YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2021/11007
KARAR NO : 2021/16905
KARAR TARİHİ : 29.12.2021
Bölge Adliye
Mahkemesi : … Bölge Adliye Mahkemesi … Hukuk Dairesi
Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı davalılar …, …, … ve fer’i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, … Bölge Adliye Mahkemesi …. Hukuk Dairesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
… Bölge Adliye Mahkemesi …. Hukuk Dairesince verilen kararın, davalılar …, …, … ve fer’i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
I-İSTEM:
Davacı, davalı işveren nezdinde 03.07.1999-05.02.2014 tarihleri arası çiftlikte kesintisizolarak temizlik, yemek, ekili dikili yerlerin bakımını, kümes hayvanlarının bakımını yaptığından bahisle hizmetlerinin tespitine karar verilmesini istemiştir.
II-CEVAP:
Davalılar; haksız ve hukuka aykırı olarak açılan davanın reddini talep etmiştir.
Feri müdahil Kurum vekili, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III-MAHKEME KARARI:
A-İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesince, davacının davasının kabulü ile, 03.07.1999 ile 05.02.2014 tarihleri arasında asgari ücret üzerinden hizmet akdine dayalı olarak sigortasız çalıştığının tespitine dair hüküm tesis edilmiştir.
B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
Bölge Adliye Mahkemesince, davalılar ve feri müdahil vekillerinin istinaf başvurusunun HMK’nın 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.
IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ:
Davalılar …, …, … ve fer’i müdahil Kurum vekilleri, davanın reddine dair karar verilmesi gerektiğinden bahisle; temyiz kanun yoluna başvurmuştur.
V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME:
Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanunun 79/10. maddesi olup anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Hizmet tespiti davalarının amacı, hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.
Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.
Mahkemece yapılması gereken iş; yukarıda izah edilen hususlar kapsamında; davacının çoğunlukla çalıştığını iddia ettiği çiftlik evine komşu işyeri, bağ evi, tarla komşuları tespit edilerek; tespit edilen komşuların nüfus kayıtları ve muhtarlık kayıtları ile de adresleri tam olarak ayrı ayrı saptanarak, teğit edilmek suretiyle; davacının çalışmasına dair tanıkların re’sen beyanlarına başvurulmalı ve de çiftlik evinin kapsam, kapasitesi gerekirse keşif yapmak suretiyle belirlenmelidir. Öte yandan, davacının ilk defa ikamet kayıtlarını ne zaman aldığı, muhtarlık ve nüfus kayıtlarından araştırılarak belirlenmeli; çiftlik adresi ile karşılaştırılmalı; çocuklarının hangi okula gittiği, okulun davacının çalıştığını iddia ettiği çiftlik evine yakın olup olmadığı açıklığa kavuşturulmalı; yaz tatilinde yazlık evde de hizmet iddiası karşısında; hangi tarihlerde yazlığa geldiği , ne kadar sürede burada davalı ile birlikte kaldığı, davalının çiftlik evi dışında başka yerlerde de ikamet edip etmediğinin araştırılması, bu tarihlerde de davacının davalıya hizmet edip etmediğinin belirlenmesi gerekmektedir. Ayrıca davacının çiftlik evindeki müştemilatta kaldığının belirlenmesi halinde; aile hayatı ile iş hayatının birbirine geçmesi durumunda, günlük kaç saat davacının hizmet verdiği, kısmi çalışma yapıp yapmadığı belirlenmek suretiyle; hizmetin tereddütsüz ortaya konulması gerekmektedir.
Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın eksik inceleme sonucu, yeterli olmayan tanık beyanına istinaden, yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O halde, kararı temyiz eden davalılar …, …, … ve fer’i müdahil Kurum vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve … Bölge Adliye Mahkemesi …Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararı kaldırılarak; İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ: … Bölge Adliye Mahkemesi …. Hukuk Dairesi kararının HMK’nın 373/1. maddesi gereğince kaldırılarak temyiz edilen ilk derece mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgililere iadesine, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 29.12.2021 gününde oybirliğiyle karar verildi.