Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2020/6416 E. , 2022/5827 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/6416
Karar No : 2022/5827
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Tarım Ürünleri Gıda
Turizm Nakliye Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Odası
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:… , K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Bursa Sanayi ve Ticaret Odası’nın 27/08/2019 tarihli meclis kararı ile onaylanan 2019 yılı ekmek azami fiyat tarifesinin, 250 gram ekmek üretiminin ‘kara fırın’ üretimi ile sınırlandırılmasına ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararda; ilgili kanun ve yönetmelik hükümleri uyarınca, mal ve hizmetlerin fiyat tarifelerinin bağlı oldukları odalarca hazırlanacağı, bu tarifelerin uygun bulunmaması halinde yapılan itiraz üzerine, tarifenin uygunluğunun teşekkül edecek bir komisyonda görüşülüp karar verilebileceği, gerek odalar tarafından belirlenen fiyat tarifelerine, gerek itiraz üzerine oluşturulan komisyon kararlarına karşı ticari davaları görmeye yetkili mahkeme nezdinde adli yargı yerinde dava açılabileceği sonucuna varıldığından davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, uyuşmazlığın çözümünde idari yargının görevli olduğu, ilgili mevzuat gereği, sadece itiraz üzerine oluşturulan komisyon kararlarına karşı adli yargının görevli olduğunun belirtildiği; oysa ki, ilgili mevzuatta öngörülen itiraz üzerine kurulan komisyonun hiç oluşmadığı, çünkü itirazın söz konusu olmadığı, dolayısıyla adli yargının görevli olduğundan söz edilemeyeceği, Türk Gıda Kodeksi Ekmek ve Ekmek Çeşitleri Tebliği’nde ekmek çeşitleri ile ekmeğin hangi gramajda ne şekilde üretileceğinin tarif edildiği, 250 gram ekmek üretiminin yalnız kara fırın üretim şekline sahip işletmelerce yapılabileceğinin düzenlenmesinin herhangi bir hukuki
dayanağının bulunmadığı, azami fiyat tarifeleri ile sadece gramaj fiyatının belirlenmesinin gerektiği ileri sürülerek mahkeme kararının bozulması talep edilmiştir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin temyize kabil kararlardan olmadığı, dava konusu tarifenin usul ve yasaya uygun olarak, meslek üyelerinin ve halkın menfaatleri göz önünde tutularak düzenlendiği, davanın adli yargının görev alanında olduğu, mahkeme kararında hukuki isabetsizlik bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …’İN DÜŞÜNCESİ : İstemin kabulü ile İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Bursa İlinde, Bursa Sanayi ve Ticaret Odası tarafından, 250 gram ekmeğin 1,50-TL, 400 gram halk ekmeğin (endüstriyel) ise 1,50-TL olarak fiyatının belirlendiği ve 2019 yılı ekmek azami fiyat tarifesinin 30/04/2019 tarihli meclis onayı ile yürürlüğe girdiği, meslek grubu üyeleri tarafından tarifenin yenilenmesi ihtiyacının doğduğu ileri sürülerek yeni tarife hazırlanması talebinin Meslek Komitesine iletilmesi üzerine, Bursa Ticaret ve Sanayi Odası Meslek Komitesinin … tarih ve … sayılı kararında belirtilen görüş doğrultusunda, 24/07/2019 tarihinde Bursa Ticaret ve Sanayi Odası, Bursa Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği, Bursa Ticaret İl Müdürlüğü, Bursa İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Bursa Büyükşehir Belediyesi temsilcilerinden oluşan heyet tarafından yapılan değerlendirme toplantısında; “Bursa Ticaret ve Sanayi Odası ve Bursa Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği temsilcilerinin ekmek fiyatına ilişkin 2019 yılı için azami fiyat tarifesinin asgari ücrette, hammadde ve işletme maliyetlerindeki artışlar nedeni ile ‘250 gram ekmek (kara fırın) 1,50-TL ve 400 gram Halk ekmek (endüstriyel) için ise 1,50-TL olması’nın talep edildiği, yapılan görüşmeler sonucunda Bursa Ticaret ve Sanayi Odası, Bursa Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği, Bursa Ticaret İl Müdürlüğü ve Bursa Büyükşehir Belediyesinin talebi uygun görerek kabul ettiği, komisyona