Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2019/1534 E.  ,  2022/8704 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2019/1534
Karar No : 2022/8704

TEMYİZ EDENLER : I- (DAVACI) …
VEKİLİ : Av. …
II- (DAVALI) … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
III- (DAVALI) … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF : I- DAVALILAR
1- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
II- DAVACI
…
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi İstanbul … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Akyazı Belediye Meclisi’nin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilerek Sakarya Büyükşehir Belediye Meclisi’nin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planı ile bu planın dayanağı Sakarya Büyükşehir Belediye Meclisi’nin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planının Sakarya ili, Akyazı ilçesi, … Mahallesi, … pafta, … ada, … parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan bilirkişi raporundaki tespitler ile dava dosyasında yer alan diğer tüm bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planında uyuşmazlık konusu taşınmazda öngörülen 10 metre enkesitli taşıt yolunun, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, kentsel tasarım ölçütlerine, plan ifade tekniklerine, imar mevzuatına ve kamu yararına uygun ve uygulanabilir olduğu sonucuna ulaşıldığından bu kısım yönünden davanın reddine, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında uyuşmazlık konusu taşınmazdan da geçecek şekilde planlanan 10 metre enkesitli yolun; dava konusu nazım imar planı ile kurgulandığı, yolun geometrisinin ve sürekliliğinin nazım imar planına aykırı olarak belirlendiğine dair bir verinin dosyada yer almadığı, Karacasu kanalının da geçtiği 26 metrelik yola alternatif olarak belirlenen yolun, doğu-batı istikametinde ve parselin güney kısmına isabet eden 20 metrelik ana artere de ulaşma bağlantısı olarak planlandığı, trafik güvenliğine yönelik eleştirilerin trafik komisyonunca belirlenecek trafik kurallarıyla (ışık vs.) aşılabileceği, dava konusu uygulama imar planı ile belirlenen 10 metre enkesitli yolun planlama esaslarına, şehircilik ilkelerine ve mevzuata uygun olduğu ancak anılan planda uyuşmazlık konusu taşınmazın bir kısmında öngörülen çocuk bahçesinin büyüklüğü ve geometrisi gereği 1/5000 ölçekli nazım imar planında gösterilmesi gerekirken bu planda yer almadığı görüldüğünden, planlar arası arazi kullanım kararlarının birbiriyle örtüşmediği ve ölçeksel ifade birliğinin sağlanamadığı, bu durumun planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırı olduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının; taşınmazdaki 10 metre enkesitli taşıt yoluna ilişkin kısmı yönünden davanın reddine, çocuk bahçesine ilişkin kısmının iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurularına konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDEN DAVALI … BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NIN İDDİALARI: İmar planları hazırlanırken kamu yararı esas alındığından yapılan düzenlemelerin şahısların menfaatlerini ihlal etmesi mümkünse de burada asıl olanın hakkaniyet ve eşitlik ilkelerine uygun hareket edilmesi olduğu, dava konusu imar planlarında da bu ilkelere uygun hareket edildiği, İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kararın bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

TEMYİZ EDEN DAVALI … BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NIN İDDİALARI: İmar planları hazırlanırken kamu yararı ve kamu düzeni esas alındığından uyuşmazlık konusu parsele isabet eden yeşil alan ve hizmet alanlarının gerekliliğinin ada bazında bu hususlar dikkate alınarak değerlendirilmesi ve İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kararın bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

TEMYİZ EDEN DAVACININ İDDİALARI : İdare Mahkemesince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan bilirkişi raporu ile … ada ve … sayılı parsel (bitişik parsel) maliki tarafından uyuşmazlık konusu aynı 10 metre enkesitli yol fonksiyonuna ilişkin kısım yönünden dava konusu ile aynı imar planlarının iptali istemiyle … İdare Mahkemesi’nin E:… sayılı dosyasında açılan davada mahkemece mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan bilirkişi raporunun aynı olduğu ve anılan dosyada alınan bu bilirkişi raporu mahkemece hükme esas alınabilecek yeterlikte bulunmayarak yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verildiği, söz edilen dosyanın bakılan davada bekletici mesele yapılması gerektiği, ayrıca mahkemenin söz konusu kararı göz önünde bulundurulduğunda bakılan davada eksik incelemeye dayalı olarak karar verildiğinin ortada olduğu, dava konusu planlar arasında ölçeksel bütünlük olmadığı, bu durumun planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırılık teşkil ettiği, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazının üzerinden geçecek şekilde planlanan 10 metre enkesitli taşıt yolunun kent içindeki konut yollarından birisi olduğu ve kavşak kollarının birbiriyle kesiştiği noktalarda dik kesişmelerin yapılmadığının anlaşıldığı, taşınmazın bulunduğu alanda 10 metre enkesitli iki ayrı taşıt yolunun kesiştiği noktada oluşturulan ”Y” şeklindeki hemzemin kavşağın riskli yani kör noktalarının fazla olduğu, bu şekilde trafik güvenliğinin oluşmayacağının ortada olduğu, dava konusu nazım imar planı ile uyuşmazlık konusu taşınmazın üzerinden geçecek şekilde planlanan 10 metre enkesitli taşıt yolunun imar ada ve parseller için ana toplayıcı iç yol mahiyetinde olacak şekilde planlandığı, 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ise bölgede kuzey-güney, doğu-batı istikametinde 10 metre enkesitli birçok tali yol planlandığından nazım imar planında uyuşmazlık konusu 10 metre enkesitli yolun ana aks olma kurgusunun bozulduğu, yol hiyerarşisi ve kademelenmesinin kaybolduğu, İdare Mahkemesi kararının redde ilişkin kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

SAVUNMALARIN ÖZETİ :
Davacı tarafından ; savunma verilmemiştir.
