Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2020/3620 E.  ,  2022/6218 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/3620
Karar No : 2022/6218

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Üniversitesi
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:… , K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü … Ana Bilim Dalı doktora programı öğrencisi olan davacının, Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 23/2 maddesi uyarınca doktora programından kaydının silinmesine ilişkin Enstitü Yönetim Kurulunun … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararda; davacının doktora programına kayıt yaptırdığı 24.07.2013 tarihi ve 2017 yılı Haziran ayı tez izleme çalışmasından başarısız sayıldığı 09.06.2017 tarihi itibarıyla 15.11.2012 tarih ve 28468 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim- Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin yürürlükte bulunduğu, bu Yönetmeliğe göre üst üste iki kez veya aralıklı üç kez başarısız olan veya toplantılara katılmayan öğrenci için Ana Bilim Dalı Başkanlığının önerisi ve Enstitü Yönetim Kurulunun kararı ile yeni bir tez danışmanının ataması gerektiği, kayıt silme işleminin öngörülmediği, anılan Yönetmelik uyarınca işlem tesis edilmemesi nedeniyle davacının haklı beklentisinin zedelendiği; davacının, 2016 yılı Ocak ayı tez izlemesine girerek başarılı olduğu, 2016 yılı Haziran ayı tez izlemesine girmediği, tez danışmanının 22.09.2016 tarihli dilekçeyle davacının da dahil olduğu danışmanlıklarından istifa etmesi üzerine davacıya yeni tez danışmanı atandığı, davacının yeni danışmanıyla bir araya gelerek tartışma imkanı olmadığı, elinde olmayan sebeplerle 2017 yılı Ocak ayı tez izleme komitesine giremeyen davacının, iki kez üst üste ya da toplam 3 kez başarısız sayılması nedeniyle doktora kaydının silinmesi şartlarının gerçekleşmeyeceği; davacının tez izleme sürecine ilişkin aksaklıklar dikkate alınmadan tesis edilen ve davacının haklı beklentisinin zedelenmesine yol açan dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; İdare Hukukunun yerleşik içtihatlarından olan “taleple bağlılık” ilkesi uyarınca, idari yargı mercilerinde açılan davalarda idare mahkemelerinin davacının istemi ile bağlı olduğu, istemi genişletecek veya daraltacak biçimde karar verilemeyeceği, dava konusu işlemin, tez izleme sınavlarında başarısız sayılması sebebiyle tesis edildiği, davacının davalı idarece başarısız bulunan tezinin bilimsel kurallara uygun ve konusu bakımından yeni yaklaşım ve görüşler ortaya koyduğu, uygulama yönünden de etkileri olabilecek nitelikte olduğu ileri sürülerek tez çalışması üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılması talebinde bulunulmuş olmasına rağmen Mahkemece davacının tez çalışması üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmaksızın, bu hususa ilişkin hüküm kurulmaksızın dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, anılan talep yönünden ilk derece mahkemesi yerine geçerek hüküm kurulması mümkün olmadığından, eksik hüküm nedeniyle dava dosyasının İdare Mahkemesine gönderilmesi gerektiği, İdare Mahkemesince yeniden bir yargılama yapılacağından, bu aşamada davalı idarenin istinaf başvurusu hakkında bir karar verilmesine gerek görülmediği gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulüne, … İdare Mahkemesinin … tarihli ve E:… , K:… sayılı kararının kaldırılmasına, yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacının, henüz bilirkişi incelemesine konu olacak bir tezinin bulunmadığı, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 21/4 maddesi uyarınca tesis edilen işlemin hukuka uygun olduğu öne sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … ‘IN DÜŞÜNCESİ : Usul ve hukuka aykırı olan Bölge Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosyanın tekemmül ettiği anlaşıldığından, yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava; Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü … Ana Bilim Dalı doktora programı öğrencisi olan davacının, Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 23/2 maddesi uyarınca doktora programından kaydının silinmesine ilişkin Enstitü Yönetim Kurulunun … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
20.04.2016 tarih ve 29690 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitimv e Öğretim Yönetmeliği’nin ”Tez önerisi savunması” başlığını taşıyan 21. maddesinde; ”(1) Doktora yeterlik sınavını başarı ile tamamlayan öğrenci, en geç altı ay içinde, yapacağı araştırmanın amacını, yöntemini ve çalışma planını kapsayan tez önerisini tez izleme komitesi önünde sözlü olarak savunur. Öğrenci, tez önerisi ile ilgili yazılı bir raporu sözlü savunmadan en az on beş gün önce komite üyelerine dağıtır.
