YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2022/8197
KARAR NO : 2022/17032
KARAR TARİHİ : 29.12.2022

Bölge Adliye
Mahkemesi : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi
No :

Dava, 01.01.2004-30.09.2008 tarihleri arasında çalışanlara ödenen aile yardımı, çocuk yardımı, yemek yardımı, ağır iş yardımı, sosyal yardım, vasıta yardımı, kültür yardımı, sendika yardımı, öğrenim yardımı adı altında yapılan ödemelerin sigorta primine esas kazançlar kapsamında olmaması nedeniyle bu ödemelerin sigorta primine esas kazanca dahil edilmemesi gerektiğinin tespiti ile yersiz ödenen işveren payına ait primlerin tahsili istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne dair verilen karara karşı taraf vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, Adana Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
Adana Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesince verilen kararın, taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
I-İSTEM
Davacı vekili, 506 sayılı yasanın, 4958 sayılı kanun ile değişik 77. madde 2. fıkrası 01.01.2004 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere “Şu kadar ki, ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yolluklar, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, ayni yardımlar ile … Bakanlığınca miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde nazara alınmaz.” şeklinde düzenlendiğini, bu hükmün 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı yasanın 80. Madde c ve b benleri ile değiştirildiğini,” b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz. c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur. ” şeklinde değiştirildiğini, Yargıtay 21. HD. 05.02.2007 tarih 2006/4180 ve 2007/1193 sayılı kararında “… İşverenin yasa ve sözleşme dışında sigortalısına yaptığı yardım ve ödemeler prim hesabında nazara alınmazlar ve prime tabi tutulmazlar. Bu ödeme ve yardımların ücret ve benzeri ödemelerden tamami ile farklı nedenlere dayandığı bir iş karşılığı değil insani değer yargıları sonucu verildikleri, bu yardımların ayni veya parasal yapılmasının öneminin olmadığını, beyan ederek karar verildiğini, … 5. İş İş Mahkemsinin 2012/339 – 2012/515 k sayılı aynı nitelikte karar verildiğini, kararın Yargıtay tarafından onandığını, bu sebepler doğrultusunda 01.01.2004-30.09.2008 tarihleri arası çalışanlara ödenen aile yardımı, çocuk yardımı, yemek yardımı, ağır iş yardımı, sosyal yardım, vasıta yardımı, kültür yardımı, sendika yardımı, öğrenim yardımı adı altında yapılan ödemelerin sigorta primine esas kazançlar kapsamında olmadığını halde işçiye yardım niteliğinde olan bu ödemelerin davalı tarafından hatalı yasal dayanağı olmaksızın bu meblağlar üzerinden işveren payı tahsilatı yapıldığı ve fazla ödenen paranın iadesinin gerektiğini, Adana 9. Noterliği 05.11.2014 tarihli ihtarname ile kurumu başvurulduğunu, 04.05.2015 tarih 3006 sayılı cevabi yazıda kurum tarafından olumsuz yanıt verildiğini, beyan ederek 01.01.2004-30.09.2008 tarihleri arası dönem kuruma fazladan ödenen ve iadesi gereken 1.735.976,76-TL nin tahsilini talep etmiştir.
II-CEVAP
Davalı vekili, açılan davanın haksız olduğunu, 506 sayılı kanun ve 5510 sayılı kanuna aykırı olduğunu, 506 sayılı yasa 77. maddesi birinci fıkrasında bir iş karşılığı olsun veya olmasın para biçiminde yapılan ödelemerin primlerin hesabında esas alınanacağını, ikinci fıkrasında prim ödemesinde nazara alınmayacak olan ödemelerin sayıldığını, 5510 sayılı yasa 80 maddesi b ve c banlarina göre ayni yardım olarak değerlendirilmesi mümkün olmayan ödemelerin prime tabi tutulması gerektiğini açık olduğunu bu anlaşmada hukuki dayanaktan yoksun olan davanın reddinin gerektiğini beyan etmiştir.
