Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2019/7012 E.  ,  2022/6384 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/7012
Karar No : 2022/6384

DAVACI : … Elektrik Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLLERİ: Av. … – Av. …

DAVALI : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …

DAVANIN KONUSU :
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün internet sitesinde 04/04/2019 tarihinde yayınlanan 2018 yılı ocak başı satış fiyatlarının belirlenmesi maksadıyla alınan birim fiyat belirleme Komisyon Raporu’nun; “Termik santral, sanayi, ısınma amaçlı olarak satışı yapılan Kömür/Asfaltit için ocak başı satış alt ısıl kalori değeri başına 0,090-TL/ton olarak hesaplanması”na ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
Davalı idare tarafından oluşturulan komisyonca hazırlanan 2018 yılı raporunun ilgililerine tebliğ edilmediği ve yayınlanmadığı; kömür madeninin emsal ocak başı fiyatının belirlenmesine ilişkin 2013 yılı uygulamasında kömürün ocak başı satış fiyatının kullanım amaçlarına göre sınıflandırılarak belirlendiği, sonrasında ise, hangi amaçla kullanılırsa kullanılsın veya hangi kaloride olursa olsun kömür için tek bir katsayı belirlendiği, bu durumun ise hakkaniyete aykırı olduğu; Yeniköy ve Kemerköy Termik Santrallerine verilen kömürün kalorifik değerinin (1771-2000 Kcal) düşük ve kalitesiz olduğu, sadece termik santrallerde kullanılabildiği, dolayısıyla bunların piyasa satışlarının olmadığı, kaldı ki söz konusu kömürlerin Muğla ili civarında yakıt olarak kullanılmasının çevre mevzuatın aykırı olduğundan yasak olduğu; herhangi bir kalorifik değer ve kullanım ayrıştırması yapılmaksızın tüm kalorifik değer türlerine haiz kömürler (santral, sanayi, ısınma) için aynı birim fiyat ve doğrusal orantı kullanılmasına ilişkin bir hesaplama yöntemi oluşturulmasının mevzuatta geçen emsal değerlere göre fiyat belirleme esasına ve gerçeğe aykırı olduğu, Maden Yönetmeliği’nin 87/23. maddesinde öngörülen kriterler ve davacı şirket işletmesinde çıkarılan linyit madeninin özellik ve yapısı göz önünde bulundurulmadan belirleme yapılmasının yasal düzenlemelere aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

DAVALININ SAVUNMASI :
Türkiye’nin en büyük kömür üreticisi olan Türkiye Kömür İşletmeleri Genel Müdürlüğü ile yapılan yazışmalar sonucunda 1 kalori kömürün fiyatının 0,090 TL olarak değerlendirildiği, 3213 sayılı Kanun uyarınca ocak başı satış fiyatını belirleme yetkisine haiz davalı idarece oluşturulan komisyonun linyit kömürünün satış fiyatı ve pazarını belirlemede en önemli parametre olan kalorifik değeri baz alarak hesaplama yaptığı, bu şekilde Ülke genelinde farklı özellikte bulunan kömürler için uygulama birliğinin sağlandığı, kömür madeni için 2018 yılına ait Devlet hakkı hesaplamaya esas alınan kriterler ile ocak başı satış fiyatı tespiti yapılırken, üretim ve istihdamı artırmanın, küçük, orta, büyük işletmeler arasında rekabeti koordine etmenin ve üreticiyi desteklemenin amaçlandığı öne sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ: Dava, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün 2018 yılı ocak başı satış fiyatlarının belirlenmesi maksadıyla alınan Komisyon Raporu’nun; termik santral, sanayi, ısınma amaçlı olarak satışı yapılan Kömür/Asfaltit için ocak başı satış fiyatının alt ısıl kalori değeri başına 0,090-TL/ton olarak hesaplanmasına ilişkin kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
3213 sayılı Maden Kanunu’nun 14. maddesinde, Devlet hakkının, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınacağı; üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması halinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyatın, ocak başı satış fiyatı olduğu, madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatının, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edileceği, ocak başı satış bedelinin, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamayacağı; tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatının, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyat olacağı kurala bağlanmıştır.
Yukarıda anılan Kanun hükmü gereği, davalı idarenin, devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla dayanaklarını ortaya koymak suretiyle asgari emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğunda kuşku bulunmamaktadır.
