dahilde İşleme Rejim Kararının Geçici 18. maddesi kapsamında ihracatın tamamlanması için taraflara süre verilmesi gerektiği iddia edilmişse de söz konusu düzenlemenin dahilde işleme izin belgesinin uygulanması ve kapatılması sırasında yürürlükte bulunmadığı, bu hükmün belge süreleri bitmiş ancak ihracat taahhüdü henüz tamamlanmamış firmalara yönelik olduğu, işlemin iptali durumunda vergi ziyaı ortaya çıkacağı iddialarıyla temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı şirket adına düzenlenen … tarih ve … sayılı dahilde işleme izin belgesi kapsamında 500.000 kg bonfile ve 1.000.000 kg sosis ihracatı karşılığında 1.149.315 kg buğday ve 851.589 kg soya küspesinin ithalatı öngörülmüş, anılan belgenin özel şartlar bölümünde ”işbu belge kapsamında yapılacak buğday ithalatına ihracat taahhüdünün tamamlanmasını müteakip izin verilecektir” şartına yer verilmiştir.
İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin … tarih ve …sayılı işlemi ile davacının dahilde işleme izin belgesi taahhüt hesabı ithal edilen hammaddenin tamamının ihraç edilen mamul bünyesinde kullanıldığı tespit edildiğinden gerçekleşme değeri üzerinden kapatılmıştır.
10/01/2014 tarihli inceleme raporunda, belgede yer verilen buğdaya ilişkin şartın ihracat taahhüdünün tamamının tamamlanmasından sonra buğday ithal edilebilmesi olarak yorumlanması gerektiği belirtilmiş, dava konusu dahilde işleme izin belgesi kapsamında da ihracat taahhüdünün tamamı gerçekleşmeden buğday ithalatı yapıldığı tespit edilmiştir.
Davalı Ticaret Bakanlığının 03/04/2014 tarihli yazısı ile, davaya konu belge de anılarak, ihracat taahhüdünün tamamı gerçekleşmeden buğday ithalatı yapıldığı tespit edilen belgelere ilişkin daha önceki müeyyidesiz olarak tesis edilen kapatma işlemlerinin iptal edilmesi, ihracat taahhüdü tamamlanmadan ithal edilen buğdayın muafiyet kapsamından çıkarılarak yeniden belge kapatma işlemlerinin tekemmül ettirilmesi davalı İstanbul İhracatçı Birlikler Genel Sekreterliği’nden istenilmiştir.
Bunun üzerine, İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin dava konusu …tarih ve …tarihli işlemi ile, önceki müeyyidesiz ihracat taahhüdü hesabı kapatma işleminin iptal edildiği belirtilerek, “iş bu belge kapsamında yapılacak buğday ithalatına ihracat taahhüdünün tamamlanmasını müteakip izin verilecektir” özel şartının ihlal edildiğinden bahisle söz konusu dahilde işleme izin belgesi kapsamında ithali gerçekleştirilen 367.780,80 USD tutarındaki buğdayın muafiyet kapsamından çıkartılarak taahhüt hesabı yeniden kapatılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 108. maddesinde; “Serbest dolaşımda olmayan eşya, işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılmasından sonra Türkiye Gümrük Bölgesinden yeniden ihraç edilmesi amacıyla, gümrük vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın ve vergileri teminata bağlanmak suretiyle, dahilde işleme rejimi kapsamında geçici olarak ithal edilebilir. Eşyanın işlem görmüş ürünler şeklinde ihracı halinde, teminat iade olunur. Eşyanın bu şekilde dahilde işleme rejiminden yararlanmasına şartlı muafiyet sistemi denir.” hükmü yer almaktadır.
