DANIŞTAY İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU 2022/1104 E. , 2022/2514 K.
T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2022/1104
Karar No : 2022/2514
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR): 1-…Odaları Birliği
VEKİLİ: Av. …
2-… Odası
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Sekizinci Dairesinin 19/10/2021 tarih ve E:2018/1976, K:2021/4616 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacının yönetim kurulu üyesi olduğu … Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası tarafından alınan … tarih ve … sayılı Yönetim Kurulu Kararının 13. maddesi ile anılan kararın dayanağı olan ve … tarih ve … sayılı Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği Yönetim Kurulu kararıyla kabul edilerek yürürlüğe konulan Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği’nin “Staj ve Sınavlara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Uygulama Yönergesi”nin 5. bölümünde yer alan “Staja ilişkin bedeller, TÜRMOB tarafından belirlenecek yöntem ve kanallar üzerinden alınarak odalara dağıtılır. Bu bedeller dışında Odalar tarafından hiçbir bedel talep edilmez.” düzenlemesinin iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 19/10/2021 tarih ve E:2018/1976, K:2021/4616 sayılı kararıyla;
Davalı idarelerin usule ilişkin itirazları yerinde görülmeyerek işin esasına geçilmiş;
Uygulamada birlikteliği sağlamak ve odalar tarafından fazla ücret tahsilinin önlenmesi amacıyla Birlik tarafından staj ücretlerinin belirlenmesi hususunda gerekli düzenlemeleri yapma konusunda gerek Anayasa’nın 135. maddesinde, gerekse 3568 sayılı Kanun’un 29. maddesinde belirtilen görevlerin yerine getirilmesi amacına matuf olarak yetkili olduğu anlaşıldığından, Birlik tarafından staj ücretlerinin belirlenmesinin tek başına hukuka ve mevzuata aykırılık oluşturmadığı;
Nitekim, davacı tarafından dosyaya sunulan 2019 ve 2020 yılı “sınav ve eğitim ücretleri” başlıklı belgeler ile “staj dosya ve başvuru bedeli” gibi kalemlere yer verilerek alınacak ücret ve banka bilgisi ve hesap numaralarına yer verildiği; ancak, 3568 sayılı Kanun’da staj ücretlerinin odanın gelirleri arasında sayıldığı dikkate alındığında, staja ilişkin bedellerin, TÜRMOB tarafından belirlenecek yöntem ve kanallar üzerinden alınarak odalara dağıtılacağına ilişkin dava konusu düzenlemede hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı;
TÜRMOB tarafından belirlenen ücretin Birlik tarafından tahsil edilerek odalara dağıtımının sağlanması hususunda hukuka uygunluk görülmemesi karşısında, dava konusu Yönerge düzenlemesinin “Bu bedeller dışında Odalar tarafından hiçbir bedel talep edilmez.” kısmında ve bu Yönerge düzenlemesi dikkate alınarak … Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası tarafından alınan … tarih ve … sayılı Yönetim Kurulu Kararının 13. maddesinde de hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu düzenlemelerin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idarelerden, Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği tarafından, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı, staj yapmak için Odalara başvuran adaylardan, odalardan ayrıca ücret talep edildiği hususuna ilişkin yakınmalar olduğu, 2009 Yılı Maliye Bakanlığı Teftiş Kurulu raporunda, Birlik tarafından belirlenen ücretlerin odaları da kapsayacak şekilde belirlenmesi sebebiyle odalarca ayrıca ücret tahsilinin mükerrer ve yersiz olduğu, gerekli düzenlemelerin yapılarak bu duruma son verilmesi gerektiğinin belirtildiği, gerek kuruma intikal eden başvurular gerek Maliye Bakanlığı raporu doğrultusunda … tarih ve … sayılı yazı ile Yönerge hükümleri Odalara hatırlatılarak odalara ilave ücret talep edilmemesi gerektiğinin belirtildiği, dava konusu düzenlemelerin hukuka ve mevzuata uygun olduğu; Bursa Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası tarafından, davanın süresinde açılmadığı ve dava konusu Yönetim Kurulu kararı nedeniyle davacının ihlal edilmiş bir menfaatinin bulunmadığı, Oda saymanının yönetim kurulu üyesi olarak görüşülmesini istediği hususları Oda sekreterine bildirerek gündeme getirilmesini sağlayabileceği, Oda yönetim kurulunun bütçe ödenekleri arasında aktarma yapma yetkisine sahip olduğundan kararın hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …’ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı … Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası yönetim kurulu üyesidir. …Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası yönetim kurulunun … tarih ve … sayılı kararının 13. maddesi, davacı ile birlikte iki yönetim kurulu üyesinin şerhine karşılık, dörde üç oyçokluğu ile kabul edilmiş ve söz konusu düzenlemenin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
1982 Anayasası’nın “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135. maddesinin 1. fıkrasında, “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.” düzenlemesine yer verilmiştir.
