Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2022/2923 E.  ,  2023/264 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/2923
Karar No : 2023/264

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … İnşaat A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU :… Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul İli, Beylikdüzü İlçesi, … Mahallesi, … Caddesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda gerçekleştirilen “konut projesi” ile ilgili olarak, çevresel etki değerlendirmesi süreci işletilmeksizin inşai faaliyetlere başlanıldığının tespit edildiği gerekçesiyle davacı hakkında 2872 sayılı Çevre Kanununun 20. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi hükmü uyarınca 1.693.391,43-TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davacı şirketin, çevresel etki değerlendirmesi süreci işletilmeksizin inşai faaliyete (B Blok için) başladığı konusunda şüphe bulunmamakla birlikte, idari para cezası uygulanmasından bir gün sonra 13/04/2021 tarihinde gerekli belgeyi alarak eksikliği giderdiği, belgenin içeriğinde açıkça belirtildiği üzere projenin incelendiği ve çevresel etkilere karşı alınan önlemlerin yeterli olduğu yönünde ifadeye yer verilmesi karşısında 2872 sayılı Kanunun ”çevreyi korumak” amacına aykırı bir durumun söz konusu olmadığı, yapı ruhsatını düzenleyen Belediyenin hatalı tutumu nedeniyle bir yanılgıya düşüldüğü, bu yönüyle de davacı şirkete kusur izafe edilemeyeceği dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; davacı şirketin, çevresel etki değerlendirmesi süreci işletilmeksizin inşai faaliyete başladığının tartışmasız olduğu, söz konusu eylemle 2872 sayılı Çevre Kanununun 10.maddesinin ihlal edildiğinden bahisle, aynı Kanun’un 20/1-(e) maddesi hükmü uyarınca proje bedelinin yüzde ikisi oranında idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf talebinin kabulüne, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, Beylikdüzü Belediye Başkanlığı tarafından verilen izne ve yapı ruhsatına dayanılarak inşai faaliyete başlanıldığı, ÇED gerekli değildir kararının baştan alınmamasının kendisine hiçbir menfaat sağlamadığı, para cezasının tüm proje bedeli üzerinden hesaplanmasının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, inşaat işleriyle meşgul olan tüzel kişi tacirin inşa edilecek toplu konut projelerinde daire sayısına göre ÇED sürecini işletip işletmeyeceğini bilmemesinin basiretli tacir olma yükümlülüğüyle bağdaşmadığı, davacının dava dışı belediye başkanlığı tarafından yanıltıldığı iddiası yönünden ise başvuracağı yolun idari para cezasının iptalini istemek değil, ilgili belediyeye karşı tazminat davası açmak olduğu belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …’IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
İstanbul İli, Beylikdüzü İlçesi, … Mahallesi, … Caddesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda gerçekleştirilen “konut projesi” ile ilgili olarak, çevresel etki değerlendirmesi süreci işletilmeksizin inşai faaliyetlere başlanıldığının tespit edildiği gerekçesiyle davacı hakkında 2872 sayılı Çevre Kanununun 20. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi hükmü uyarınca 1.693.391,43-TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun “Tanımlar” başlıklı 2.maddesinde “Çevresel etki değerlendirmesi”; gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmalar olarak tanımlanmış, “Çevresel etki değerlendirilmesi” başlıklı 10. maddesinde; “Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez.” hükmüne, “İdari nitelikli cezalar” başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde ise; “Çevresel Etki Değerlendirmesi süreci tamamlamadan inşaata başlayan ya da faaliyete geçenlere proje bedelinin yüzde ikisi oranında idarî para cezası verilir. Cezaya konu olan durumlarda yatırımcı faaliyet alanını eski hale getirmekle yükümlüdür.” hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan 25/11/2014 tarihli ve 29186 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin “Yatırımın izlenmesi ve kontrol edilmesi” başlıklı 18. maddesinde; ”(1) Bakanlık, çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı veya çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararı verilen projelerle ilgili olarak, nihai çevresel etki değerlendirmesi raporu ve/veya çevresel etki değerlendimesi gerekli değildir kararına esas proje tanıtım dosyasında taahhüt edilen hususların yerine getirilip getirilmediğini izler ve kontrol eder. (2) Bakanlık bu görevi yerine getirirken gerekli görmesi durumunda ilgili kurum/kuruluşlarla işbirliği yapar.” kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava dosyasının incelenmesinden; davacı tarafından, İstanbul İli, Beylikdüzü İlçesi, … Mahallesi, … Caddesi,… ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde yapılması planlanan “Tor Beylikdüzü” isimli 154 adet konut ve 3 adet dükkandan oluşan projenin 2872 sayılı Çevre Kanunu