Olayda; davalı idarece farklı bölgelerde farklı kalorifik (ısıl) değerde kömür istihracı olduğu göz önüne alınarak kömür madeninin kalorifik değeri esas alınmak suretiyle 2018 yılı ocak başı satış fiyatının tespit edildiği, böylece kalori değeri baz alınarak bölgesel farklılıkların bertaraf edilmek istenildiği görülmektedir. Öte yandan, Komisyon Raporu oluşturulurken, tesis maliyetleri ile sektör temsilcisi kurum ve kuruluşlardan elde edilen kalori ve fiyat değerlerinin dikkate alındığı; Ülkenin farklı yerlerinde linyit yatakları işleten Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumunun satış bilgi formlarından yararlanıldığı elde edilen bu bilgi ve değerlendirmeler çerçevesinde ocak başı satış fiyatının hesaplandığı anlaşılmaktadır.
Bu bağlamda, dava konusu Rapor’un, objektif kriterler esas alınarak mevzuata uygun bir şekilde düzenlendiği; davacı tarafından ileri sürülen iddiaların raporu sakatlayacak nitelikte bulunmadığı sonucuna varıldığından, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ:
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün internet sitesinde 04/04/2019 tarihinde, 2018 yılı ocak başı satış fiyatlarının yayınlandığı, 2018 yılı için kömür madeninin ocak başı satış fiyatı alt ısıl kalori değerinin 0,090-TL/(Kcal/Kg) olduğunu 26/06/2019 öğrendiğini belirten davacı tarafından 30/04/2019 tarihinde davalı idareye sunulan İşletme Faaliyet Raporu revize edilerek 28/06/2019 tarihinde devlet hakkı miktarı ihtirazi kayıtla ödenmesi üzerine 26/08/2019 tarihinde 2018 yılı ocak başı satış fiyatlarının belirlenmesi maksadıyla alınan birim fiyat belirleme Komisyon Raporu’nun; “Termik santral, sanayi, ısınma amaçlı olarak satışı yapılan Kömür/Asfaltit için ocak başı satış alt ısıl kalori değeri başına 0,090-TL/ton olarak hesaplanması”na ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
Devlet Hakkı, 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 3. maddesinde, maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım olarak; 21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği’nin “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 4. maddesinin (m) bendinde, maden üretiminden sağlanan gelirden ve/veya üretim yapılmayan ruhsat sahalarından ruhsat taban bedelinden az olmamak üzere alınan Devlet payına düşen kısım olarak tanımlanmıştır.
3213 sayılı Kanun’un “Madenler” başlıklı 2. maddesinde, “Yer kabuğunda ve su kaynaklarında tabii olarak bulunan, ekonomik ve ticari değeri olan petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları dışında kalan her türlü madde bu Kanuna göre madendir.
Madenler aşağıda sıralanan gruplara göre ruhsatlandırılır:
I. Grup madenler
a) İnşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl (…)
IV. Grup madenler (…)
b) Turba, Linyit, Taşkömürü, Antrasit, Asfaltit, Bitümlü Şist, Bitümlü Şeyl, Kokolit ve Sapropel (Petrol Kanunu hükümleri mahfuz kalmak kaydıyla)…” hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanun’un “Devlet hakkı” başlıklı 14. maddesinde, “(Değişik fıkra:10/06/2010-5995 S.K/8.mad.) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) (Değişik fıkra:14/2/2019-7164/14 md.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ruhsat sahipleri tarafından Devlet haklarının beyanında kullanılan ocak başı satış fiyatı, Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır. (…)
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) (Değişik fıkra:14/2/2019-7164/14 md.) Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Genel Müdürlük tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır. …” hükmüne yer verilmiştir.
Maden Yönetmeliği’nin “Devlet hakkına ilişkin genel hükümler” başlıklı 87. maddesinde ise, “(1) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.
(2) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış fiyatı, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz.
a) Ocak başı satış fiyatı, madenlerin fiyatını belirleyen özellikler ve şartlar dikkate alınarak Genel Müdürlükçe belirlenir. Ocak başı satış fiyatının genel olarak tespit edilemediği durumlarda, madenin mineralojik özellikleri, bulunduğu bölge, işletme ve zenginleştirme yöntemleri ve sahaya özgü şartlar dikkate alınarak ocak başı satış fiyatı, maden ruhsat sahası bazında da belirlenir.
b) Konsantre ürünlerin ocak başı satış fiyatı belirlenirken; ilgili borsalar, ihracatçı birlikleri veya uluslararası piyasalarda oluşan fiyat baz alınır. Ancak, bu madenlerin metal üretimine yönelik entegre tesislerde kullanılması durumunda ilk fiyatın oluştuğu ürün baz alınır.
