Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2019/20061 E.  ,  2021/12187 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2019/20061
Karar No : 2021/12187

TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- … 2- …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
3- … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU :… Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul, Fatih İlçesi, … Mahallesi, … ada, … ,… ve … parsel sayılı taşınmazlara ilişkin 04.10.2012 tarihli 1/1000 ölçekli Fatih Tarihi Yarımada Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planının ve … tarihli, … sayılı belediye meclisi karar ile uygun bulunan yenileme avan projesinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile dosyadaki bilgi ve belgelerin değerlendirilmesi sonucuna aşağıda yer verilen şekilde karar verilmiştir:
-İstanbul ili, Fatih İlçesi, … Mahallesi, … ada, … sayılı parsele ilişkin kısmı yönünden; anılan parselin surlara bitişik olduğu, üzerinde sura bitişik depo niteliğinde tescilsiz bir yapı bulunduğu, parselin dava konusu ve bir önceki 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ve üst ölçekli 1/5000 ölçekli nazım imar planında da park alanında kaldığı, bu bakımdan bir önceki ve üst ölçekli plan kararları ile uyumlu olduğu, parselin sura bitişik olduğu da gözetildiğinde, surların taşıdığı tarihi mirasın korunması ve en iyi şekilde teşhiri için taşınmazın park alanında bırakılmasının şehircilik ilkelerine, kamu yararına ve hukuka aykırı olmadığı,
– … sayılı parselin park alanına ilişkin kısmı yönünden, parselin bir önceki 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen 3. derece ticaret alanında kısmen çıkmaz yol alanında kaldığı, dava konusu planda ise ticaret alanı kısmının değişmediği, yol fonksiyonunun park olarak değiştirildiği, 1/5000 ölçekli nazım imar planında ise kısmen 700 ki/ha yoğunluklu konut alanında, kısmen park alanında kaldığı, parselin bir cephesinde tescilli yapı bulunduğu, bu bakımdan parselin diğer cephesinin park alanında bırakılmasının tarihi sur ve tescilli yapı ile olan ilişkisi nedeniyle koruma kararı ile uyumlu olduğu anlaşıldığından; … parselin kısmen park alanında bırakılmasında koruma kararları, şehircilik ilkeleri ve hukuka aykırılık bulunmadığı,
– … sayılı parselin 3. derece ticaret alanına ilişkin kısmı yönünden, 1/5000 ölçekli nazım imar planında konut alanı olarak tanımlanan alanlara dair plan notlarında sadece irtifa ile ilgili hükümlere yer verildiği, planda belirtilmeyen hususlarla ilgili olarak da İstanbul İmar Yönetmeliğine atıfta bulunulduğu, dava konusu uygulama imar planında 3. derece ticaret alanlarına ilişkin getirilen plan notunun ise İstanbul İmar Yönetmeliğinin 2.02. maddesine uyumlu olmadığı dolayısıyla üst ölçekli plan ile örtüşmediği bilirkişi raporunda tespit edilmiş ise de; dava dilekçesinde 41 sayılı parselin hem … Caddesine hem … Caddesine cephesi olduğu bu nedenle kısmen de olsa park alanında bırakılmasının taşınmazın caddeye olan cephesini engelleyeceğinden değer kaybına yol açacağının ileri sürüldüğü, ancak yukarıda belirtildiği üzere taşınmazın kısmen park alanında bırakılmasında herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı, kısmen 3. derece ticaret alanında bırakılmasına ilişkin ise davacılar tarafından herhangi bir iddia ileri sürülmeyip iptal talebinde bulunulmadığından; aleyhe hüküm verme yasağı ve taleple bağlılık ilkesi gereği 41 parselin kısmen 3. derece ticaret alanı fonksiyonuna ilişkin bilirkişi raporundaki tespitler esas alınmayarak bu kısım yönünden hüküm kurulmasına yer olmadığı,
– 27 sayılı parsele ilişkin kısmı yönünden; bilirkişi raporunda dava konusu1/1000 ölçekli uygulama imar planında 27 sayılı parsele verilen 3. derece ticaret alanına ilişkin fonksiyonun 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile uyumlu olmadığı yönünde tespitlere yer verildiği, parselin imar planında 3. derece ticaret alanında bırakılmasına ilişkin davacılar tarafından dava dilekçesinde ve savunmaya cevap dilekçesinde herhangi bir iddia ileri sürülmediği gibi iptal talebinde bulunulmadığı, yalnızca söz konusu parselin avan projede park alanında gsöterilmesine itiraz edildiği, bu itibarla aleyhe hüküm verme yasağı ve taleple bağlılık ilkesi gereği 1/1000 ölçekli uygulama imar planında 27 sayılı parsel için verilen 3. derece ticaret alanı fonksiyonuna ilişkin bilirkişi raporundaki