Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2018/2444 E.  ,  2022/6489 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2018/2444
Karar No : 2022/6489

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Nevşehir ili, Ürgüp ilçesinde bulunan ER:…, Sicil:… sayılı IV. Grup maden (pomza) ruhsatlı alan için 2005-2012 yıllarına ait Devlet hakkı borçlarının yatırılmasının istenilmesi, 2010-2012 yılları için çevre uyum teminatı ve çevre uyum teminatları yatmadığından dolayı işletme ruhsat teminatının irat kaydedilmesi ve 2008-2011 yıllarına ait 3213 sayılı Kanunun 29. maddesinde belirtilen vesaiklerin verilmemesinden dolayı işletme ruhsat teminatının irat kaydedilmesi yönünde tesis edilen … tarih ve … sayılı işleme karşı yaptığı itirazın reddine ilişkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davacının maden işletme ruhsatı aldığı alanın 3.derece doğal sit alanında kalması ve ilgili mevzuat gereğince ilgili kurumdan alınması gereken iznin alınamaması durumu (beklenmeyen hal) nedeniyle sözkonusu alanda maden üretiminde bulunamadığından, davacıdan IV. grup maden (pomza) ruhsatlı alan için 2008-2012 yıllarına ait Devlet hakkı borçlarının yatırılmasının istenilmesi, 2010-2012 yılları için çevre uyum teminatı ve çevre uyum teminatları yatmadığından dolayı işletme ruhsat teminatının irat kaydedilmesi ve 2008-2011 yıllarına ait 3213 sayılı Yasa’nın 29. maddesinde belirtilen vesaiklerin verilmemesinden dolayı işletme ruhsat teminatının irat kaydedilmesi yönünde tesis edilen … tarih ve … sayılı işleme karşı yapılan itirazın reddine dair … tarih ve … sayılı dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği, dava konusu uyuşmazlığın 2005, 2006, 2007 yıllarına ilişkin Devlet haklarının yatırılmasının istenilmesine ilişkin kısmına gelince; 6183 sayılı Kanunun 102. maddesi uyarınca vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmeyen amme alacağının zamanaşımına uğrayacağı, dava konusu işlemle istenilen 2005, 2006, 2007 yıllarına ilişkin Devlet haklarının vadelerinin 30/6/2006, 30/06/2007, 30/06/2008 olduğu, bu tarihlerden itibaren 5 yıllık zamanaşımı süreleri geçtikten sonra … tarihli ve … sayılı işlemle istenilen 2005, 2006, 2007 yıllarına ilişkin Devlet haklarının zaman aşımına uğradığı anlaşılmakta olup, dava konusu işlemin bu yıllara ilişkin kısımlarının ise zamanaşımı nedeniyle iptali gerektiği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacıya geçici tatil verilebilmesi için gereken belgeler tamamlanmadığından geçici tatil talebinin reddedildiği, bu nedenle ruhsat hukukundan kaynaklı sorumluluklarını yerine getirmek zorunda olduğundan dava konusu işlem ile istenen ile istenen bedellerin ödenmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …’NUN DÜŞÜNCESİ : Bölge Mahkemesi kararının kısmen onanması kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Nevşehir İli, Ürgüp İlçesi’nde bulunan ER:…, Sicil:… sayılı alanda davacı tarafından 2002 yılında 10 yıl süreli olarak IV. Grup maden (pomza) işletme ruhsatı ve işletme izni kapsamında faaliyette bulunulduğu, açılmış ocakta faaliyette bulunurken Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü tarafından 3.derece doğal sit alanında çalıştığı gerekçesiyle 2004 yılında faaliyetinin durdurularak elek ve iş makinelerine el konulduğu, bilahare davacı hakkında “2863 sayılı Yasaya Muhalefet Suçundan” 14.12.2004 tarihli iddianame düzenlenerek … Ağır Ceza Mahkemesi’nin … Esas sayılı dosyasında kamu davası açıldığı, davacının da maden işletme ruhsatına dayanarak faaliyette bulunduğu alanın 3.derece doğal sit alanında kaldığı gerekçesiyle pomza madeni çıkarmasının uygun görülmediğine ilişkin 14.04.2005 tarihli Koruma Bölge Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle … İdare Mahkemesi’nin … Esas sayılı dosyasında dava açtığı, davacının 16.09.2005 tarihli dilekçesiyle davalı idareye başvurarak anılan yargı süreçlerinden bahsettiği ve iş makineleri-elekleri bağlı olduğundan ötürü alanda üretim yapamadığını belirterek dilekçesine ilgili mahkeme evraklarını da ekleyerek gereğinin yerine getirilmesi talebinde bulunduğu, bu başvurusuna davalı idarenin … tarih ve … sayılı yazısı ile konunun yargıya intikal ettiği gerekçesiyle yapılabilecek bir işlem bulunmadığı yönünde cevap verilmiştir.