3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu’nun “Odalar, nitelikleri ve faaliyet sınırı” başlıklı 14. maddesinin 1. fıkrasında; “Serbest muhasebeci mali müşavirler ve yeminli mali müşavirlerin odaları ayrı ayrı kurulur. Serbest muhasebeci mali müşavirler ve yeminli mali müşavirler odaları, bu Kanunda yazılı esaslar uyarınca meslek mensuplarının ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, bu mesleklerin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve iş sahipleri ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadıyla kurulan, tüzelkişiliğe sahip, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır.” düzenlemesine; “Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği” başlıklı 28. maddesinin 1. fıkrasında; “Serbest muhasebeci mali müşavirler ve yeminli mali müşavirlere ait bütün Odaların katılacağı Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği kurulur.” kuralına yer verilmiştir.
Kanun’un “Odaların gelirleri” başlıklı 16. maddesinde;
“Odaların gelirleri aşağıda gösterilmiştir.
a) Odaya giriş ücreti,
b) Yıllık üye aidatları,
c) Yardım ve bağışlar,
d) (Değişik: 10/7/2008-5786/8 md.) Mesleki eğitime yönelik kurs ve staj ücretleri ile diğer çeşitli gelirler.
(Ek fıkra: 10/7/2008-5786/8 md.) Meslek mensuplarından kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar ile mesleği fiilen icra etmeyenler, odaya giriş ücreti ve yıllık üye aidatlarını yüzde elli indirimli olarak öderler.” hükmüne;
“Birliğin görevleri” başlıklı 29. maddesinde;
“Birliğin görevleri aşağıda gösterilmiştir.
a) Mesleğin geliştirilmesi ile ilgili çalışmalar yapmak.
b) Meslek mensuplarının menfaatlerini, mesleki ahlak, düzen ve geleneklerini korumak.
c) Odaları ilgilendiren konularda yetkili mercilere görüş bildirmek.
d) Odalar arasında çıkacak mesleki anlaşmazlıkları kesin olarak çözümlemek, uyulması zorunlu meslek kurallarını belirlemek.
e) Bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmelikleri hazırlamak.
…” düzenlemesine;
“Birliğin gelirleri” başlıklı 30. maddesinde;
“Birliğin gelirleri, birliğe dahil odaların gelirlerinden alınacak paylar ile birliğe ait mal varlığından sağlanan gelirler, ruhsatname ücretleri ve genel hükümler çerçevesinde elde edilen bağış ve yardımlardan meydana gelir.” hükmüne yer verilmiştir.
11/06/1990 tarih ve 20545 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği Yönetmeliği’nin “Birliğin Gelirleri” başlıklı 8. maddesinde;
“Birliğin gelirleri şunlardır:
A) (Değişik:RG-21/11/2007-26707) Birliğe dâhil odaların (Değişik ibare:RG-16/5/2015-29357) brüt gelirlerinin %10’unu geçmemek üzere, alınacak paylar,
b) Birliğe ait mal gelirleri,
c) Ruhsatname ücretleri,
d) Yeminli Mali Müşavirlik mühür ücretleri,
e) Genel hükümler çerçevesinde elde edilen bağış ve yardımlar,
f) Diğer gelirler.
g) (Ek:RG-21/11/2007-26707) Kurs ve eğitim gelirleri.” düzenlemesine yer verilmiştir.
21/02/1990 tarih ve 20440 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odaları Yönetmeliği’nin “Odaların Gelirleri” başlıklı 16. maddesinde,
“…
d) (Değişik bent:RG-25/12/2012-28508) Mesleki eğitime yönelik kurs ve staj ücretleri ile diğer çeşitli gelirler;
1) Oda gayrı menkullerinin kira gelirleri, her türlü faiz ve menkul kıymet gelirleri, Oda aracılığıyla üyelere sağlanan tahkim, bilirkişilik ve benzeri işlerden elde edilen ücretlerin % 4’ü ve çeşitli gelirlerdir. Mesleki kimlik belgesi bedeli olarak memur maaşı taban aylığı katsayısının 200 rakamı ile çarpımı sonucu bulunacak tutar alınır.
2) Oda için gerekli taşınmaz mal edinimi için oda genel kurulu tarafından belirlenecek katkı payları ile çalışanlar listesinin şirketler bölümüne kayıtlı şirketlerden alınacak yıllık ödentiler.
3) Genel Kurulca belirlenecek diğer gelirler.
4) Mesleki eğitime yönelik kurs ve staj ücretleri…” düzenlemesine yer verilmiştir.