katılan Bursa İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün ise talebi uygun görmediği”nin tutanak altına alındığı ve yönetim kurulunca sunulan 2019 yılı ekmek azami fiyat tarifesinin 27/08/2019 tarihli oda meclis kararıyla onaylandığı, davacı şirket tarafından 27/08/2019 meclis onay tarihli 2019 yılı ekmek azami fiyat tarifesinin 250 gram ekmek üretiminin ‘kara fırın’ üretimi ile sınırlandırılmasına ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun ‘Odalar’ başlıklı 4. maddesinde, “Odalar; üyelerinin müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, mensuplarının birbirleri ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslekî disiplin, ahlâk ve dayanışmayı korumak ve bu Kanunda yazılı hizmetler ile mevzuatla odalara verilen görevleri yerine getirmek amacıyla kurulan, tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır.” kuralına yer verilmiş; 12. maddesinde, “Gerektiğinde 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkârlar Kanununun 125 inci maddesinde sayılan mal ve hizmetlerin azamî fiyat tarifelerini, kendi üyeleri için, Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliğe uygun olarak tespit etmek ve onaylamak.” odaların görevleri arasında sayılmıştır.
507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkârlar Kanunu, 21/06/2005 tarih ve 25852 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 76. maddesi ile yürürlükten kaldırılmış; sözkonusu maddede, diğer kanunlarda, 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununa yapılmış olan atıfların bu Kanuna yapılmış sayılacağı belirtilmiştir.
5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 62. maddesinde; “Bu Kanuna tabi esnaf ve sanatkârlarca üretilen mal ve hizmetlerin fiyat tarifeleri, bağlı bulundukları odalarca hazırlanır ve odanın mensubu olduğu birlik yönetim kurulu tarafından fiyat tarifesinin sunulmasından sonra otuz gün içinde onaylanır veya reddedilir. Onaylanan fiyat tarifesi belediye, mülki amirlik ve ilgili odaya yedi gün içerisinde bildirilir ve bu andan itibaren yürürlüğe girer. Fiyat tarifeleri, uygulanacak azami hadleri gösterir. Belediyeler veya o yerin en büyük mülki amiri tespit edilen bu tarifeleri uygun bulmadıkları takdirde esnaf teşekkülü ile anlaşmaya varamazlarsa onbeş gün içinde o yerin mülki amirinin ya da görevlendireceği yardımcısının başkanlığında, ticaret ve sanayi veya ticaret odasından bir temsilci ile esnaf ve sanatkârlar odaları birliği temsilcisinden teşekkül edecek bir komisyonda görüşülüp karar verilmesini isteyebilirler. Komisyon kararları salt çoğunlukla alınır. Komisyon, tarifeleri uygun bulmadığı takdirde tarife yürürlükten kalkar. Komisyon kararına karşı, ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren on gün içinde ticari davaları görmeye yetkili mahkeme nezdinde itirazda bulunabilirler. Bu mahkemenin kararı kesindir.” kuralına yer verilmiştir.
15/12/2004 gün ve 25671 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğin “Tarifelerin tespit esasları” başlıklı 4/2. maddesinde, “Tarifeler, yönetim kurulunun teklifi ve meclisin onayıyla yürürlüğe girer. Tarifelerin tespitinde ilgili meslek komitesinin görüşü alınır. Meslek komitesi en geç onbeş gün içinde görüşünü bildirmek zorundadır. Ancak, 4/1/2012 tarihli ve 28163 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Ekmek ve Ekmek Çeşitleri Tebliğinde tanımlanan ekmeğe ilişkin tarifenin belirlenmesi aşamasında yönetim kurulu; onbeş gün içinde Ticaret İl Müdürü ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürü ile esnaf ve sanatkarlar odaları birliği, tarifeyi düzenleyen oda ve ilgili belediyenin temsilcilerinden oluşan heyetin değerlendirmesini alır. Heyetin değerlendirmesi ve ilgili meslek komitesinin görüşü de dikkate alınarak yönetim kurulunca oluşturulan ekmek tarifesine ilişkin teklif, Gümrük ve Ticaret Bakanlığının görüşünün alınmasından sonra yapılacak ilk toplantıda meclisin onayına sunulur.