Davalı … Belediye Başkanlığı tarafından; savunma verilmemiştir.
Davalı … Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; kararın davacı tarafından temyiz edilen kısmında bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın bu kısmının onanması gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …’NİN DÜŞÜNCESİ : Davalı idarenin; dava konusu 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının uyuşmazlık konusu taşınmazdaki çocuk bahçesi fonksiyonuna ilişkin kısmı yönünden iptaline dair İdare Mahkemesi kararına karşı yaptığı istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmı hakkındaki temyiz isteminin reddine, kararın bu kısmının onanmasına, davacının; dava konusu 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının 10 metre enkesitli taşıt yoluna ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair İdare Mahkemesi kararına karşı yaptığı istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmı hakkındaki temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bu kısımlarının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Uyuşmazlık konusu taşınmaz; 10.12.2012 tarihinde onaylanan 1/25.000 ölçekli revizyon nazım imar planında ”mevcut konut alanı”, 21.10.2013 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 09.02.2015 tarihinde onaylanan dava konusu 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planında; ”kısmen konut alanı, kısmen 10 metre enkesitli yol”, 05.03.2015 tarihinde onaylanan dava konusu 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planında ise ”kısmen konut alanı, kısmen çocuk bahçesi, kısmen 10 metre enkesitli yol” olarak planlanmıştır. Davacı tarafından, taşınmazının üzerinden geçecek şekilde planlanan 10 metre enkesitli yolunun ve çocuk bahçesinin kaldırılmasına yönelik 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği yapılması istemiyle İlçe Belediye Başkanlığı ve Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na yapılan başvuruların reddi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan 3194 sayılı İmar Kanunu’nun ”Tanımlar” başlıklı 5. maddesinde nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, Uygulama İmar Planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmış, “Plan Kademeleri” başlıklı 6. maddesinde ise; planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas alan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmış, 8.maddesinde ise, planların tanımlaması yapılarak, planlar bölge planı, çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak kademelendirilmiş ve alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiştir.
14.06.2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği’nin “Gösterim (lejand) Teknikleri” başlıklı 10. maddesinde, her türlü mekânsal planın, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanacağı kurala bağlanmış, “İmar Planı Değişiklikleri” başlıklı 26. maddesinin 6. fıkrasında, “İmar planında gösterilen yolların genişletme, daraltma ve güzergahına ait imar planı değişikliklerinde:
a) Devamlılığı olan bir yolun belli bir kesimde şerit sayısı azaltılamaz ve daraltılamaz.
b) Yolların kaydırılmasında, mülkiyet ve yapılaşma durumu dikkate alınır.
c) İmar planlarındaki gelişme alanlarında geçiş amaçlı 3,00 metreden dar yaya yolu, 10,00 metreden dar trafik yolu açılamaz; yerleşik alanlarda mülkiyet ve yapılaşma durumlarının elverdiği ölçüde yukarıdaki standartlara uyulur. Ancak parseller 7,00 metreden dar yollardan mahreç alamaz.
ç) İmar planı değişikliği ile taşıt geri dönüş kurbu olmayan çıkmaz yol ihdas edilemez.
d) İmar planlarında Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluğunda olan karayollarında yapılacak her türlü değişiklikte bu Kuruluştan alınacak görüşe uyulur.” hükmüne yer verilmiştir.a) Devamlılığı olan bir yolun belli bir kesimde şerit sayısı azaltılamaz ve daraltılamaz.
b) Yolların kaydırılmasında, mülkiyet ve yapılaşma durumu dikkate alınır.
c) İmar planlarındaki gelişme alanlarında geçiş amaçlı 3,00 metreden dar yaya yolu, 10,00 metreden dar trafik yolu açılamaz; yerleşik alanlarda mülkiyet ve yapılaşma durumlarının elverdiği ölçüde yukarıdaki standartlara uyulur. Ancak parseller 7,00 metreden dar yollardan mahreç alamaz.
ç) İmar planı değişikliği ile taşıt geri dönüş kurbu olmayan çıkmaz yol ihdas edilemez.
d) İmar planlarında Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluğunda olan karayollarında yapılacak her türlü değişiklikte bu Kuruluştan alınacak görüşe uyulur.” hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının uyuşmazlık konusu taşınmazdaki çocuk bahçesi fonksiyonuna ilişkin kısmı yönünden iptaline dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının reddine ilişkin kısım yönünden;
Bölge İdare Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
İdare Mahkemesi kararının bu kısmına karşı yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu İstanbul Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin …. tarih ve E:…, K:… sayılı kararı hukuk ve usule uygun olup bozulmasını gerektirecek bir sebep bulunmamaktadır.