(2) Tez izleme komitesi, öğrencinin sunduğu tez önerisinin kabul, düzeltme veya reddedileceğine salt çoğunlukla karar verir. Düzeltme için bir ay süre verilir. Bu süre sonunda kabul veya red yönünde salt çoğunlukla verilen karar, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca işlemin bitişini izleyen üç gün içinde enstitüye tutanakla bildirilir.
(3) Tez önerisi reddedilen öğrenci, yeni bir danışman ve/veya tez konusu seçme hakkına sahiptir. Bu durumda yeni bir tez izleme komitesi atanabilir. Programa aynı danışmanla devam etmek isteyen öğrenci üç ay içinde, danışman ve tez konusunu değiştiren öğrenci ise altı ay içinde tekrar tez önerisi savunmasına alınır. Tez önerisi bu savunmada da reddedilen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.
(4) Tez önerisi kabul edilen öğrenci için tez izleme komitesi, Ocak-Haziran ve Temmuz-Aralık ayları arasında birer defa olmak üzere yılda en az iki kez toplanır. Öğrenci, toplantı tarihinden en az bir ay önce komite üyelerine yazılı bir rapor sunar. Bu raporda o ana kadar yapılan çalışmaların özeti ve bir sonraki dönemde yapılacak çalışma planı belirtilir. Öğrencinin tez çalışması, komite tarafından başarılı veya başarısız olarak belirlenir. Komite tarafından üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız bulunan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.
(5) Tez önerisi savunmasına geçerli bir mazereti olmaksızın birinci fıkrada belirtilen sürede girmeyen öğrenci başarısız sayılarak tez önerisi reddedilir.” kuralı yer almıştır.
15.11.2012 tarih ve 28468 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim- Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin “Tez önerisi savunması ve tez çalışması” başlıklı 27. maddesinde; tez çalışmasına ilgili yarıyılda kayıt yaptırmayan öğrencinin tez izleme komitesine alınmayacağı; tez önerisi kabul edilen öğrenci için tez izleme komitesinin, Ocak ve Haziran aylarında olmak üzere yılda iki kez salt çoğunlukla toplanacağı; öğrencinin, toplantı tarihinden en az bir ay önce tez izleme komitesi üyelerine yazılı bir rapor sunacağı; bu raporda o ana kadar yapılan çalışmanın özeti ve takip eden yarıyıla ait çalışma planının belirtileceği; öğrencinin tez çalışmasının, tez izleme komitesi tarafından “başarılı” veya “başarısız” olarak değerlendirileceği; tutanakların en geç üç gün içinde Enstitüye ulaştırılacağı; tez izleme komitesi tarafından üst üste iki kez veya aralıklı üç kez başarısız bulunan veya toplantılara katılmayan öğrenci için Anabilim Dalı Başkanlığının önerisi ve Enstitü Yönetim Kurulu kararı ile yeni bir tez danışmanı atanacağı; bu durumda öğrencinin farklı bir tez önerisi ile doktora tez çalışmalarına yeniden başlayacağı; tez izleme komitesine girmeyen öğrencinin tez izleme komitesinden başarısız kabul edileceği kuralına yer verimiştir.