Davacı tarafından 24.06.2011 tarihli dilekçesiyle idareye tekrar başvuruda bulunularak, hakkında açılan kamu davasının … Ağır Ceza Mahkemesi’nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla beraatle sonuçlandığı, kararın Hazine tarafından temyiz edildiği, ayrıca pomza madeni çıkarmasının uygun görülmemesine ilişkin Koruma Bölge Müdürlüğü kararına karşı açılan davanın ise ret ile sonuçlandığı belirtilerek, maden alanında çalışma izni alana kadar tarafına geçici tatil verilmesinin istenildiği, idareye sunulan 22.02.2012 günlü dilekçe ile de geçici tatil talebinin yenilendiği, davacının bu başvuruları üzerine davalı idarenin … tarih ve … sayılı yazısı ile; davacıya 2007-2008 yıllarında üretim beyanında bulunduğu, yargı sürecinin devam ettiğine dair yeni tarihli bilgi ve belgelerle yeniden müracaat etmesi halinde geçici tatil talebinin değerlendirileceği yönünde cevap verilmiştir.

03.05.2012 tarihli dilekçe ile davacı adli yargıda hakkında devam eden davada beraat ettiği, ilgili kararın esas ve karar numaralarını belirterek dosyanın Yargıtay’dan dönmediği, çalışmasına izin verilmemesine dair Koruma Bölge Kurulu kararına karşı davanın da henüz sonuçlanmadığı, ilk başvurusunda buna ilişkin belgeleri eklediği, Koruma Bölge Müdürlüğünden sahada çalışabilmek için yeniden izin istediğini belirterek geçici tatil talebinin kabul edilmesini istediği, ardından sahanın mahallinde tetkik edildiği, 10.08.2012 tarihli heyet raporunda geçici tatil verilmesinin uygun olacağı yönünde görüş verildiği, 29.04.2014 tarihli işlem ile 2005-2012 arası ödenmemiş devlet hakkı bulunduğu, 2003-2013 arası işletme ruhsat harcının ödenmediği, 2010-2012 arası çevre ile uyum teminatının yatırılmadığı, 2008-2011 arası Kanun’un 29. maddesinde belirtilen belgeleri sunulmadığı tespitinin yapıldığı belirtilerek 2005-2012 arası yıllarına ait devlet hakkı farklarının yatırılması ile 2003-2013 arası ruhsat harçları ile 2008-2011 arası Kanun’un 29. maddesinde yer alan belgeler verilmediğinden her yıl için o yıllara ait teminatın irat kaydedileceği, yine 2010-2012 arası çevre ile uyum teminatı yatırılmadığından o yıllar için ayrı ayrı işletme ruhsat teminatının irat kaydedileceği bildirilmiştir.
