YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2022/13912
KARAR NO : 2022/16714
KARAR TARİHİ : 27.12.2022

Mahkemesi : … Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
No :

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı, davalılar vekili ve fer’i müdahil … vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, … Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince, istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
… Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince verilen kararın, davalılar vekili ve fer’i müdahil … vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
I-İSTEM
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının, davalılara ait besihanede 2000 yılında işe başladığını ve 2015 yılı Mart ayına kadar çalıştığını, ancak çalışmalarının Kuruma bildirilmediğini ileri sürerek, davacının 2000-2015 yılı Mart ayına kadar davalılar yanında kesintisiz ve sürekli çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiştir.
II-CEVAP
Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle, davacının …’ın yanında düzensiz olarak çalıştığını, bu çalışmalarının karşılığı olarak davacının babasından kalma araziye 80.000,00 TL değerinde ev inşa edildiğini, … ve … yönünden ise davanın husumetten reddinin gerektiğini belirterek, davanın reddini istemiştir.
Fer’i müdahil … vekili cevap dilekçesinde özetle, davanın reddini istemiştir.
III-MAHKEME KARARI
A-İLK DERECE MAHKEME KARARI
Mahkemece, yapılan yargılama sonucunda, davanın kabulü ile; davacı …’in, davalılara ait Fer’i Müdahil Kurumda tescilsiz … adresinde bulunan besihane ve çiftlik (tarım) işyerinde 01.01.2000-01.03.2015 tarihleri arasında toplam 5461 gün çalıştığının, 570 gününün 2925 sayılı Kanun’a göre bildirildiğinin, 4891 gününün ise bildirilmediğinin, bildirimi yapılmayan günlerde asgari ücret ile çalıştığının tespitine, karar verilmiştir.
B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
Aydın 2. İş Mahkemesi’nin, 19.06.2020 tarihli, 2016/322 E, 2020/203 K. sayılı kararına yönelik davalılar vekili ve fer’i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurularının Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine, karar verilmiştir.
IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ
Davalılar vekili, davacının çalışmasının sürekli olmadığını, mahkemece eksik inceleme ve araştırma ile karar verildiğini belirterek, hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.
Fer’i müdahil … vekili, öncelikle hak düşürücü süre hususunda irdeleme yapılmadığını, çalışma olgusunun da somut ve inandırıcı delillerle ispatlanamadığını belirterek, kararın bozulmasını istemiştir.
V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME
Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanunun 79. maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 86. maddesidir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, madde 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.
Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.
Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.
HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, madde 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.
Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.
Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.
Dosyadaki kayıt ve belgelerden, 15.11.1973 d.’lu davacı adına davalılar tarafından verilen işe giriş bildirgesi bulunmadığı, hizmet döküm cetvelinde talep edilen dönem içerisinde 1.3.2005-1.1.2009 tarihleri arasında ayda 15 gün üzerinden toplam 570 gün 2925 sayılı yasa kapsamında 4/a çalışmalarının bildirildiği, davalılar … … ve … adına vergi kaydının bulunmadığı, davalı … adına ………… adresinde belirli bir mala tahsis edilmiş mağazalarda (büfeler dahil) ………… içeceklerin perakende ticaretinden dolayı mükellefiyet kaydının bulunduğu, ………… kaydının olduğu, … Başkanlığının yazısına göre; davalı …’ın 01.01.1998, …’ın ise 01.01.1993 tarihi itibariyle oda kayıtlarının bulunduğu, davalılar adına kayıtlı tescilli işyeri olmadığı, 13.9.2018 tarihli jandarma araştırması ile tespit edilen kamu tanıkları ve taraf tanıklarının dinlendiği anlaşılmaktadır.
İnceleme konusu eldeki davada, davacı 2000-2015 yılı Mart ayına kadar davalılar yanında kesintisiz ve sürekli çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiş; mahkemece, davanın kabulü ile yazılı şekilde karar verilmiş ise de, hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.
Mahkemece yapılması gereken iş, öncelikle yukarıda açıklanan somutlaştırma yükümlülüğü kapsamında davacının çalışma şekli ve süresi, tam olarak ne iş yaptığı ve kimlerle çalıştığı, ücretini kimden aldığı, kimden talimat aldığı hususları açığa kavuşturulmak suretiyle işverenlik sıfatı belirlenmeli, davalılara ait işyerinin kapsam ve kapasitesi araştırılarak sürekli işçi çalıştırmayı gerektirir nitelikte olup olmadığı araştırılmalı, davacının davalılar yanındaki çalışmalarının tam zamanlı mı (full time) yoksa kısmi zamanlı mı (part time) olduğu tespit edilmeli, davacının tüm mesaisini davalı işyerine hasredip etmediği belirlenmeli ve böylelikle çalışmanın varlığı ve süresi hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca karar verilmelidir.
Açıklanan maddi ve hukuki esaslar göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve araştırma sonucunda yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
O halde, davalılar vekili ve fer’i müdahil … vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve … Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin kararının kaldırılarak, İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ: … Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi kararının HMK’nın 373/1. maddesi gereğince kaldırılarak, temyiz edilen ilk derece mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 27.12.2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.