Dava konusu 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının 10 metre enkesitli taşıt yoluna ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmına gelince;
Bakılan davada, İdare Mahkemesince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan bilirkişi raporu ile … ada ve sayılı … parsel (bitişik parsel) maliki tarafından uyuşmazlık konusu aynı 10 metre enkesitli yol fonksiyonuna ilişkin kısım yönünden dava konusu ile aynı imar planlarının iptali istemiyle … İdare Mahkemesi’nin E:… sayılı dosyasında açılan davada, mahkemece mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan 03.01.2018 ve 08.02.2019 tarihli bilirkişi raporları ve 05.04.2019 tarihli ek bilirkişi raporunda özetle; uyuşmazlık konusu taşınmazın da üzerinden geçecek şekilde planlanan 10 metre enkesitli taşıt yolunun kavşak kollarının birbiriyle kesiştiği noktalarda dik kesişmelerin yapılmadığı, bu alanda 10 metre enkesitli iki ayrı taşıt yolunun kesiştiği noktada oluşturulan ”Y” şeklindeki hemzemin kavşağın risk noktalarının (kör noktalarının) fazla olduğu ve geometrisinin kavşak içinde kararsız araç hareketlerinden kaynaklanacak trafik kazalarına neden olabileceği, bunun yerine doğu-batı yönünden geçen 10 metre enkesitli taşıt yolu “temel aks” alınarak bu yola dik bağlanan kavşak kolları planlanmasının, ulaşım planlaması ve kavşak tasarımı açısından daha doğru olacağı, böylelikle ”Y” şeklindeki kavşaklarda görülen trafik kararsızlığının ortadan kaldırılabileceği, uyuşmazlık konusu taşınmazın bulunduğu bölgede planlanan çocuk bahçesinin güneydoğusundaki çıkıntının kavşak alanına dahil edilmesiyle kuzey-güney istikametindeki 10 metre enkesitli yol aksının, doğu-batı istikametindeki 10 metre enkesitli yol aksıyla dik kesişmesinin mümkün olduğu, böylelikle çocuk bahçesinin parsel geometrisinin de daha düz hale geleceği ve daha sağlıklı bir kavşak tasarımının söz konusu olacağı, yine davacı taşınmazının sadece bu amaçla kamulaştırılmasına yönelik kamusal maliyetin de ortadan kalkacağı, dava konusu nazım imar planı ile uyuşmazlık konusu taşınmazın üzerinden geçecek şekilde planlanan 10 metre enkesitli taşıt yolunun imar ada ve parseller için ana toplayıcı iç yol mahiyetinde olacak şekilde planlandığı, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ise bölgede kuzey-güney, doğu-batı istikametinde 10 metre enkesitli birçok tali yol planlandığından nazım imar planında uyuşmazlık konusu 10 metre enkesitli yolun ana aks olma kurgusunun bozulduğu, yol hiyerarşisi ve kademelenmesinin kaybolduğu, bu durumun nazım imar planının ulaşım kurgusu, hiyerarşisi ve kademelenmesinden kaynaklandığı, nazım imar planının ulaşım kademelenmesi hususunda yetersiz kaldığı, alt ölçekli planları yönlendirici nitelikte olmadığı, bu yönüyle dava konusu nazım ve uygulama imar planları ile uyuşmazlık konusu taşınmaz ve çevresinde öngörülen ulaşım kurgusu ve kademelenmesinin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, imar mevzuatına ve kamu yararına aykırı olduğu” yönünde görüş ve tespitlere yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen bilirkişi raporlarındaki tespitler ile dava dosyasında yer alan diğer tüm bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu nazım ve uygulama imar planlarında uyuşmazlık konusu taşınmazın da üzerinden geçecek şekilde planlanan 10 metre enkesitli taşıt yolunun ulaşım sistemi açısından gerekli olduğu ancak bu yolun sürekliliğinin bulunmadığı, taşıt dolaşım sistemi ve ulaşım şeması içerisindeki güzergahının uygun olmadığı, bu yol ile diğer taşıt yollarının kesiştiği noktada oluşturulan üçlü kavşağın geometrisinin trafik güvenliği açısından tehlike yarattığı, bu yolun güzergahının düzeltilmesine topoğrafik bir engel de bulunmadığı anlaşıldığından dava konusu nazım ve uygulama imar planı revizyonlarında 10 metre enkesitli taşıt yolu fonksiyonu yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonlarının uyuşmazlık konusu taşınmazın bir kısmının üzerinden geçecek şekilde planlanan 10 metre enkesitli taşıt yolu fonksiyonuna ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1-Davalı idarelerin temyiz isteminin reddine, dava konusu 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının uyuşmazlık konusu taşınmazdaki çocuk bahçesi fonksiyonuna ilişkin kısmı yönünden iptaline dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının bu kısmının ONANMASINA,
2-Davacının, 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne, dava konusu 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının 10 metre enkesitli taşıt yoluna ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının bu kısmının BOZULMASINA,
3- Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 18/10/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.