YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2022/12015
KARAR NO : 2023/393
KARAR TARİHİ : 16.01.2023

…
MAHKEMESİ : … Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1271 E., 2022/1188 K.
…
…
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Kayseri 7. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/133 E., 2022/172 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı, davalılar Kurum, … ve … vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne ve duruşmanın düzenlendiği 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinde sayılı ve sınırlı olarak gösterilen hâllerden hiçbirine uymadığından, temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasına ilişkin isteğin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalı işyerinde, 1999 yılının 11 inci ayında çalışmaya başladığını, SGK kontrol memurları tarafından işyerinde yapılan denetim sırasında davacı ve diğer arkadaşlarının sigortasız olarak 10 yılı aşkındır çalıştıklarını beyan etmeleri nedeniyle haksız ve kötü niyetli olarak davacının iş akdinin 2011 yılında fesih edildiğini, denetim raporu ile geriye doğru bir yıllık çalışmasının tespit edildiğini, primlerinin eksik yatırıldığını, davacının sadece 2005 yılında kısa bir süre gözünden ameliyat olduğu için raporlu olduğunu, SGK tarafından yapılan inceleme sonrasında davalı adına kayıtlı şahıs işletmesi olan ancak kardeşi … ve babası …’ın gayri resmi ortağı olduğu işyerinin aynı dönemde kapatılarak … Pastacılık Lokantacılık Gıda Turizm San. Tic. Ltd. Şti ismiyle … ve …’ın ortaklığı ile aynı işyerinde aynı işkolunda devam edildiğini belirterek, 1999 yılı 11 inci ayı ile 2011 yılı 7 nci ayı arasında çalıştığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı … (… ), … vekili cevap dilekçesinde; davalı olarak gösterilen müvekkillerinin babası …’ın vefat ettiğini, müvekkiline ait işyerinin 01.07.2002 tarihinde açıldığını, davacının müvekkili …’e ait işyerinde 05.05.2003 tarihinden 01.01.2006 tarihine kadar çalıştığını, 2005 yılı sonlarında gözünden ameliyat olduğunu, tedavi gördüğünü, 2006 yılında sağlık sorunlarını bahane ederek işten ayrıldığını, davacının 30.12.2009 tarihinde ikinci kez müvekkili işyerinde çalışmaya başladıktan sonra 30.12.2010 tarihine kadar çalıştığını, bu tarihte yine kendi isteği ile işten ayrıldığını, tekrar işe dönmediğini, 2010 yılı Aralık ayı içerisinde SGK denetmenlerince müvekkili …’e ait işyerinde denetim yapıldığını, bu denetimi kendilerinin şikayeti üzerine yapılması üzerine davacı ve diğer işçilerin toplu olarak müvekkiline ait işyerini terk ettiklerini, müvekkili …’ün 2011 yılının Ocak ayında işyerini kapattığını, müvekkili … ile ilgisi bulunmayan … Unlu Mamülleri İnş.Tur. San.Tic.Ltd.Şti isimli şirket kurularak aynı iş kolunda faaliyete başladığını, ekonomik olarak zor durumda olan müvekkili …’ün bu şirkette aylar sonra işçi olarak işe başladığını, davacının 2011 yılı Ocak ayında kapatılan işyerinde 2011 yılı Temmuz ayına kadar çalışmasının mümkün olmadığını, davacının taleplerinin bir kısmının zamanaşımına uğradığını, davacı taleplerinden zamanaşımına uğrayan bölümlerin zamanaşımı nedeniyle reddi gerektiğini, davanın haksız ve yersiz açıldığını beyanla, davanın reddini istemiştir.

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacının hizmet cetveli ve dönem bordrolarında yer olan çalışmaları haricinde bir çalışmasının olmadığını, çalışmanın niteliği ve ödenen ücretlerin somut deliller ile ispat edilmesi gerektiğini, çalışma konusu, işin niteliği, devamlılık gösterip göstermediği dikkate alınarak ücret konusunun titizlikle araştırılması gerektiğini, kamu düzenine ilişkin hizmet tespit davalarında çalışma olgusunun somut ve net bir şekilde ortaya konulması gerektiğini beyanla, davanın reddini istemiştir.

