YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2022/13900
KARAR NO : 2023/508
KARAR TARİHİ : 19.01.2023

MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/2328 E., 2022/1728 K.
vekili Avukat …
FER’Î MÜDAHİL : … vekili Avukat …
DAVA TARİHİ : 23.01.2017
HÜKÜM/KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Adana 1. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/104 E., 2022/225 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalı iş yerinde 01.12.2004-01.11.2016 tarihleri arasında tam gün sigortalı olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde, davacının dava ettiği çalışma sürelerinin hak düşürücü süreye uğradığını, davacının fiili çalışmasının söz konusu olmadığını, davalı şirket sahibinin davacının babası olduğunu, davacının şirkete geldiği günler için sigortalı gösterildiğini, devam eden fiili çalışması olmadığından sigorta kaydından çıkışının yapıldığını beyan ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Feri Müdahil Kurum cevap dilekçesinde, davanın yöntemince ispat edilmesi gerektiğini beyan ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının davalı iş yerinde 01.12.2004-18.03.2006 tarihleri arasında toplam 477 gün süre ile asgari ücret ile çalıştığının tespitine, bu dönemde 99 günün Kuruma eksik bildirildiğinin tespitine, davacının davalı iş yerinde 01.06.2006-19.06.2013 tarihleri arasında toplam 2.539 gün süre ile asgari ücret ile çalıştığının tespitine, bu dönemde 2.261 günün Kuruma eksik bildirildiğinin tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine, şeklinde karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı vekili, İlk Derece Mahkemesince hak düşürücü sürenin değerlendirilmediğini, kesintili çalışmaların hak düşürücü süreye uğradığını, davacının dava konusu dönemde işyerinde çalıştığını ispatlayamadığını beyan ederek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Feri müdahil Kurum vekili, İlk Derece Mahkemesince eksik inceleme ile karar verildiğini, davacının dava konusu dönemde diğer davalı işyerinde çalıştığını ispatlayamadığını, Kurumun yaptığı işlemlerde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığını, davanın açılmasına Kurum tarafından sebebiyet verilmediğini beyan ederek İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile “Mahkemece yeniden yapılan yargılamada Dairemizin önceki kararı doğrultusunda araştırma yapılarak deliller toplanmış ve tanıklar dinlenmiştir. Davacının hüküm altına alınan dönemde çalışmasının fiili olduğu ispatlanmış olup mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmesi isabetlidir. Kurumun ve işverenin bu yöndeki istinaf nedenlerine itibar edilmemiştir” gerekçesine dayalı olarak davalı ve feri müdahil SGK vekillerinin istinaf taleplerinin Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi nin 1 numaralı alt bendi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı … İnşaat Nak. Gıd. By. Eş. Giy. Ayak. ve San. Tic. Ltd. Şti. vekili, davacının, davalı şirketin sahibinin oğlu olduğunu, işbu davayı babasına karşı açtığı, davalı şirket sahibinin oğlunu şirkete geldiği bazı günler için sigortalı gösterdiğini, ancak devam edecek şekilde fiili çalışması olmadığından sigorta kaydından çıkışını yaptığını, İlk Derece Mahkemesinin tanık ifadelerini isabetli bir şekilde değerlendirmediğini, hizmet tespiti davasında kamu düzeni ilkesinin geçerli olduğunu, kamu tanıklarının ifadelerinin dahi gerçekçi bir değerlendirmeye tabi tutulmadığını beyanla davanın kısmen kabulüne ilişkin kararın bozulmasını talep etmiştir.

Feri müdahil Kurum vekili Kurum kayıtlarının resmi ve yazılı belge niteliğinde olup aksinin aynı nitelikte yazılı delillerle ortaya koyulması gerektiğini, bu tür davaların kamu düzenini ilgilendirdiğini ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğinin Yargıtay’ın kökleşmiş içtihatları gereği olduğunu, Kurumun yaptığı işlemlerde her hangi bir hukuka aykırılık olmadığını, Mahkemece eksik inceleme ile karar verildiğini beyanla davanın kısmen kabulüne ilişkin kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının davalı işyerinde geçen çalışmasının yöntemince kanıtlanıp kanıtlanmadığı noktalarında toplanmaktadır.