III-MAHKEME KARARI
A-İLK DERECE MAHKEME KARARI
“Davanın kısmen kabulü ile kısmen reddine,
1-) 1.578.985,61 TL alacağın her aya ilişkin primlerin kuruma ödendiği tarihten itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine” karar verilmiştir.
B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
“1-Davacı ve davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK’nin 353/1-b.1 maddesi gereğince ayrı ayrı esastan reddine” karar verilmiştir.
IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ:
Davacı vekili, davanın kabulü gerektiğini beyanla eksik araştırmaya dayalı kararın bozulmasını talep etmiştir.
Davalı vekili, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini beyanla eksik araştırmaya dayalı kararın bozulmasını talep etmiştir.
V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME:
1) Davanın yasal dayanağı, sigortalı ve işverenin … Kurumuna ödeyecekleri primlerin matrahını teşkil eden sigortalı kazançlarının nelerden ibaret olduğu ve istisnalarını gösteren (mülga) 506 sayılı … Kanununun 77/I. maddesidir.
a-)Mülga 506 sayılı Kanun dönemi açısından;
Mülga 506 sayılı … Kanununun 4958 sayılı Kanunun 36. maddesi ile değişik 77. maddesi olup, anılan maddede; “Sigortalılarla işverenlerin bir ay için ödeyecekleri primlerin hesabında:
a)Sigortalıların o ay için hakettikleri ücretlerin,
b)Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan sigortalılara o ay içinde ödenenlerin,
c)İdare veya kaza mercilerince verilen karar gereğince (a) ve (b) fıkralarında yazılı kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.
Şu kadar ki, ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yolluklar, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, aynî yardımlar ile … Bakanlığınca miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde nazara alınmaz. Bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabi tutulur…” denilmektedir. “Bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabi tutulur” bölümü, 4958 sayılı Kanun ile anılan maddenin ikinci fıkrasına son cümle olarak eklenmiştir.
Görüldüğü gibi, anılan madde hükmünde hangi kazançların prim hesabına esas alınamayacağı sayma yöntemiyle belirlenmiş olup, Türk pozitif hukukunda egemen olan kurala göre, ayrık hükümler genişletici değil, daraltıcı yoruma tabidirler ve anılan kural, 23.05.1960 tarihli 11/10 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında da vurgulanmıştır.
Bu kararda sigortalılara ödenen yemek paralarının ayni yardım niteliğinde bulunduğu sonucuna varılmış ve prime esas kazancın belirlenmesinde dikkate alınamayacağı görüşü benimsenmiştir. Bunun dışında Yargıtay uygulamasında bazı kararlarda, teknik personele ödenen şantiye ve arazi zammını, hasta sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, toplu iş sözleşmesi gereğince sigortalıya ödenen araç ücreti, çiğden verilen erzak, elbise dikiş ücreti, yakacak ve yakıt parası ve toplu iş sözleşmesi gereğince sigortalıya ödenen yemek parası aynî yardım niteliğinde görülmüştür. Somut bir biçimde belli bir ihtiyaca yönelik, ayni yardım niteliğinde olan giyim yardımı sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançlardan değildir.
İkramiye adı atındaki ödemeler yönünden ise; 11.07.1956 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 6772 sayılı Kanunun 1. maddesi ile “… belediyeler ve bunlara bağlı teşekküler, 3460 ve 3659 sayılı kanunların şümulüne giren İktisadi Devlet Teşekkülleri ve diğer bilcümle kurum, banka, ortaklık ve müesseselerinde müstahdem olanlardan İş Kanununun şümulüne giren veya girmeyen yerlerde çalışmakta olan ve İş Kanununun muaddel birinci maddesindeki tarife göre işçi vasfında olan kimselere, ücret sistemleri ne olursa olsun, her yıl için birer aylık istihkakları tutarında ilave tediye yapılır.” hükmü getirilmiş, anılan Kanunun 4. maddesinin 2. fıkrasında ise “… Bu tediyelerden çeşitli işçi sigortalarının icabettirdiği primler kesilmez ve bu paralar borç için haczedilemez.” düzenlemesine yer verilmiştir.