tespitlerin esas alınmaması gerektiğinden bu kısım yönünden hüküm kurulmasına yer olmadığı, ayrıca 27 sayılı parselin uygulama imar planında 3. derece ticaret alanı olarak iki ayrı yapı şeklinde tanımlanıp parselin bu yapılar dışındaki (sur yapısına bakan kısımları ve … Caddesin tarafındaki kısım) kısmı yönünden ise; söz konusu parselin kuzeyinin fiili durumda sur yapısı ile bitişik olduğu ve sur yapısının devamlılığının bu alanda kesildiği, koruma amaçlı nazım ve uygulama imar plan notlarında “surların niteliksiz yapı ve eklentilerinden arındırılarak koruma ilkeleri çerçevesinde peyzaj düzenlemeleri ile teşhir edilebileceği” yönünde kural bulunduğu, bu itibarla dava konusu uygulama imar planında 27 sayılı parselin, ticaret alanı olarak iki ayrı yapı şeklinde tanımlanan alan dışındaki yerlerin imarlı alan haricinde gösterilmesinde koruma ilkelerine, kamu yararına ve hukuka aykırılık bulunmadığı,
– İstanbul ili, Fatih İlçesi, … yenileme alanındaki dava konusu … adaya ilişkin İstanbul ll Numaralı Yenileme Alanları Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun … tarihli, … sayılı kararı ile uygun bulunan yenileme avan projesine ilişkin kısım yönünden, yenileme avan projesinin, söz konusu parseller yönünden 5366 sayılı kanun ve uygulama yönetmeliğinde öngörülen amaçların gerçekleşmesine hizmet edebilecek içerikte olmadığı, uygulama sürecine ilişkin ayrıntılı bilgi ve belgelere dayanmadığı, ayrıca avan projede … sayılı parsele verilen plan kararlarının 1/1000 ölçekli plan ile örtüşmediği, bu bakımdan yenileme avan projesinde mevzuata ve hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemin İstanbul ll Numaralı Yenileme Alanları Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun … tarihli, … sayılı kararı ile uygun bulunan yenileme avan projesinin davaya konu parseller yönünden iptaline, davanın 04.10.2012 tarihli 1/1000 ölçekli Fatih Tarihi Yarımada Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planının İstanbul ili, Fatih İlçesi, … Mahallesi, … ada, … sayılı parsele ilişkin kısmı ile … parselin kısmen park alanına ilişkin kısmı ve… sayılı parselin imarlı alan dışında gösterilen kısımları yönünden reddine, … sayılı parselin kısmen 3. derece ticaret alanına alınmasına ilişkin kısım ile … sayılı parselin 3. derece ticaret alanına alınmasına ilişkin kısım yönünden ise hüküm kurulmasına yer olmadığına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti:
– Mahkeme kararının davanın reddine ilişkin kısmında, kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği sonucuna ulaşılmıştır.
– İstanbul ll Numaralı Yenileme Alanları Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun … tarihli, … sayılı kararı ile uygun bulunan yenileme avan projesinin davaya konu parseller yönünden iptaline ilişkin kısmı yönünden; 5366 sayılı Kanun hükümleri gereği avan projenin yürürlüğe girmesi için, koruma bölge kurulunun onayının ardından ilçe belediye meclisince kabul edilip büyükşehir belediye başkanı tarafından onaylanması gerektiği, İdari Dava Dairesinin 16/05/2019 tarihli ara kararına Büyükşehir Belediye Başkanlığınca verilen cevaptan, söz konusu alanın dahil olduğu yenileme alanına ilişkin taraflarına iletilen bir avan projenin bulunmadığı ifade edildiği, bu durumda dava konusu avan projenin onay sürecinin tamamlanmadığından kesin ve yürütülmesi zorunlu işlem bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
… İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın, İstanbul ll Numaralı Yenileme Alanları Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun … tarihli, … sayılı kararı ile uygun bulunan yenileme avan projesi yönünden kaldırılmasına ve bu kısma yönelik davanın incelenmeksizin reddine ve davanın reddine ilişkin kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Mahkeme kararının usul ve hukuka aykırı olduğu, bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI :
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
Fatih Belediye Başkanlığı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …’IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile dava konusu avan proje yönünden davanın incelenmeksizin reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bu kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
