YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2022/14355
KARAR NO : 2023/877
KARAR TARİHİ : 07.02.2023
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1853 E., 2022/1278 K.
DAVA TARİHİ : 11/06/2019
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Elazığ İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/24 E., 2022/356 K.
Taraflar arasındaki tarım bağkur sigortalılığının tespiti ve yaşlılık aylığı bağlanması istemi davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.
Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; Davacının 06.01.2012 tarihinde tevkifat kanunundan faydalanarak Elazığ Şeker fabrikasında davacı adına kesilen tevkifatlar ve Elazığ Ziraat Odası kaydı, ayrıca Elazığ …Kooperatifi kaydına istinaden taraflarına hizmet verilmesi için davacının davalı Kuruma müracaat ettiğini, yapılan kesintilere istinaden aile reisliği kavramına ilişkin değişiklik 02.08.2003 tarihinde gerçekleştiğinden Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından davacının sigortalılığının bu tarihte başlatıldığını, 15.08.2018 tarihinde 15 yıl sigortalılık süresini doldurduğundan Ziraat Odası kaydını silerek emeklilik yaşını beklediğini, bu nedenle davacının 27.05.2019 tarihinde emekliliği hak ettiğinden SGK’ya müracaat ettiğini, ancak davacı sigortalıya SGK işleminin hatalı olduğunun, zira tevkifata istinaden güncelleme yapıldığı ve mevcut günü 31.05.2019 tarihi itibarıyla 5414 günden 3794 güne düştüğü ve buna istinaden emeklilik şartları oluşmadığından emeklilik talebinin reddedildiğin davacıya bildirildiğini, yapılan hatanın kurum tarafından yapıldığı anlaşılmış olup davacı sigortalıya son yapılan güncellemenin iptal edilerek 02.08.2003 tarihinden itibaren sigortalılık başlangıcının geçerli olması ve 27.05.2019 tarih ve 7986658 sayılı talebinin kabulüyle o tarihten itibaren emekliliğe hak kazandığına karar verilmesinin gerektiği belirtilerek sonuçta yapılan hatanın kurum tarafından yapıldığı anlaşılmış olup davacı sigortalıya son yapılan güncellemenin iptal edilerek 02.08.2003 tarihinden itibaren sigortalılık başlangıcının geçerli olması ve 27.05.2019 tarih ve 61880363 sayılı talebinin kabulüyle o tarihten itibaren emekliliğe hak kazandığına ve 29.05.2019 tarih 61880363-201.02.02-E.8123250 sayılı işlemin iptaline karar verilmesi talep edilmiştir.
II. CEVAP
Davalı … vekili cevap dilekçesinde; davanın yetkisiz Mahkemede açıldığı, davanın Kurum merkezinin olduğu … Mahkemelerinde açılmasının gerektiği, bilindiği üzere Mülga 2926 sayılı Kanun kapsamında bulunduğu halde Kuruma kayıt ve tescilini yaptırmayan ve kendilerinden tevkifat yapılan çiftçilerin tevkifat yapıldığını gösteren belgeleri de eklemek suretiyle tevkifata istinaden sigortalılıklarının başlatılması için Kuruma yazılı talepte bulunmaları halinde, tevkifat tutarının Kurum hesaplarına intikal etmesi şartıyla, tevkifatın yapıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren sigortalılıklarının devam ettirilmesinin gerektiği, ayrıca. 26.01.2012 tarih ve 28185 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6270 sayılı Kanun’un 13’üncü maddesiyle mülga 2926 sayılı Kanun’un 7’incimaddesine “24.07.2013 tarihli ve 4956 sayılı Kanun’un 48’inci maddesi ile değişik mülga 17.10.1983 tarihli ve 2926 sayılı Kanun’un 2’inci maddesi hükmü 02.08.2003 tarihi öncesi içinde uygulanır” fıkrasının eklenmiş olduğunu, eklenen bu fıkrada yer alan hüküm ile 02.08.2003 tarihinden önce 18 yaşını doldurmuş erkekler ile aile reisi olmayan kadınlara da tarım sigortalısı olma hakkının tanınmış olduğunu, bu bilgiler doğrultusunda sigortalının dosyasında yapılan incelemede 1996 ve 1999 döneminde Elazığ Şeker Fabrikasında sigortalı adına tevkifat yapıldığı, Elazığ …Ekicileri Kooperatifinde 03.04.2002 – 31.10.2018 tarihleri arasında ve Elazığ Ziraat Odasında da 07.07.1999 – 15.08.2018 tarihleri arasında kaydının olduğu anlaşılmış olup sigortalılığı 01.04.1997 tarihinde başlatılıp 31.12.1997 tarihinde durdurulup, 01.05.2000 tarihinde tekrar başlatılıp 15.08.2018 tarihinde durdurulması gerekirken sehven 02.08.2003 tarihinde başlatıldığının anlaşılmış olduğunu, 30.04.2008 tarihinden önce geçici 17. maddeye istinaden 5 yıldan fazla borç olduğundan 30.06.1997 – 31.12.1997 ve 01.05.2000-30.04.2008 tarih aralıkları hizmetinin