15.11.2012 tarih ve 28468 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim- Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’ni yürürlükten kaldıran 05.10.2017 tarih ve 30201 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 23. maddesinde ”(1) Doktora programlarında yeterlik sınavında başarılı olan öğrenciler ile sanatta yeterlik programında ders dönemini başarı ile tamamlayan öğrenciler için danışmanın tavsiyesi dikkate alınarak anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve Enstitü Yönetim Kurulunun kararı ile bir ay içinde izleme komitesi oluşturulur. Komite, danışmanın yanı sıra anabilim/anasanat dalı içinden ve dışından birer üye olmak üzere üç öğretim üyesinden oluşur. İkinci danışman, komite toplantılarına oy hakkı olmaksızın katılabilir. Sanatta yeterlik programlarında, doktora/sanatta yeterlik unvanına sahip öğretim görevlileri de komitede görevlendirilebilir.
(2) Komite, Ocak-Haziran ve Temmuz-Aralık dönemlerinde olmak üzere yılda en az iki defa toplanarak öğrencinin yaptığı çalışmaları değerlendirir. Toplantılara geçerli bir mazereti olmaksızın katılmayan öğrenci, izlemenin o dönemi için başarısız kabul edilir. Komite tarafından birbirini takip eden iki toplantıda veya üç farklı toplantıda başarısız bulunan öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir.
(3) İzleme komitesinin çalışmasına ilişkin usul ve esaslar Enstitü Yönetim Kurulunca belirlenir.” kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yargılama hukukunda, uyuşmazlığı çözmekle görevli ve yetkili yargı yerinin, kararını oluştururken davacının istemini hiç bir tereddüte yer bırakmayacak şekilde açık ve net olarak ortaya koyması ve istem ile bağlı kalması gerekmektedir. Bununla birlikte; dava konusu istem ile bağlı kalınarak davaya konu uyuşmazlığın tam olarak ortaya konulması ile uyuşmazlığın çözümünün teknik bilgiyi gerektiriyor olması durumunda, Mahkemenin taraflardan birinin istemi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar vermesinin farklı olduğu açıktır. Uyuşmazlığın çözümünün teknik bilgiyi gerektiriyor olması durumunda, bilirkişi incelemesi yaptırılması gerekmekle birlikte, uyuşmazlığın çözümünün bilirkişi incelemesi yaptırılmasını gerektirip gerektirmediğinin ve bu çerçevede yargılamanın sınırlarını belirlenme işlevinin, yargılamayı yapan mahkemeye ait olduğu kabul edilmelidir. Uyuşmazlığın çözümünün teknik bir bilgiyi gerektirmemesi, mevzuatın yorumlanması suretiyle, idari işlemin hukuka uygunluğunun denetlenmesi mümkün iken, istemle bağlı kalınması gerektiği gerekçesiyle bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmesi idari yargılama hukukunun temel ilkelerine aykırı olacaktır.
İstinaf Mahkemesince; davacının davalı idarece başarısız bulunan tezinin bilimsel kurallara uygun ve konusu bakımından yeni yaklaşım ve görüşler ortaya koyduğu, uygulama yönünden de etkileri olabilecek nitelikte olduğu ileri sürülerek tez çalışması üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılması isteminde bulunduğu dikkate alınarak davacının tez çalışması üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılması gerekmesine karşın, İdare Mahkemesince davacının istemi ile bağlı kalınmadığı belirtilmiştir. Ancak; dava konusu işlem, davalı idarece davacının tezinin başarısız bulunması sonucu ilişiğinin kesilmesine ilişkin işlem olmayıp; tez izleme komitesi tarafından birbirini takip eden iki toplantıda veya üç farklı toplantıda başarısız bulunan öğrencinin Üniversite ile ilişiğinin kesileceğini öngören Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 23/2 maddesinin uygulanması suretiyle davacının doktora programından kaydının silinmesine ilişkindir.
Yukarıda aktarılan mevzuat uyarınca doktora tez aşamasında, tez önerisi kabul edilen öğrencinin, Ocak- Haziran ve Temmuz- Aralık ayları arasında birer defa olmak üzere yılda en az iki kez toplanan tez izleme komitesine, o ana kadar yaptığı çalışmaların özetinin ve bir sonraki dönemde yapacağı çalışma planının belirtildiği bir rapor sunması ve tez izleme komitesi tarafından yapılan değerlendirme sonucu başarılı veya başarısız kabul edilmesine karar verilmesi gerekmektedir.