İstanbul ili, Fatih İlçesi, … Mahallesi, … ada, … sayılı parselde bulunan yapının yıkımına ilişkin olarak dava dışı hissedarlardan …’a tebligat yapıldığı, bu tebligat ile davacıların söz konusu parselin park alanı içerisinde bırakıldığının öğrenildiği, … ve … sayılı parsellerin de park alanı olarak belirlendiğinin öğrenilmesi üzerine anılan taşınmazların park alanında bırakılmasına ilişkin 04.10.2012 tarihli Fatih Tarihi Yarımada Kentsel Tarihi, Kentsel Arkeolojik, I. Derece Arkeolojik Sit Alanı 1/1000 ölçekli Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planı ile İstanbul ll Numaralı Yenileme Alanları Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun … tarihli, … sayılı kararı ile uygun bulunan yenileme avan projesinin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan halinde, nazım imar planı; varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin 8. alt bendinde, “Koruma amaçlı imar plânı: bu Kanun uyarınca belirlenen sit alanlarında, alanın etkileşim-geçiş sahasını da göz önünde bulundurarak, kültür ve tabiat varlıklarının sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda korunması amacıyla arkeolojik, tarihi, doğal, mimarî, demografik, kültürel, sosyo-ekonomik, mülkiyet ve yapılaşma verilerini içeren alan araştırmasına dayalı olarak; hali hazır haritalar üzerine, koruma alanı içinde yaşayan hane halkları ve faaliyet gösteren iş yerlerinin sosyal ve ekonomik yapılarını iyileştiren, istihdam ve katma değer yaratan stratejileri, koruma esasları ve kullanma şartları ile yapılaşma sınırlamalarını, sağlıklaştırma, yenileme alan ve projelerini, uygulama etap ve programlarını, açık alan sistemini, yaya dolaşımı ve taşıt ulaşımını, alt yapı tesislerinin tasarım esasları, yoğunluklar ve parsel tasarımlarını, yerel sahiplilik, uygulamanın finansmanı ilkeleri uyarınca katılımcı alan yönetimi modellerini de içerecek şekilde hazırlanan, hedefler, araçlar, stratejiler ile plânlama kararları, tutumları, plân notları ve açıklama raporu ile bir bütün olan nazım ve uygulama imar plânlarının gerektirdiği ölçekteki plânlardır.” hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu imar planı yönünden yapılan incelemede,
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyize konu kararın uygulama imar planına ilişkin kısmında 2577 sayılı Kanunun 49.maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbiri bulunmamaktadır.
Dava konusu avan proje yönünden yapılan incelemede,
Dava dosyasının incelenmesinden, uyuşmazlık konusu taşınmazın tahliyesi aksi takdirde 775 sayılı Gecekondu Kanununun 18. maddesi uyarınca yıkımı yolunda davalı Fatih Belediye Başkanlığının … tarihli, … sayılı işlemiyle İstanbul ll Numaralı Yenileme Alanları Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun … parsel sayılı taşınmazın yıkımına ilişkin … tarihli, … sayılı kararının dava dışı hissedarlardan …’a tebliğ edildiği, bu tebligatla taşınmazın imar planında ve avan projede kalan kullanımlarının öğrenildiği, dava konusu edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planında uyuşmazlık konusu taşınmazlardan … sayılı parselin park alanında, … sayılı parselin korunması gerekli kültür varlığı, 3.derece ticaret alanı ve kısmen park ve dinlenme alanında, … sayılı parselin 3.derece ticaret alanında kaldığı, dava konusu avan projede … sayılı parselin park alanına, … sayılı parselin yaya yolu, konut+ticaret ve park alanına, … sayılı parselin park ve yaya yoluna ayrıldığı, imar planının ve avan projenin uygulama işlemi niteliğinde olan tahliye/yıkım işlemi üzerine davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, avan projenin ilçe belediyesince taşınmazlar için tahliye/yıkım işlemi tesis edilerek uygulanmaya başlandığı anlaşıldığından davanın esasının incelenmesi gerekirken davanın dava konusu avan projenin onay sürecinin tamamlanmadığından idari işlem niteliğine kavuşmadığı bir başka deyişle kesin ve yürütülmesi gereken işlem hüviyetinde olmadığı gerekçesiyle davanın incelenmeksizin reddi yolundaki temyize konu mahkeme kararının bu bölümünde isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacıların temyiz istemlerinin davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kısmı yönünden kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının avan proje yönünden kaldırılmasına ve bu kısma yönelik davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kısmının BOZULMASINA, diğer kısımlarının ONANMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 08/11/2021 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.