YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2022/11490
KARAR NO : 2022/14459
KARAR TARİHİ : 17.11.2022

Bölge Adliye
Mahkemesi : … Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
No :

Dava, itibari hizmet süresinin tespiti istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesince hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı davalı … San.Tic. A.Ş. ve davalı Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine … Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
… Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince verilen kararın davalı … San. Tic. A.Ş. ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
I-İSTEM:
Davacı davalı işverenlere ait işyerinde üretim bölümünde kalite kontrol, iç kutu dikiş ve dış kutu yapıştırma elemanı olarak geçen ve bildirilen çalışmalarına 506 sayılı kanunun ek 5. maddesi kapsamında itibari hizmet süresi verilmesini istemiştir.
II-CEVAP
Davalı … San. Tic. A.Ş. vekili, müvekkili şirket ile … Ltd. Şti. arasında organik bağ bulunmadığını, davacının müvekkiline ait işyerinde çalışmadığını, soyut iddialara dayalı davanın reddi gerektiğini savunmuştur.
SGK vekili, davacı hakkındaki bildirimlerin işveren tarafından yapıldığını, davanın kabulü halinde davaya sebebiyet verilmediğinden aleyhe yargılama giderlerine hükmedilmemesi gerektiğini beyanla davanın reddini savunmuştur.
III-İLK DERECE MAHKEME KARARI
Mahkemesince “… Davanın kabulü ile; davacı …’ın 01/05/1998-30/09/2008 tarihleri arasındaki 3708 günlük çalışması esnasında iş yerinde yapılan işin 506 sayılı Yasanın EK-5/2 fıkra olarak 2908 sayılı yasa ile eklenen EK-1 madde kapsamında bulunduğu anlaşıldığından 1/A olarak davalı SGK’na bildirilen toplam 3708 günlük fiili çalışma süresinin 3/A olarak değerlendirilerek bu sürenin %25’i olan 927 günlük sürenin itibari hizmet süresi olarak salt sigortalılık süresine eklenmesi gerektiğinin tespitine, …” karar verilmiştir.
IV-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
Bölge Adliye Mahkemesince, “… … 16. İş Mahkemesi’nin 21.12.2021 tarih, 2020/51 Esas ve 2021/487 Karar sayılı kararına yönelik davalı … San. ve Tic. A.Ş. vekili ile davalı SGK Başkanlığı vekilinin istinaf başvurularının Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine,…” karar verilmiştir.
V-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ
Davalı işveren vekili davacının çalışmalarının itibari hizmet süresi verilmesini gerektirecek olumsuz koşullarda geçmediğini beyanla kararın bozulmasını istemiştir.
SGK vekili, davanın reddine karar verilmesi gerekirken kısmen kabulüne verilen kararın bozulmasını istemiştir.
V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME:
İtibari hizmet süresi, ağır ve yıpratıcı işlerde çalışanların erken yıpranmaları nedeniyle daha erken emekli olabilmeleri için kanun koyucu tarafından belirlenmiş erken emeklilik sağlayan düzenlemelerden biridir. İtibari hizmet süresi fiilen olmayan ancak kanun koyucu tarafından verilen imkân nedeniyle varsayılan bir sürenin sigortalılık süresine eklenmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun’un Ek 5’inci maddesi:
“506 sayılı Kanuna göre sigortalı sayılanların, aşağıda sayılan görevlerde geçen sigortalılık sürelerine, bu sürelerin her tam yılı için, hizalarında gösterilen süreler, sigortalılık süresi olarak eklenir.
Sigortalılar Hizmetin Geçtiği Yer Eklenecek Süre
I-a) 212 sayılı Kanunla değiştirilen 5953 sayılı basın mesleğinde çalışanlarla çalıştıranlar arasındaki münasebetleri düzenliyen kanun kapsamına tabi olarak çalışan sigortalılar.
5953 sayılı Kanunu Değiştiren 212 sayılı Kanunun birinci maddesi kapsamıma giren, 90 gün,
b) Basın kartı yönetmeliğine göre basın kartına sahip olmak suretiyle gazetecilik yaparken, kamu kurumlarına giren ve bu kurumlarda meslekleriyle ilgili görevlerde istihdam edilen sigortalılar.
Basın müşavirlikleri
II – (Değişik bent: 20/06/1987 – 3395/13 md.)