23/08/1997 tarih ve 23089 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik Staj Yönetmeliği’nin 4. maddesinde, “Temel Eğitim ve Staj Merkezi (TESMER): Eğitim ve staj programlarının hazırlanması ve denetlenmesi ile görevli BİRLİK bünyesinde oluşturulan merkezi” tanımına yer verilmiş, 18. maddesinde ise, “Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği staj programlarının hazırlanması, uygulanması ve denetlenmesi ile görevli bir “Temel Eğitim ve Staj Merkezi” kurar. Bu merkez; staj programlarının her yıl yenilenmesine, stajların düzenli ve disiplinli yapılmasına ve stajların denetlenmesine yönelik tedbirleri hazırlar ve odalara bildirir.
Odalar, bu merkezin taleplerine uygun staj uygulamalarının yapılmasını sağlamakla yükümlüdürler.
Temel Eğitim ve Staj Merkezi aday meslek mensuplarının mesleki yayınlarda yararlanabilmesi için gerekli tedbirleri alır.
Temel Eğitim ve Staj Merkezi; Birlik Yönetim Kurulunca meslek mensupları arasından seçilen beş üye tarafından yönetilir. ÜyeIerin ücret veya huzur hakları Birlik Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
TESMER Yönetim Kurulunca gerekli görülen illerde Temel Eğitim ve Staj Merkezi Şubeleri açılır. Temel Eğitim ve Staj Merkezi Şubelerinin çalışma usul ve esaslarına ilişkin Yönerge TESMER Yönetim Kurulunca yürürlüğe konulur. TESMER, stajyerlerle ilgili staj kütüğünü oluşturur.” hükmü bulunmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davalı idarelerin usule ilişkin itirazları yerinde görülmeyerek işin esasına geçilmiş;
Dava konusu Yönerge hükmü yönünden;
… tarih ve …sayılı Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşaviler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği Yönetim Kurulu kararıyla kabul edilerek yürürlüğe konulan Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşaviler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği’nin “Staj ve Sınavlara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Uygulama Yönergesi”nin davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan 5. bölümünün ikinci kısmında “…Staja ilişkin bedeller, TÜRMOB tarafından belirlenecek yöntem ve kanallar üzerinden alınarak odalara dağıtılır. Bu bedeller dışında Odalar tarafından hiçbir bedel talep edilmez.” düzenlemesi yer almaktadır.
TÜRMOB Yönetim Kurulu’nun 07/06/2018 tarihli kararı ile Staj ve Sınavlara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Uygulama Yönergesinin iptali istenen 5. bölümünün 2. kısmı değiştirilerek dava konusu hüküm yürürlükten kaldırılmış, bununla birlikte Yönergenin 6.6.1 maddesinin 8. fıkrası; “Staj başvuru ve dosya bedeli, sınav bedeli dekontu. Bu bedeller hiç bir koşulda iade veya mahsup edilmez. Ancak, Oda veya TESMER Şubeleri tarafından başvuru sırasında adaylardan para alınması halinde bu bedeller, adaylar tarafından makbuz ile birlikte TÜRMOB’a bildirilmesi halinde, TÜRMOB tarafından stajyerlerin denetimi ve izlenmesi giderleri için Odalara aktarılacak tutarlardan mahsup edilir ve adaylara ödenir” şeklinde değiştirilmiştir.
Dairenin 25/06/2018 tarihli ara kararı üzerine davalı Birliğin cevabi dilekçesinde; dava konusu Yönerge’de yapılan değişiklikle, 3568 sayılı Kanun’un 16. maddesinde odaların gelir kalemleri arasında sayılan staj ücretlerinin bir hizmet karşılığı toplandığı ve odalara dağıtıldığı, merkezden planlanan, uygulanan ve denetlenen staj hizmetleri dışında oda tarafından ilave bir hizmet sunulmadığı sürece, adaylardan ilave bir ücret alınmaması gerektiği, bu gerekliliğe aykırı davranılması halinde dekontla başvuran adaya ücretin iade edileceği, bu tutarın odaya merkezden gönderilecek tutardan mahsup edileceği hususlarına açıklık getirildiğine ilişkin açıklamalar ile dava konusu Yönerge’de yapılan değişiklikler bir bütün olarak değerlendirildiğinde, uygulamanın aynı şekilde devam ettiği anlaşılmaktadır.