“; “Komisyon” başlıklı 6. maddesinde, odalarca düzenlenen tarifelere ilişkin itirazları karara bağlamak üzere, o yerin mülki idare amirinin veya görevlendireceği kişinin başkanlığında, ilgili belediyenin konunun uzmanı belediye personeli arasından görevlendireceği bir üye ile tarifeyi düzenleyen oda ve ilgili esnaf ve sanatkarlar odaları birliğinin temsilcilerinden oluşan dört kişilik bir komisyon oluşturulacağı, komisyonun, itirazları başvuru tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde karara bağlayacağı; “Tarifelere itiraz” başlıklı 7. maddesinde ise, belediyeler ve o yerin mülki idare amiri, odalarca tespit edilen tarifeleri uygun bulmadıkları ve bu konuda ilgili odayla anlaşamadıkları takdirde, ayrı ayrı veya birlikte tarifelerin kendilerine yazılı olarak bildirildiği tarihten itibaren on beş gün içinde mülki idare amirliği nezdinde komisyona itiraz edebilecekleri, komisyona yapılan itirazların tarifelerin uygulanmasını durdurmayacağı, komisyonun tarifeyi onaylayacağı veya reddedeceği, tarifenin reddi halinde, ilgili odanın ya komisyonun ret gerekçelerini dikkate alarak yeni tarifeyi hazırlayacağı ya da komisyon kararının kendisine yazılı bildirim tarihinden itibaren on gün içinde ticari davaları görmeye yetkili mahkeme nezdinde itirazda bulunacağı, mahkemenin vereceği kararın kesin olduğu, komisyonun ret kararı vermesi halinde varsa bir önceki dönemde tespit edilmiş tarifelerin uygulanacağı, yoksa tarifelerin uygulanmasının durdurulacağı kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda aktarımı yapılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Odaları tarafından hazırlanan ve bağlı bulundukları Birliğin onayından geçen fiyat tarifelerinin 7 gün içerisinde belediyeye ve o yerin en büyük mülki amirliğine gönderileceği ve tarifenin uygun bulunmaması ve esnaf teşekkülü ile anlaşmaya varılamaması halinde onbeş gün içinde o yerin mülki amirinin ya da görevlendireceği yardımcısının başkanlığında bir komisyonun kurulmasının talep edilebileceği, oluşturulan komisyonca alınan kararlara karşı ilgililerin tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde ticari davaları görmeye yetkili mahkeme nezdinde itirazda bulunabilecekleri anlaşılmaktadır.
Bu durumda, ticari davaları görmeye yetkili mahkemece incelenecek hususun, o yerin mülki amirinin ya da görevlendireceği yardımcısının başkanlığında teşekkül edecek bir komisyon tarafından verilecek karara ilgililerce yapılacak itirazları incelemekten ibaret olduğu; uyuşmazlık konusu olayda ise, dava konusu kararın, Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 4/2. maddesi gereğince oluşan heyetin değerlendirmesi ve meslek komitesinin görüşü dikkate alınarak yönetim kurulunca oluşturulan ekmek tarifesine ilişkin teklifin Oda meclisince onaylanması ile oluştuğu, bu karara itiraz yapılmadığından anılan Yönetmeliğin 6. maddesi uyarınca itiraz üzerine o yerin mülki idare amirinin veya görevlendireceği kişinin başkanlığında toplanacak olan komisyonun teşekkülünün söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, kamu gücüne dayalı olarak re’sen ve tek yanlı irade açıklaması sonucu tesis edildiği açık olan dava konusu işlemin yargısal denetiminin idari yargı yerlerinde yapılması gerektiğinden, uyuşmazlığın çözümünün adli yargının görevinde olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddedilmesinde hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:… , K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 21/10/2022 tarihinde kesin olarak oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY :
(X)-Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği oyuyla çoğunluk kararına katılmıyoruz.