(3) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı; ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil tesise ait enerji, su, kimyasallar, bakım-onarım, sarf malzemesi giderleri ile tesiste çalışan personel giderleri, tesisten satışa kadar olan nakliye giderleri, teknolojik test giderleri ve paketleme giderleri çıkarılarak oluşan fiyattır. Bu fiyat, işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özellikler göz önünde bulundurulduğunda benzer işletmelerdeki emsal fiyatlardan ve Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından az olamaz. Zenginleştirilen madenin piyasada satış fiyatının oluşmaması durumunda, madenin mineralojik özellikleri, işletme ve zenginleştirme yöntemleri ve sahaya özgü şartlar dikkate alınarak veya benzer proses maliyeti olan tesisler emsal alınarak, madenlerin ocak başı satış fiyatı belirlenir. Ocak başı satış fiyatı belirlenirken ocaktaki yükleme dahil giderler dikkate alınmaz.
(4) Üretilen madenin ruhsat sahibine ait tesiste hammadde olarak kullanılıyor olması halinde, aynı madenin piyasadaki ocak başı satış fiyatı emsallerinden az olamaz.
(5) Aynı tesiste, farklı kalite ve nitelikte birden çok ürünün üretilmesi durumunda ürünlerin ocak başı satış fiyatı, tesisteki üretim sürecinde piyasa satış fiyatı olan ilk ürünün fiyatından, ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan üçüncü fıkrada sayılan giderler çıkarılarak hesaplanır.
…
(11) Ereğli Kömür Havzasındaki kömürlerin Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünce üretilmesi sonucu özel idare payı, Köylere Hizmet Götürme Birliği payı dışında Devlet hakkı ödenmez. Ancak, Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü ile yapılan anlaşma sonucu üçüncü kişilerce üretilen kömür madeninden Devlet hakkı alınır.
…
(23) Kömürlerde, kömürün kalorifik değeri, kükürt oranı, uçucu maddeler, nem oranı, işletme yöntemi, üretilen bölge gibi unsurlar dikkate alınarak, hiçbir işleme tabi tutulmadan satış fiyatı, belirlenen kömürün fiyatı emsal fiyatından az olmamak şartıyla piyasadaki satış fiyatıdır. Bir tesiste işleme tabi tutulanlarda ise bu suretle oluşan ve üçüncü fıkra hükümlerine göre belirlenen fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Enerji hammaddesi olarak kullanılan turba, kömür, asfaltit, bitümlü şist gibi madenlerde emsallerinden az olmamak şartıyla tüvenan olarak piyasada oluşan fiyat dikkate alınarak ocak başı satış fiyatı belirlenir.
(24) Aynı tesisten tüvenan madene dayalı olarak aynı işlem sonucunda birden fazla ürün üretilmesi durumunda, üretilen ürünlerin tamamı dikkate alınarak Devlet hakkına esas toplam satış geliri hesaplanır.
(25) Bu madde kapsamında yapılacak hesaplamalarda, madenler ile ilgili hangi ürünlerin baz alınacağına ilişkin esaslar Genel Müdürlük tarafından belirlenir…” düzenlemesine yer verilmiştir.
Dava Konusu İşlemin İncelenmesi:
Dava dilekçesinin konu ve sonuç-istem kısmında; “Kömür/Asfaltit” ifadesine yer verilmiş ise de; Muğla ili, Milas ilçesinde bulunan IV. Grup (linyit) maden işletme ruhsat sahasında faaliyet gösteren davacının dosyaya sunduğu dilekçelerdeki ifadeler ve iddialar değerlendirildiğinde istemin “kömür” için belirlenen değere yönelik olduğu anlaşıldığından; inceleme bu hususla sınırlı olarak yapılmıştır.
Yukarıda yer verilen Yasa ve Yönetmelik hükümlerinden, ruhsat sahibi tarafından beyan edilen asgari ocak başı satış fiyatının davalı idare tarafından denetlenebileceği ve bunun sonucunda eksik beyanda bulunulduğunun tespiti halinde bunun tamamlattırılacağı açık olduğundan, devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle asgari emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğunda kuşku bulunmamaktadır.