Basım ve gazetecilik işyerlerinden 1475 sayılı Kanun ve değişikliklerine göre çalışan sigortalılar,
a) Solunum ve cilt yoluyla vücuda geçen gaz veya diğer zehirleyici maddelerle çalışılan iş yerleri,
b) Fazla gürültü ve ihtizaz yapıcı makine ve aletlerle çalışarak iş yapılan işyerleri,
c) Doğrudan doğruya yüksek hararete maruz bulunarak çalışılan işyerleri,
d) Fazla ve devamlı adali gayret sarf edilerek iş yapılan işyerleri,
e) Tabii ışığın hiç olmadığı ve münhasıran suni ışık altında çalışılan işyerleri,
f) Günlük mesainin yarıdan fazlası saat 20.00’den sonra çalışılarak yapılan işyerleri
III – (Ek bent: 20/06/1987 – 3395/13 md.) Denizde … adamları, … ateşçileri, kömürcüler, dalgıçlar.
IV – (Ek bent: 20/06/1987 – 3395/13 md.)
1. Çelik, demir ve tunç döküm,
(…)*, fabrika,
2. Zehirli, boğucu, yakıcı, öldürücü atölye, havuz ve depolarda, trafo binalarında ve patlayıcı gaz, asit, boya işleriyle gaz da çalışanlar, maskesi ile çalışmayı gerektiren işlerde,
3. Patlayıcı maddeler yapılmasında,
4. Kaynak işlerinde çalışanlarda,
Kesirlerin hesaplanmasında tam yıl 360 gün olarak alınır. Fiilen çalışılmış güne eklenecek itibari hizmet günü sayısının bulunmasında (Çalışılan gün sayısı x 0,25) formülü uygulanır.” düzenlemesini içermektedir.
Bu yönüyle davanın yasal dayanağı, 506 sayılı Kanunun Ek 5’inci maddesidir. Anılan maddeye göre, sigortalıların itibari hizmetten yararlanabilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir. Birinci koşul sigortalının Basım ve gazetecilik iş yerlerinde çalışması, ikinci koşul ise; II. bendin (a-f) alt bendlerinde yazılı fiziksel dış etkenlerin ve olumsuz çalışma koşullarının olayda ayrıca gerçekleşmesidir.
Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacının 01.05.1998-30.09.2008 tarihleri arasında, davalı … San. Ltd. Şti. adına Kurumda 321758 numarada tescilli işyerinden normal çalışma bildirimlerinin bulunduğu, Mahkemece tespite konu çalışma süresinin geçtiği … San. ve Tic. Ltd. Şti. işyeri koşulları yönünden herhangi bir inceleme ve tespit yapılmadan işin geçtiği işyeri ile ilgili her türlü bilgi belge ve yapılmışsa talep dönemindeki iş yada davalı Kurum müfettişlerinin tespit raporları temin edilmeksizin, bilirkişi raporundaki soyut organik bağ değerlendirmesine dayalı olarak ve … San. Tic. A.Ş. işyeri koşulları üzerinden yapılan değerlendirmeyle sonuca varılması isabetsizdir.
Davacının çalıştığı işyeri faaliyet konusunun, hükme dayanak bilirkişi raporu ve dosya kapsamındaki tüm kayıtlarda yer aldığı üzere “baskılı oluklu kutu imali” işyeri olduğu, kalite kontrol, dış kutu dikiş ve iç kutu yapıştırma elemanı konumundaki çalışmanın itibari hizmet süresinden yararlanmayı gerektirir etkenlere maruziyeti konusunda hüküm kurmaya yeterli inceleme yapılmadığı anlaşılmaktadır.
Mahkemece, öncelikle davacının çalıştığı ve bildirimlerinin yapıldığı işyerinin ve adresinin açık ve net olarak tespiti ile hizmetlerin geçtiği yer veya yerlerde ayrı ayrı keşif yapılarak, davacının yaptığı işi bilebilecek ve re’sen seçilecek bordro tanıkları veya işyeri şef, ustabaşı vs. çalışanlar dinlenerek, davacının yaptığı iş nedeniyle ek 5. madde kapsamında sayılan olumsuz çalışma koşullarına maruziyetinin bulunup bulunmadığı hususunda konusunda uzman uzman bilirkişi heyetinden alınacak rapor doğrultusunda varılacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekir.
Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, mahkemece eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O halde davalılar vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve … Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararının kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ : … Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi kararının HMK’nın 373/1 maddesi gereğince kaldırılarak temyiz edilen ilk derece mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine 17.11.2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.