durdurulmuş olup sigortalının talep etmesi durumunda kanun 80’inci maddesine göre belirlenecek borç tutarını ödemesi durumunda bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirileceğini, tahsis talebinde bulunan davacının dosyası ile ilgili olarak gerekli yazışmalar ve incelemeler yapılmış olup tescil tarihinin hatalı olduğunun görüldüğünü, tevkifat kesintisine göre hizmet günü yeniden güncellenen davacının 31.05.2019 tarihi itibariyle mevcut 3.794 günü olduğunun tespit edildiğin, bu durumda da emeklilik şartları oluşmadığından tahsis talebi ile ilgili işlem yapılamadığı davalı Kurum işlemleri usul ve yasaya uygun olup, iş bu nedenlerden dolayı haksız davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının 30.04.1997 tarihinde 1.711.393 TL, 01.04.2000 tarihinde 11.444.504 TL tevkifat tutarının bulunduğu, 2926 sayılı kanunun değişiklikten önceki 2 inci maddesinin b bendindeki “aile reisi kadınlar” ibaresi 02.08.2003 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırıldığı, 2926 sayılı kanunda kadınların sigortalı olabilmeleri için 18 yaşını doldurmaları ve kanunun öngördüğü şekilde tarımsal faaliyetlerde bulunmaları sigortalı olmaları için yeterli olduğu, 2926 sayılı kanunun “aile reisi” kavramına ilişkin değişiklik, kurum tarafından Anayasa Mahkemesi kararından önce 02.08.2003 tarihinde gerçekleştiğinden bu tarihten sonra yapılan tevkifata istinaden kadınların sigortalılıklarının başlatılması gerektiği, SGK il müdürlüğünün yazısında davcının, 01.04.1997 – 30.06.1997 ve 01.05.2008 – 15.08.2018 tarihleri arası güncel toplam 3.794 günü bulunduğu, 30.06.1997 – 31.12.1997 ve 01.05.2000 – 30.04.2008 tarihleri arasında Ek 19 kapsamında 3060 günü bulunduğu, günlüğü 30,46 TL den sigortalının 93.207,60 TL ödemesi gerektiği, sigortalının 10.627,94 TL fazla ödemesi olup, çıkan tutardan düşüldüğünde 82.579,66 TL ödemesi gerektiğinin bildirildiği, davacının “kurum tarafından kendisine bildirilen” prim borcunu ödeyerek yine kurum tarafından kendisine bildirilen yükümlülüğünü yerine getirdiği, işlemin tesisinde davacıya atfedilecek herhangi bir hata, hile ya da kötü niyetin varlığına dair bir bilgiye rastlanılmadığı, bu haliyle davacının 02.08.2003 – 15.08.2018 tarihleri arası sigortalılık süresinin kabulü gerekse de davacının fazla ödemelerinin yasal faizi ile birlikte hesaplanarak davacının ilk başvuru yaptığı anlaşılan 06.01.2012 tarihi esas alınarak hesaplanacak prim borcunun ne kadarını karşıladığının tespiti ile kalan bakiye prim borcunun tespit edilmesi gerektiği, bu kapsamda; 2012 yılı günlük tarım sigortalı prim günlüğü 7,55 TL olduğu, davacının Ek 19 kapsamında 3060 günü bulunduğu görülmekle; ödemesi gereken prim borcunun 7,55 x 3060 = 23.103,00 TL olduğu, davacı sigortalının fazladan yapmış olduğu 10.627,94 TL prim ödemesinin mahsubu ile ödenmesi gereken prim borcu 23.103,00 – 10.627,94 = 12.475,06 TL olduğu, davacının prim borcunun ödemesi koşuluyla, tahsis talebinde bulunduğu tarih dikkate alınarak 01.05.2019 tarihi itibariyle yaşlılık aylığı bağlanması gerektiği, hal böyle olunca da tahsis koşullarını taşımayan davacının talebi karşılısında Kurumun işleminin yerinde olduğu gerekçesi ile davanın reddine, karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde, mahkeme gerekçesinde davacıya 01.05.2019 tarihi itibari ile yaşlılık aylığı bağlanması gerektiğinden bahsedildiğini ancak hükümde davanın reddine karar verilerek, hüküm-gerekçe çelişkisi oluşturulduğunu, bilirkişi raporunun aksine karar verilmiş olduğunu ancak mahkemece bunun gerekçelendirilmediğini, gerekçe ile hüküm arasında, bilirkişi raporunda tespit edilen hususlar ile kurum işlemi arasında çelişki olduğunu, mahkemece çelişkiler giderilmeden hüküm kurulduğunu belirterek, kararın kaldırılmasını istemiştir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının tarım bağ-kur tescilinin prim kesintisine istinaden yapıldığı ve primleri ödemediği gerekçesi ile 01.04.1997 tarihinde başlatılan sigortalılığının 30.06.1997 tarihinde ek 19 uyarınca durdurulduğu, kaldırma kararı sonrası kurumdan durdurulan sürelerin 30.06.1997 – 31.12.1997, 01.05.2000 – 30.04.2008 tarihleri arasına ilişkin olduğunun bildirildiği, davacı tarafından yapılan prim ödemelerinin bu sürelerin tamamını karşılamadığı anlaşılmıştır.