Olayda; davacı, 24.07.2013 tarihinde Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı doktora programına kaydını yaptırmış olup, 18.02.2015 tarihinde doktora yeterlilik sınavına girerek başarılı olmuş ve tez aşamasına geçmiştir. Tez aşamasında, tez önerisinin kabul edilmesi sonrası, 2016 yılı Ocak ayında tez izleme komitesine sunduğu tez izleme raporu başarılı bulunmuştur. 2016 yılı Haziran ayında ise tez izleme komitesine girmemesi nedeniyle başarısız kabul edilmiştir. Davacının tez danışmanının 22.09.2016 tarihli dilekçeyle davacının da dahil olduğu danışmanlıklarından istifa etmesi nedeniyle davacıya Enstitü Yönetim Kurulu’nun … tarih ve … sayılı kararıyla yeni bir tez danışmanı atanmıştır. Bu süreçte yaşanan aksaklıklar nedeniyle davacının, 2017 yılı Ocak ayında da tez izleme komitesine girememesi üzerine, üst üste iki kez toplantılara katılmayarak başarısız sayıldığının anlaşılması veya 2017 yılı Haziran ayında tez izleme komitesi tarafından başarısız kabul edilmesi üzerine, bu tarihler itibarıyla yürürlükte bulunan 15.11.2012 tarih ve 28468 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin 27. maddesi uyarınca Ana Bilim Dalı Başkanlığı’nın önerisi ve Enstitü Yönetim Kurulu kararı ile yeni bir tez danışmanı atanması gerekirken, bu yönde bir işlem tesis edilmeden, sonradan 05.10.2017 tarih ve 30201 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 23. maddesinin uygulanması suretiyle Enstitü Yönetim Kurulunun 18.01.2018 tarihli işlemi ile ilişiğin kesildiği anlaşılmıştır.
Bununla birlikte; davalı İdare tarafından, 20.04.2016 tarih ve 29690 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin uygulanması suretiyle dava konusu işlemin tesis edildiği öne sürülmüşse de, dava konusu işlemde açıkça Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 23/2 maddesi uyarınca davacının doktora programından kaydının silindiği belirtilmiştir. Marmara Üniversitesine bağlı enstitülerde yürütülen doktora programına ilişkin özel ve lehe hükümler öngören 15.11.2012 tarih ve 28468 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nde, öğrencinin, tez çalışmasının, tez izleme komitesi tarafından “başarılı” veya “başarısız” olarak değerlendirildiği tutanakların en geç üç gün içinde Enstitüye ulaştırılarak, tez izleme komitesi tarafından üst üste iki kez veya aralıklı üç kez başarısız bulunan veya toplantılara katılmayan öğrenci için Anabilim Dalı Başkanlığının önerisi ve Enstitü Yönetim Kurulu kararı ile yeni bir tez danışmanı atanması gerektiği düzenlemesine yer verilmesine karşın, uyuşmazlıkta, bu yönde bir işlem tesis edilmeden, davacının ilişiği kesilmiştir.
Bu bağlamda; 15.11.2012 tarih ve 28468 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nde, komite tarafından birbirini takip eden iki toplantıda veya üç farklı toplantıda başarısız bulunan öğrencinin Üniversite ile ilişiğinin kesileceği yönünde bir düzenleme olmadığı dikkate alınarak, bu Yönetmeliğin 27. maddesi uyarınca Ana Bilim Dalı Başkanlığı’nın önerisi ve Enstitü Yönetim Kurulu kararı ile davacıya yeni bir tez danışmanı atanması gerekirken, sonradan 05.10.2017 tarih ve 30201 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 23. maddesinin uygulanması suretiyle 18.01.2018 tarihli işlem ile davacının ilişiğinin kesilmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:… , K:… sayılı kararının BOZULMASINA
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 03/11/2022 tarihinde kesin olarak oybirliği ile karar verildi.