ve … tarihli ve … sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında değerlendirilerek “ÇED kapsam dışı yazısının” verilmesi istemiyle 09/12/2020 tarihli dilekçe ile idareye yapılan başvuru üzerine yapılan 22/12/2020 tarihli denetimde, söz konusu proje için Beylikdüzü Belediye Başkanlığından alınmış … tarih ve … sayılı yapı ruhsatının ibraz edilmiş olması ve proje kapsamında inşa edilecek konut sayısının Yönetmelikte aranılan 200 konut sayısının altında olması nedenleriyle … tarih ve … sayılı İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü yazısıyla ÇED kapsam dışı kararı verildiği, devam eden süreçte ise davacı tarafından 20/02/2021 tarihinde A Blok 154 konut ve B Blok 132 konut, 10 adet dükkan ve 9 adet ofis için e-ÇED sistemi üzerinden başvuru yapılması üzerine 02/03/2021 tarihinde gerçekleştirilen denetim neticesinde düzenlenen … tarih ve … sayılı çevre denetim tutanağında; A Blok 154 adet konut ve B Blok 132 konut (toplam 286 konut), 10 adet dükkan ve 9 adet ofis inşaatına başlanıldığı, A blok 154 konut ve 3 adet dükkan için … tarih ve … sayılı ÇED kapsam dışı kararının mevcut olduğu, B blok 132 konut ve 16 ofis işyeri için Beylikdüzü Belediye Başkanlığından alınmış … tarih ve … ruhsat numaralı yapı ruhsatının mevcut olduğu, A ve B blok için hafriyatın alınmış ve temele beton atma çalışmalarının yapılmış olduğu, söz konusu A ve B blokların 22/12/2020 tarihinde gerçekleştirilen denetimde hafriyat alınan alanın üzerinde inşaatının yapıldığı tespitlerine yer verildiği, söz konusu tespit esas alınarak “çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) gerekli değildir belgesi” bulunmaksızın inşai faaliyete başlanıldığı gerekçesiyle 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 10. maddesinin ihlal edildiğinden bahisle aynı Kanun’un 20/1-(e) maddesi hükmü uyarınca proje tanıtım dosyasında belirtilen 84.669.571,71-TL proje bedeli üzerinden %2 oranında olmak üzere 1.693.391,43-TL idari para cezası verilmesine ilişkin 12/04/2021 tarihli dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, davacı tarafından yapılması planlanan ve 286 adet konut, 10 dükkan ve 9 ofisten oluşan projeye ilişkin olarak İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından, dava konusu işlem tarihinden bir gün sonra, … tarih ve … sayılı “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir” kararı tesis edilmiştir.
Uyuşmazlıkta, davacı tarafından yapılan başvuru üzerine 154 adet konut ve 3 adet işyerinden oluşan A blok için Beylikdüzü Belediye Başkanlığı tarafından … tarih ve … sayılı yapı ruhsatının düzenlendiği, söz konusu yapılar için İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından … tarih ve … sayılı yazıyla ÇED kapsam dışı kararı verildiği, 132 adet konut ve 16 adet işyerinden oluşan B blok için ise daha önce yalnızca A blok için verilmiş olan … tarih ve … sayılı ÇED kapsam dışı kararının tüm parseli kapsadığı değerlendirilmek suretiyle … tarih ve … sayılı yapı ruhsatının düzenlendiği, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihten bir gün sonra ise “proje tanıtım dosyasında çevresel etkilere karşı alınması öngörülen önlemler yeterli görülerek” projeye ilişkin “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir” kararı alındığı göz önünde bulundurulduğunda, ÇED kapsam dışı kararı ile yapı ruhsatlarına dayanarak inşaat faaliyetine başlamasından dolayı davacıya izafe edilebilecek bir kusurun mevcut olmadığı, öte yandan, dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla inşaatın henüz başlangıç aşamasında olması ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihten bir gün sonra “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir” kararı verilmesi nedeniyle 2872 sayılı Kanunun ”çevreyi korumak” amacına aykırı bir durumun da söz konusu olmadığı sonucuna varıldığından, dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Kaldı ki; 2872 sayılı Çevre Kanununun 20. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinin 1. paragrafında; Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecine başlamadan veya bu süreci tamamlamadan inşaata başlayan ya da faaliyete geçenlere yapılan proje bedelinin yüzde ikisi oranında idari para cezası verileceği kurala bağlanmış olup 154 adet konut ve 3 adet iş yerinden oluşan A blok için İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından … tarih ve … sayılı yazıyla ÇED kapsam dışı kararı verilmiş olduğu, dolayısıyla bu kısım için idari para cezası verilemeyeceği göz önünde bulundurulduğunda, A ve B blok için belirlenen toplam proje bedeli üzerinden para cezası hesaplanmış olması nedeniyle de dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararın kaldırılarak yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 18/01/2023 tarihinde, kesin olarak, oyçokluğuyla karar verildi.

KARŞI OY (X):
Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği oyuyla Dairemiz kararına katılmıyoruz.