3568 sayılı Kanun’un 16. maddesinde oda gelirlerinin içerisinde “staj ücretleri”nin yer aldığı, 30. maddesinde ise, Birliğe dahil odaların gelirlerinden alınacak payların birlik gelirleri içerisinde düzenlendiği; bu bakımdan Birliğin mevzuatta yer alan kesintiler yapıldıktan sonra staj ücretinden kalan miktarın odalara gönderilmesi hususunu kurala bağlayan dava konusu Yönerge hükmünde dayanağı üst hukuk normlarına ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, davalı Birlik tarafından savunmasında, staj yapmak için odalara başvuran adaylardan odaların ayrıca ücret talep ettiği hususuna ilişkin yakınmalar olduğu; 2009 Yılı Maliye Bakanlığı Teftiş Kurulu raporunda, “odaların büyük bir kısmının staj başvuru bedeli adı altında önemli tutarlarda ücret aldıkları ve odalar arasında alınan başvuru bedellerinin miktarları konusunda önemli ölçüde farklılık bulunduğu, Birlik tarafından belirlenen ücretlerin odaları da kapsayacak şekilde belirlenmesi sebebiyle odalar tarafından ayrıca ücret tahsilinin mükerrer ve yersiz olduğu, gerekli düzenlemelerin yapılarak bu duruma son verilmesi” gerektiğinin belirtildiği, gerek kuruma intikal eden başvurular, gerek Maliye Bakanlığı raporu doğrultusunda … tarih ve … sayılı yazı ile Yönerge hükümlerinin odalara hatırlatılarak, odalara ilave ücret talep edilmemesi gerektiğinin belirtildiği ifade edilmektedir.
Bu durumda, uygulamada birlikteliği sağlamak ve odalar tarafından fazla ücret tahsilinin önlenmesi amacıyla, gerek Anayasa’nın 135. maddesinde, gerekse 3568 sayılı Kanun’un 29. maddesinde belirtilen görevlerin yerine getirilmesi bakımından yetkili olduğu anlaşılan Birlik tarafından, staj ücretlerinin ve bu ücretlerin dağıtım yöntemlerinin belirlenmesine ilişkin dava konusu Yönerge hükmünde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Dava konusu Yönetim Kurulu kararı yönünden;
…a Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası tarafından alınan … tarih ve … sayılı Yönetim Kurulu Kararının 13. maddesi ile;
“TESMER’in … tarih ve … sayılı “Staj ve sınavlar için ek ödeme talep edilmemesi” başlıklı yazısına istisnaden, 13/09/2017 tarihli Yönetim Kurulu Saymanı önerisi görüşülmüş, öneri içeriği incelenip görüşmeye açılmıştır.
1-04-05/06/2016 tarihinde gerçekleştirilmiş olan 22. Olağan Genel Kurulunda kabul edilen 01/01/2017-31/12/2017 dönemi Gelir Bütçesi, STAJ GELİRLERİ faslında “Staj Müracaat Ücreti” beher müracaattan 500.00-TL ücret öngörüldüğü,
2-TÜRMOB-Temel Eğitim ve Staj Merkezi … tarih ve … sayılı yazılarında “Odalar yada TESMER Şubeleri tarafından, adaylardan ilave ödeme talep edilmemesi, Oda yada TESMER Şubesi bütçesinde bu ödemelere yer verilmiş ise bütçede gerekli düzeltmelerin yapılması, adayların ilave ödeme alınması halinde, bu tutarların TESMER tarafından adaylara iade edilerek, Oda yada TESMER Şubesine aktarılacak olan tutarlardan düşülmesine karar verilmiştir.” şeklinde ifade edildiği,
3-25/08/2017 tarihinden sonraki dönemlerde yapılacak staj müracaatlarında ilave olarak alınan 500.00-TL’nin TÜRMOB yazısı içeriğince alınmamasına,
4- 2017 Nisan ve Ağustos dönemi müracaatlarında alınan ilave ücret için yazılı olarak yapılacak itiraz ve iade taleplerinin 2. fıkra hükümleri çerçevesinde TÜRMOB-Temel Eğitim ve Staj Merkezine gereği için sevk edilmesine,
5- Staj Başvurusunda adaylar tarafından TÜRMOB’a yapılan ödemelerden BSMMMO’ya aktarılan tutarın Bütçede öngörülen tutarı kapsadığı (01/02/2017-31/05/2017) tarihli BSMMMO Saymanlık Önerisinin kabul edilmesinin Yönetim Kurulu Üyeleri SMMM …, SMMM … ve SMMM …’nın şerhlerine karşılık oy çokluğu ile kabulüne” karar verilmiştir.
Dava konusu Yönerge hükmünde dayanağı üst hukuk normlarına ve mevzuata aykırılık bulunmadığı ve yukarıda hükümlerine yer verilen dava konusu Yönetim Kurulu kararının, dayanağı dava konusu Yönerge hükmünün uygulamasına ilişkin hususları düzenlediği sonucuna varıldığından, dava konusu Yönetim Kurulu kararında hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bu itibarla, dava konusu düzenlemelerin iptali yolundaki Daire kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin kabulüne;
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Danıştay Sekizinci Dairesinin temyize konu 19/10/2021 tarih ve E:2018/1976, K:2021/4616 sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 15/09/2022 tarihinde oybirliği ile karar verildi.