2005/8391 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kararının 5. maddesinde şartlı muafiyet sistemi; dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında ihracı taahhüt edilen işlem görmüş ürünün elde edilmesinde kullanılan ve serbest dolaşımda bulunmayan hammadde, yardımcı madde, yarı mamul, mamul ile değişmemiş eşya, ambalaj ve işletme malzemesinin, Türkiye Gümrük Bölgesinde (serbest bölgeler hariç) yerleşik firmalarca, ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın, vergisi teminata bağlanmak suretiyle ithal edilmesi ve ihracat taahhüdünün gerçekleşmesini müteakip, alınan teminatın iade edilmesi şeklinde tanımlanmış, 19. maddesinin 2. fıkrası; dahilde işleme izin belgesinin/dahilde işleme izni ihracat taahhüdünün, belgede/izinde belirtilen şartlar da dikkate alınmak suretiyle, dahilde işleme rejimi hükümleri çerçevesinde eşdeğer eşya ve/veya ithal eşyasından elde edilen işlem görmüş ürün ile değişmemiş eşyanın ihraç edildiğinin tespiti kaydıyla kapatılacağını, 26. maddesinin 1. fıkrası; Müsteşarlığın Karar hükümlerine istinaden, dahilde işleme rejimi ile ilgili usul ve esaslara ilişkin tebliğ ve genelgeler çıkarmaya, izin ve talimat vermeye, özel ve zorunlu durumları inceleyip sonuçlandırmaya ve uygulamada ortaya çıkacak ihtilafları idari yoldan çözümlemeye yetkili olduğunu kurala bağlamıştır.
2005/8391 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kararı’na istinaden dahilde işleme tedbirlerinin uygulama usul ve esaslarını belirlemek üzere, 20/12/2006 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren 2006/12 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Tebliği’nin 38. maddesinin 2. fıkrasında; dahilde işleme izin belgesinin/dahilde izleme izni ihracat taahhüdünün, belgede/izinde belirtilen şartlar da dikkate alınmak suretiyle, dahilde işleme rejimi hükümleri çerçevesinde eşdeğer eşya ve/veya ithal eşyasından elde edilen işlem görmüş ürün ile değişmemiş eşyanın başlamış işlemler dahil olmak üzere ihraç edildiğinin tespiti kaydıyla kapatılacağı, aksine bir durumun tespiti halinde, bu tebliğin 45 inci maddesi hükmüne göre işlem yapılacağı, Tebliğin 45. maddesinde; dahilde işleme tedbirlerini, dahilde işleme rejiminde ve belgede/izinde belirtilen esas ve şartlara uygun olarak yerine getirmeyenlerden; şartlı muafiyet sistemi kapsamında ithal edilen ve Türkiye Gümrük Bölgesi dışına veya serbest bölgelere ihracatı gerçekleştirilmeyen eşyanın ithali esnasında alınmayan verginin, ithal tarihi itibarıyla 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edileceği belirtilmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu işlem, dahilde işleme izin belgesi kapsamında gerçekleştirilen buğday ithalatının, belgede yer alan “İş bu belge kapsamında yapılacak buğday ithalatına ihracat taahhüdünün tamamlanmasını müteakip izin verilecektir.” özel şartına aykırı şekilde, ihracat taahhüdü tamamlanmadan gerçekleştirildiğinden bahisle tesis edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri kapsamında, davalı Ticaret Bakanlığı’nın, dahilde işleme rejimine ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkili olduğu, bu kapsamda dahilde işleme izin belgesine özel şartlar konulabileceğinden ve söz konusu şart dahilde işleme rejimi için davalı idarece öngörülmüş bir tedbir niteliğinde bulunduğundan, ihracat taahhüdünün bu özel şarta uygun şekilde gerçekleştirilmesi gerektiğinin kabulü gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta, davacı şirketin belge kapsamındaki 1.149.315 kg buğday ithalatını gerçekleştirdiği 16/05/2012 tarihinde henüz ihracat taahhüdünü tamamlamadığı, belgede yer alan özel şarta aykırı hareket ederek ihracat taahhüdünü tamamlamadan buğday ithalatı yaptığı görülmektedir.
Bu durumda, anılan mevzuat hükümleri uyarınca, şartlı muafiyet sistemi içerisinde ve dahilde işleme izin belgesi kapsamında, dahilde işleme izin belgesinde yer alan özel şarta aykırı olarak ithal edilen bir eşya nedeniyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin KABULÜNE,
2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin … İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 31/10/2022 tarihinde oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi.

(X)-KARŞI OY :

Davalıların temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın onanması gerektiği oyuyla aksi yöndeki Daire kararına katılmıyorum.