Davacı tarafından idareye verilen 16.07.2014 tarihli dilekçe ile adli yargıda hakkında verilen beraat kararının 2013 yılında onandığı belirtilerek mahkeme kararı başlangıcından sonlanana kadar geçen süre içinde geçici tatil talebinin kabul edilerek 29.04.2014 tarihli yazı ile istenen bedellerin yeniden incelenmesi istemiyle anılan işleme itiraz edildiği, 22.01.2015 tarihli işlem ile 2012 yılına ait geçici tatil talebine ilişkin yeni tarihli bilgi belge verilmediğinden talebinin değerlendirilmediği, işletme ruhsatının düzenlendiği tarih itibaren ruhsat harcı, işletme izni düzenlendiği tarih itibaren Devlet hakkı tahakkuk edeceğinden ilgili bedellerin ödenmesi gerektiği, temdit talebinin uygun bulunduğu, eksik ruhsat harcı ile teminatın üç ay içinde tamamlanmaması halinde talebin reddedileceğinin belirtilmesi üzerine 22.01.2015 tarihli işlem ile ödenmesi istenen ruhsat harcı ile teminatların yapılandırıldığı ve ödenmeye devam edildiği belirtilerek bu kısım haricinde kalan, 2005-2012 arası ödenmemiş devlet hakkının istenilmesi, 2010-2012 arası çevre ile uyum teminatı yatırılmadığından o yıllar için ayrı ayrı işletme ruhsat teminatının irat kaydedilmesi ve 2008-2011 arası Yasanın 29. maddesinde belirtilen belgeler verilmediğinden belirtilen yıllara ait teminatın irat kaydedilmesine ilişkin kısımlarının iptali için bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu’nun “Mücbir sebeplerle geçici tatil” başlıklı 37. maddesinde “(1) Mücbir sebep veya beklenmeyen haller dolayısıyla işletme ruhsat sahalarında faaliyetin geçici olarak tatiline ruhsat sahibinin müracaatı üzerine Genel Müdürlükçe karar verilebilir. Ruhsat sahibince müracaat tarihi, geçici tatilin başlama tarihi olarak kabul edilir. (2) Geçici tatil gerektiren durumun ortadan kalkmasından itibaren üç ay içinde ruhsat sahibi faaliyete geçmek zorundadır. (3) İkinci fıkraya aykırı hareket edenlerin teminatı irad kaydedilerek en geç altı ay içinde faaliyete geçmesi tebliğ edilir. Verilen bu süre içerisinde faaliyete geçilmemesi halinde işletme projesinde beyan edilen üretim miktarının % 10’u üzerinden Devlet hakkı alınır…” hükmüne yer verilmiştir.
Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Mücbir sebep ve beklenmeyen hallerde geçici tatil” başlıklı 41. maddesinde “(1) Sel baskını, yangın, deprem, grizu patlaması, çökme, heyelan gibi geçerli sebeplerle veya tenörde/kalitede, jeolojik şartlarda, ülke ve dünya pazarlarındaki gelişme ve değişimler, ruhsat sahibi şirketin iflasına karar verilmiş olması, özelleştirme kapsamında olan kurumlara ait ruhsat olması, ulaşım, ulaştırma altyapı durumlarında beklenmeyen değişiklikler olması veya yargı kararları sonucu faaliyetin yapılamaz duruma gelmesi hallerinde, işletme ruhsat sahalarında faaliyetin geçici tatili için ruhsat sahibince gerekli belgelerle Genel Müdürlüğe müracaat edilir. Yapılan inceleme sonrası talebin uygun bulunması durumunda müracaat tarihi, geçici tatilin başlama tarihi olarak kabul edilerek bir yıla kadar geçici tatil verilebilir.
(2) Geçici tatilin gerekçelerinin devam etmesi durumunda ruhsat sahibinin talebi ile geçici tatil talebi yeniden değerlendirilir.
(3) Ruhsat sahibi geçici tatilin bitiş tarihinden itibaren üç ay içerisinde faaliyete geçmek zorundadır. Üç ay içinde faaliyete geçilmemesi durumunda ruhsat teminatı irat kaydedilir. Takip eden altı ay içinde de faaliyete geçilmemesi halinde işletme projesinde beyan edilen üretim miktarının %10’u üzerinden Devlet hakkı alınır.
(4) Geçici tatil süresi içinde Kanunun 29 uncu maddesindeki belgelerin verilmesi zorunlu değildir.
(5) Geçici tatil talebi ile ilgili olarak, Genel Müdürlüğe verilen bilgi ve belgelerin eksik olması durumunda, ruhsat sahibine iki ay süre verilerek eksik bilgi ve belgeler istenir. Verilen süre içerisinde eksikliklerin tamamlanması durumunda ilk dilekçe tarihi esas alınarak geçici tatil talebi değerlendirilir.