2. İlgili Hukuk
1-Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun’un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun’un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2- Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3- Yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular ile birlikte; mahkemece resen araştırma ilkesi gereğince taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, gerektiğinde tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek çalışma olgusu hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
1-İnceleme konusu dosyada; davacının hizmet cetveli incelendiğinde, ihtilaf konusu dönem içerisinde 22.12.2004 – 31.12.2005, 01.06.2006 – 01.09.2006, 25.01.2007 – 31.07.2007, 20.06.2013- 05.08.2013, 06.09.2013 – 07.12.2013, 05.06.2014 – 15.09.2014, 12.05.2016 – 31.10.2016 tarihleri arasında davalıya ait …,… sicil no lu işyerlerince Kuruma kesintili olarak hizmet bildiriminde bulunulduğu, 18.03.2006-01.04.2006 tarihleri arasında dava dışı … sicil no lu, … Tic.- … ünvanlı işyerince hizmet bildiriminde bulunulduğu, davalı … sicil no lu işyerinin 03.07.1995 tarihinden itibaren 33 HK 459 plakalı kamyon işletmeciliği faaliyetinden dolayı Kanun kapsamında olduğu, davalı … sicil no lu işyerinin 10.08.1993-30.09.2016 tarihleri arasında hırdavat ticareti faaliyetinden dolayı Kanun kapsamında olduğu, ihtilaf konusu döneme ait davalı işyerine ait dönem bordrolarının getirtildiği, yapılan zabıta araştırması ile ihtilaf konusu dönemde davalı işyerinde çalıştığı tespit edilen işçilerin isimlerinin Mahkemeye bildirildiği, duruşmalarda dinlenen bir kısım tanıklara ait sigortalılık hizmet dökümlerinin dosyaya sunulduğu, alınan bilirkişi raporu ve ek raporunun dosyaya sunulduğu, duruşmalarda davacı, davalı ve re’sen belirlenen bordrolu tanıklar ile kamu tanıklarının dinlendiği anlaşılmaktadır.

2- Somut olayda; duruşmalarda dinlenen ve “davacının davalı nezdinde sürekli çalışmadığı”, “dolmuşçuluk yaparken davacıyı gördüğünü”, “davacının iş yerinde parça parça çalıştığını, 3-4 sene önce bir dönem Kepçe operatörü olarak çalıştığını, yine bir dönem dolmuş şoförlüğü yaptığını” beyan eden tanıkların varlığı karşısında davacının çalışmalarına yönelik olarak tanık beyanları arasında oluşan çelişki giderilmelidir.

3- Bu doğrultuda Mahkemece yapılması gereken iş, davacının dolmuşçu, kepçe operatörü olarak çalıştığı yönündeki iddialara ilişkin olarak söz konusu dava dışı araçlar belirlenmeli, bu araçlara ait tescil kaydı ve trafik ceza tutanakları ile davacıya ait ehliyet kaydı ile davacı adına kesilen trafik ceza kayıtları getirtilerek incelenmeli, ceza kayıtlarının bulunması halinde araçların hangi amaçla kullanıldığı araştırılmalı, ihtilaf konusu tüm dönemde beyanlarına başvurulmayan diğer bordrolu çalışanlar ile davacının çalışması hakkında bilgi verebilecek nitelikteki diğer komşu işyeri sahipleri ve çalışanları belirlenmeli, bu şahısların duruşmalarda tanık sıfatıyla ayrıntılı beyanlarına başvurulmalı, davalı işyerince kısmi bildirimlerde bulunduğu gözetilerek ihtilaf konusu tüm dönemde fiili çalışma olgusu açıklığa kavuşturulmalı, tüm kanıtlar birlikte değerlendirildikten sonra hak düşürücü süre de irdelenmeli ve sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle ;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz giderinin istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

19.01.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

…