Kurum tarafından durdurulan sürelerde davacının tarım bağ-kur sigortalısı kabul edildiği, bugüne kadar yapılan ödemelerin tüm dönemi kapsamadığı ancak davacı tarafından tüm dönemin ihyasının mümkün olduğu, aylık bağlanabilmesi için prim borcunun olmaması gerektiği hususları dikkate alındığında, tahsis talep tarihi itibari ile prim borcu nedeni ile aylık bağlanmasının mümkün olmadığı anlaşılmakla, incelenen mahkeme kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından, davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK’nın 353/1-b.1 bendi uyarınca esastan reddine, karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, davanın talepleri gibi kabulü gerektiğini, kararın usul ve yasa hükümlerine aykırı olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, tarım bağkur sigortalılığının tespiti ve yaşlılık aylığı bağlanması istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
1) 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 7. maddesi delaletiyle mülga 2926 sayılı Kanun’un 2. , 3. , 6. , 9. ve 10. maddeleri.
2) 5510 sayılı Yasanın Geçici 17. maddesinin “Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlarla tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan, 1479 ve 2926 sayılı Kanunlara göre, tescilleri yapıldığı halde, bu maddenin yürürlük tarihi itibarıyla beş yılı aşan süreye ilişkin prim borcu bulunanların, bu sürelere ilişkin prim borçlarını, prim borçlarının ödenmesine ilişkin Kurumca çıkarılacak genel tebliğin yayımı tarihini takip eden aybaşından itibaren 6 ay içerisinde ödememeleri halinde, prim ödemesi bulunan sigortalıların daha önce ödedikleri primlerin tam olarak karşıladığı ayın sonu itibarıyla, prim ödemesi bulunmayan sigortalıların ise tescil tarihi itibarıyla sigortalılığı durdurulur. …” hükmü getirilmiştir.
3. Değerlendirme
Somut olayda, davacının 06.01.2021 tarihinde kuruma başvurarak prim kesintisine istinaden tarım bağ-kur sigorta tescilinin yapılmasını talep etmesi üzerine, kurum tarafından davacının 02.08.2003 tarihinde tarım bağ-kur sigorta tescilinin yapıldığı ve 02.08.2003 – 15.08.2018 tarihleri arasında sigortalı kabul edildiği, sonrasında hataen yapılan tescilin 01.04.1997 – 30.06.1997(19), 01.05.2008 – 15.08.2018 tarihleri arasını kapsayacak şekilde güncellendiği, davacının 2012 yılı ve sonrası yapılan prim ödemelerinin bulunduğu, 30.04.1997 ve 10.04.2000 yıllarında şeker fabrikasına teslim ettiği ürünler nedeni ile adına tevkifat kesintisinin yapıldığı, 22.04.2019 tarihinde tahsis talebinde bulunduğu ve kurumun şartları oluşturmadığından talebini 30.04.2008 tarihinden önce geçici 17 nci maddeye istinaden 5 yıldan fazla borcunuz olduğundan 30.06.1997 – 31.12.1997 ve 01.05.2000 – 30.04.2008 tarih aralıkları hizmetinin durdurulmuş olup, talep etmeniz durumunda kanun 80 inci maddesine göre belirlenecek borç tutarını ödemeniz durumunda bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilecektir gerekçesine dayalı olarak reddettiği anlaşılmıştır.
1-Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere,uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hakim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre temyiz eden taraf vekillerinin aşağıda kalan paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
2- Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında, davalı Kurum işleminin yerinde olduğu, 30.06.1997 – 31.12.1997, 01.05.2000 – 30.04.2008 arası prim borçlarının ödenmesi için davacıya süre verilmeli, prim borçlarının ödenmesi ve tahsis koşullarının irdelenerek, taşıması halinde ödemeyi takip eden aybaşından itibaren tahsis talebi kabul edilmeli, aksi halde şimdiki gibi karar verilmelidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
07.02.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
…