Dahili davalı … Pastacılık Lokantacılık Gıda Turizm San. Tic.Ltd.Şti. Vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının müvekkili şirket nezdinde çalışmadığını, davacı sigorta müfettişlerinin denetiminden sonra işten kovulduğunu beyan ettiği, inceleme ile davacının en son 2010 yılı Aralık ayında çalıştığını tespit ettiklerini, şirketin ise 2011 yılında kurulduğunu ve davacının şirket nezdinde hiç çalışmasının olmadığını, zamanaşımı itirazlarının olduğunu belirterek öncelikle süresinde dahili dava dilekçesi verilmediğinden davanın usulden reddini, aksi halde davanın esastan reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile “Davanın kısmen kabulü ile; davacının 20.01.2000-16.08.2001 tarihleri arasında …’a ait 1015532 sicil numaralı iş yerinde asgari ücretle, 17.08.2001-14.03.2002 tarihleri arasında …’a ait … sicil numaralı iş yerinde asgari ücretle, 15.03.2002-28.06.2002 tarihleri arasında …’a ait iş yerinde asgari ücretle, 29.06.2002-4.05.2003, 20.09.2007-29.12.2009, 01.01.2011 – 20.03.2011 tarihleri arasında…’a ait 1027022 sicil numaralı iş yerinde asgari ücretle, … Pastacılık Ltd. Şti. ye ait … sicil nolu işyerinde 01.02.2011 – 30.03.2011 tarihleri arasında asgari ücretle sigortalı olarak çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine” karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde; müvekkilinin 1999 yılından 2011 yılına kadar kesintisiz çalıştığını ve sadece gözünden ameliyat olduğu tarihte ara verdiğini tanık beyanlarından da bu hususun sabit olduğunu mahkemece 02.06.2006-20.09.2007 tarihleri arasındaki dönem yönünden davanın reddedilmesinin hatalı olduğunu, mahkemenin davalıların getirtilen vergi kayıtlarını esas alarak işyerini devir aldıkları tarihleri esas alarak tespit hükmü kurulduğunu, 2011 yılı yönünden verilen tespit hükmünün hatalı olduğunu, müvekkilinin 2011 yılında 6-7 ay çalışması olduğunu ileri sürmüştür.

Davalılar ve dahili davalı vekilleri istinaf dilekçelerinde; mahkemece tespit edilen davacının çalışma süresinin hatalı olduğunu, kabul etmediklerini, davalılar arasında organik bağ bulunmadığını, hak düşürücü süre itirazlarının bulunduğunu, müvekkille husumeti bulunan tanıkların beyanlarına itibar edilmesinin hatalı olduğunu, davacının dava dilekçesinde müfettiş denetiminden sonra işyerinden kovulduğunu belirtmiş olmasına karşın 2011 yılında tespit hükmü kurulmasının da hatalı olduğunu ileri sürmüştür.

Davalı kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; kurumca yapılan işlemlerin yerinde olduğunu, davanın hak düşürücü sürenin geçmiş olması nedeniyle reddi gerektiğini, mahkemenin resen tanık belirleyip beyanlarına itibar ettiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile “Taraf vekillerinin istinaf başvurularının Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353/1-b.1 maddesi gereğince ayrı ayrı esastan reddine” karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili, davalılardan İmran ve Müjgan vekilleri ile davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, istinaf dilekçesi ile benzer sebeplerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

Davalı Kurum vekili, istinaf dilekçesi ile benzer sebeplerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

Davalılar …,… vekilleri; mahkemece resen araştırma ilkesinin uygulanmadığını, tanık anlatımlarının yeterince değerlendirilmediği ve kaldırma ilamındaki eksikliklerin giderilmediğini, davalılar arasında organik bağ bulunmadığı ve buna göre hakdüşürücü sürenin yanlış değerlendirildiğini, mahkemece davacının prime esas kazancının tespit edilmemesinin hatalı olduğunu, keşif yapılmadığını, davacının göz rahatsızlığı hakkında adli tıp raporu alınmadığını, işçilik alacakları dosyasının değerlendirilmediğini, bilirkişi raporu alınmadığını belirterek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması ve davanın reddine karar verilmesi istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının davalı işyerinde 1999 yılı 11. ayı ile 2011 yılı 7 nci ayı arasında geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. Dava, 506 sayılı Kanun’un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re’sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

2. Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
1. Somut olayda, mahkemece davacının ilk dönem davalı …’a ait … sicil numaralı işyerinde 20.01.2000-16.08.2001 tarihleri arasında asgari ücretle çalıştığının tespitine karar verilmiş ise de; gerekçeli kararla hüküm çelişecek şekilde davacının davalı … işyerinde çalışma başlangıcının, bordro tanığı …’ın davalı işyerinde 30.09.2000 tarihinde işe başladığı ve davacının da kendisinden üç ay sonra çalışmaya başladığı yönündeki beyanı dikkate alınarak davacının 30.09.2000 tarihinden üç ay sonra 30.12.2000 tarihinde işe başladığı kanaatine varıldığı belirtilmiş olmasına rağmen hükümde davacının davalı … yanında sigorta başlangıcının 20.01.2000 olarak kabul edilmiş olması hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.

2. Davacının davalılara ait işyerinde kesintisiz çalışma iddiasında bulunduğu, sadece göz ameliyatı olması sebebiyle raporlu olduğu dönemde çalışmadığını belirttiği, mahkemece davacının raporlu olduğu bu dönemde iş akdi askıda kabul edilerek, işyerinde yapılan yerel denetim sonrası düzenlenen Durum Tespit Tutanağı ile davacının işe giriş tarihi 20.09.2007 olarak belirlenmiş olup, sonuca eksik inceleme ve araştırma ile gidildiği anlaşılmıştır.

3. Dosya kapsamına göre davacının 07.12.2005-09.12.2005 tarihleri arasında Erciyes Üniversitesi Hastanesinde yatarak tedavi aldığı, bu tarihten sonra 07.08.2006 tarihine kadar ayakta tedavisinin devam ettiği, davacının davalılara ait işyerinde 24.12.2005 tarihine kadar devam eden ve sonrasında 01.01.2006 tarihinde 1 günlük hizmetlerinin Kuruma bildirilmiş olduğu, mahkemece buna göre 01.01.2006-20.09.2007 tarihleri arasındaki süre yönünden davacının tedavisi nedeniyle iş akdinin askında kabul edildiği, ancak davalılara ait işyerinde 26.09.2006-15.10.2006 tarihleri arasında kayıtlı çalışması bulunan bordro tanığı … beyanında, kendisinin işe başladığı sırada davacının davalılara ait işyerinde çalıştığını ve kendisinin işten ayrılmasından sonra da çalışmaya devam ettiğini belirttiği anlaşıldığından mahkemece yapılacak iş davacının ayakta tedavisinin tamamlandığı 07.08.2006 tarihi ile yeniden sigortalılığının başladığı kabul edilen 20.09.2007 tarihleri arasındaki dönem yönünden davalı Kurum denetmenleri tarafından düzenlenen 30.12.2010 tarihli Durum Tespit Tutanağında mevcut davacı beyanı ve imzası irdelenmek üzere denetime konu davacı şikayet dilekçesi Kurumdan getirtilmeli, davacının tespit tutanağındaki imzası ile ilgili olarak isticvap beyanı alınmalı, irade sakatlığı bulunup bulunmadığı değerlendirilmeli, dosya kapsamında dinlenen tanık beyanları da dikkate alınmak suretiyle 07.08.2006-20.09.2007 tarihleri arasındaki dönemin askıda mı yoksa hizmet akdi ile mi geçtiği hususu netleştirilmeli, varılacak sonuca göre çalışmanın askıda olmadığı, kesintiye uğradığının anlaşılması halinde ise 05.05.2003 öncesi dönem hakkında hak düşürücü süre yönünden değerlendirme yapılarak bir karar verilmelidir.

4. Diğer taraftan hükümde davacının 01.01.2011 – 20.03.2011 tarihleri arasında…’a ait … sicil numaralı iş yerinde asgari ücretle çalıştığının tespit edildiği, daha sonra … Pastacılık Ltd. Şti. ye ait 1069890 sicil nolu işyerinde 01.02.2011 – 30.03.2011 tarihleri arasında asgari ücretle sigortalı olarak çalıştığının tespitine karar verildiği, kabul edilen çalışma sürelerinin kendi içerisinde çakıştığı anlaşılmakla anılan dönemde vergi kayıtları ve dinlenen tanıkların beyanları dikkate alınarak davacının 01.01.2011 tarihinden sonraki çalışmalarının davalılara ait hangi işyerinde hangi süreler içerisinde geçtiği netleştirilerek sonucuna göre karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

16.01.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

…