Nitekim bu durum 6592 sayılı Kanun ile Maden Kanunu’nun 14. maddesinde yapılan değişiklikle, “Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir.” denilmek suretiyle yasal temele de kavuşturulmuştur.
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün kurumun internet sitesinde 04/04/2019 tarihinde yayımlanan duyurusu ile Kömür (IV. Grup) madeni için 2018 yılına ait Devlet hakkı hesaplanmasına esas ocak başı satış fiyatının “Termik santrallere, sanayi, ısınma amaçlı olarak satışı yapılan kömürlerde, kömürün tüvenan olarak satılması halinde tüvenan Kcal/ton değerinin, zenginleştirme işlemi sonrası satılması halinde ise zenginleştirilmiş Kcal/ton değerinin 0,090 TL/ Kcal katsayısı ile çarpımı sonucu oluşan fiyat üzerinden ocak başı satış fiyatının belirlenmesi”ne karar verildiği, bu esaslara göre hesaplanacak kömür için ocak başı satış fiyatından kömürün zenginleştirme işlemi sonrası ya da uç ürün elde edilmesi halinde ise, işleme tabi tutulan kömür için ton başına 8,00 TL/Ton, torbalama yapılması halinde ton başına 30,00 TL/Ton ve kurutma işlemine tabi tutulması halinde ton başına 4,00 TL/Ton tesis gideri düşülmesi ile ocak başı satış fiyatının hesaplanmasının Komisyon’un görüşü olduğunun belirtildiği görülmektedir.
Bu durumda, davacı tarafından bölgesel farklılıklar ile kömür madeninin kullanım alanları dikkate alınmadan, ocak başı satış fiyatının tespit edildiği iddia edilmekte ise de, davalı idarece farklı bölgelerde farklı kalorifik değerde kömür istihracı olduğu göz önüne alınarak kömür madeninin kalorifik değeri esas alınmak suretiyle ocak başı satış fiyatının tespit edildiği ve böylece kalori değeri baz alınarak bölgesel farklılıklar bertaraf edilerek, Ülke genelinde farklı özellikte bulunan kömürler için uygulama birliğinin sağlanmış olduğu anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
09/11/2022 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY :
(X)- Dava, kömür (IV. Grup) madeni için 2018 yılına ait Devlet hakkı hesaplanmasına esas ocak başı satış fiyatının tespitine dair Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Dairemizin çoğunluk kararında da belirtildiği üzere, devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğunda kuşku bulunmamaktadır.
Ancak, davalı idarece ocak başı satış fiyatı tespit edilirken sahaların üretim yöntemleri, çıkarılan madenin özellikleri, madenin kullanım alanları vb. özelliklerin dikkate almak suretiyle kömür madeni istihracı olan sahaları bölgeler(pazarlar) bazında ayırarak tespit etmesi ve bu tespit edilen bölgeler(pazarlar) nezdinde ayrı ayrı fiyat tespiti yoluna gidilmesi gerekmektedir.
Bununla birlikte; davalı idarece, Maden Yönetmeliği’nin 86. maddesinin 23. fıkrasında yer alan parametrelerden biri olan kalorifik değer baz alınarak ocak başı satış fiyatı belirlenmiş ve bu şekilde bölgesel farklılıkların bertaraf edildiği belirtilmiş ise de, Yönetmelik hükmünde kömürün satış değerini belirleyen tek parametre “kalorifik değer” olmayıp Ülke genelinde uygulama birliğinin tam manası ile sağlanabilmesi için Yönetmelik hükmünde yer alan ve kömürün piyasa değerinin belirlenmesinde esas alınması gereken diğer parametrelerin de (kükürt oranı, uçucu madde oranı, nem oranı gibi unsurların) dikkate alınması gerektiği açıktır.
Bu haliyle gerekli araştırma ve inceleme yapılmaksızın, Yönetmeliğin 86. maddesinin 23. fıkrasında belirtilen kriterler gözetilmeksizin düzenlenen ve bölgeler (pazarlar) nezdinde ayrı ayrı fiyat tespiti içermeyen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediğinden, aksi yönde oluşan çoğunluk kararına katılmıyorum.