Yasa gereğince, maddenin 2. fıkrasındaki istisnalara girmemesi koşuluyla hizmet akdi karşılığı elde edilen her türlü gelirden sigorta primi kesilmesi söz konusu olmaktadır. 506 sayılı Kanunda ücretin tanımı yapılmamıştır. Fakat m.77/I-a’da sözü edilen “ücretler” kavramı içine asıl ücretle birlikte, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri gibi ücretlerinde girdiği kabul olunmaktadır. Bu ücretlerin sigortalıya fiilen ödenmesi şart olmayıp, onun adına o ay için tahakkuk ettirilmiş olması prime esas kazanca dahil edilmesi için yeterlidir. Asıl ücretin eki niteliğinde bulunan prim ve ikramiyeler, prime esas kazançlar olarak brüt tutarları üzerinden ödendikleri aylar itibariyle prime esas tutulur. Bunların tahakkuk etmiş olması prime esas tutulmaları için yeterli olmamakta, ödenmiş olması da aranmaktadır (m.77/I-b).
İdare veya kaza mercileri tarafından verilen karar uyarınca sigortalılara yapılan ödemeler (a) ve (b) bentlerinde öngörülen ücret türlerinden ayrımsızdır. Fark, bunların yönetim ve yargı mercilerince verilmiş kararlardan kaynaklanmalarıdır. İşveren ile sigortalı işçi arasında “fazla çalışma ücreti” veya “prim, ikramiye” gibi konularda uyuşmazlık çıkar ve mahkemece, bu işçilik haklarının ödenmesine karar verilir ve sigorta primlerinin ödeneceği ay içinde bu paralar sigortalıya verilirse, bu ödemelerde prim matrahına dahil edilerek, prim hesabında göz önünde tutulur. Bu tür kazançlara salt hak kazanmak, bu kazançların prime esas alınması için yeterli bulunmamaktadır (Mustafa Çemberci, … Kanunu Şerhi, Olgaç Matbaası, 1985 Baskı, s.439).
Somut olayda, yol yardımına ilişkin çalışan her bir sigortalı bazında dava konusu dönem içerisinde ödenen dava konusu alacak tutarlarına ilişkin muafiyet tutarları dikkate alınmadan hazırlanan bilirkişi raporu hükme esas alınarak, fazla alacak tahsiline yönelik olarak yazılı şekilde karar verilmesi isabetsiz olmuştur.
Öncelikle davacı tarafından çalıştırıldığı belirtilen sigortalılarına dava dilekçesinde belirtilen kalemlerin hangilerine yönelik yardımlar yapıldığı ve yapılmış ise hangilerinin yukarıda belirtilen mevzuat kapsamında sigorta primine esas kazanca dahil edilmemesi gerektiği tespit edilerek yapılmış ise prime esas kazanca dahil edilmemesi gereken yardımların ayrı ayrı belirtilmek suretiyle dava konusu dönem içinde, ödenen sigorta primi ve işsizlik sigortası prim tutarları, ait oldukları dönemler ve ödeme tarihleri üzerinden, muafiyetler de gözetilmek kaydıyla konusunda uzman bilirkişi marifetiyle, çalışan her bir sigortalı bazında dava konusu dönem içinde ödenen ve Kanun kapsamında geçen yardım tutarları tespit edilmeli ve iadesi gereken tutar Kurum verileri ile doğrulandıktan sonra usulünce belirlenmeli, oluşacak sonuca göre bir karar verilmelidir.
Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O hâlde, taraf vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve Adana Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararının kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ: Adana Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi kararının HMK’nın 373/1 maddesi gereğince kaldırılarak temyiz edilen ilk derece mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 29.12.2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.