(6) Kanunun 7 nci maddesi gereğince alınması zorunlu olan izinlerin alınamaması gerekçe gösterilerek yapılan geçici tatil taleplerinin, izin alınamamasına ilişkin bilgi ve belgelerin ibraz edilmesi kaydıyla yapılan geçici tatil talepleri, en fazla üç defa birer yıl süre ile kabul edilebilir.
(7) II (a) ve V. Grup madenlerin ülke ve dünya pazarlarındaki gelişme ve değişimler nedeniyle yapılan geçici tatil talepleri ile işletme izni alınmasını müteakip üretim faaliyetine geçilmeden yapılan geçici tatil talepleri kabul edilmez.
(8) Mücbir sebep veya beklenmeyen hal var ise ruhsat sahasında mücbir sebep veya beklenmeyen hali geçerli olan alan dışında üretim yapılabilecek işletme izinli alan olup olmadığı kontrol edilerek geçici tatil talebi değerlendirilir.
(9) Beklenmeyen hal kapsamındaki diğer kamu kurum ve kuruluşlarından alınması gereken izinlerin alınamaması durumlarında, ruhsat sahibinin izin alınmamasında bir kusurunun olup olmadığına dair gerekirse ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından görüş alınır. Ruhsat sahibinin izin alınmamasında bir kusuru var ise geçici tatil talebi değerlendirilmez.
(10) Ruhsat harç eksiği bulunan sahaların geçici tatil talepleri kabul edilmez.” kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu uyuşmazlığın 2005, 2006 ve 2007 yıllarına ilişkin Devlet haklarının yatırılmasının istenilmesine ilişkin kısmına yönelik yapılan temyiz isteminin incelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Dava konusu işlem ile istenen 2008-2012 yıllarına ait Devlet hakkı borçları, 2010-2012 yılları için çevre uyum teminatı ve çevre uyum teminatları yatmadığından dolayı işletme ruhsat teminatının irat kaydedilmesi ve 2008-2011 yıllarına ait 3213 sayılı Kanunun 29. maddesinde belirtilen vesaiklerin verilmemesinden dolayı işletme ruhsat teminatının irat kaydedilmesine ilişkin kısmına yönelik yapılan temyiz isteminin incelenmesi:
Yukarıda yer verilen mevzuat uyarınca geçici tatil talebinin değerlendirmeye alınacağı ve idarece olumlu veya olumsuz bir işlem tesis edilebileceği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden davacının geçici tatil talebinde bulunduğu anlaşılmaktadır.
Her ne kadar idarece yapılan mahallinde tetkik sonucunda düzenlenen 10.08.2012 tarihli raporda, davacının 2011 ve 2012 yıllarındaki geçici tatil taleplerinin kabulü yönünde görüş verilmişse de; bunların görüş aşamasında kalıp işlem tesisi ile sonuçlanmadığı, dolayısıyla davacı hakkında belirli bir dönem için kabul edilmiş bir geçici tatil verilmediği açıktır. Bu itibarla davacının ruhsat hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerinden muaf tutulamayacağı anlaşıldığından bu kısım yönünden davanın reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, dava konusu işlem ile istenen 2008-2012 yıllarına ait Devlet hakkı borçları, 2010-2012 yılları için çevre uyum teminatı ve çevre uyum teminatları yatmadığından dolayı işletme ruhsat teminatının irat kaydedilmesi ve 2008-2011 yıllarına ait 3213 sayılı Kanunun 29. maddesinde belirtilen vesaiklerin verilmemesinden dolayı işletme ruhsat teminatının irat kaydedilmesi kısmına ilişkin İdare Mahkemesince verilen iptal kararına yönelik istinaf isteminin reddine dair kısmın BOZULMASINA, dava konusu işlem ile istenen 2005, 2006 ve 2007 yıllarına ilişkin Devlet haklarının yatırılmasının istenilmesine ilişkin kısmına yönelik kısmın da ONANMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 11/11/2022 tarihinde oybirliği ile karar verildi.