YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2023/1864
KARAR NO : 2023/4457
KARAR TARİHİ : 26.04.2023
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/119 E., 2022/527 K.
KARAR : Kabul
Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen kurum işleminin iptali ve yaşlılık aylığının tekrara bağlanması davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesi ile ; müvekkilinin 2105641158 tahsis numarasıyla 01.03.2011 tarihinden itibaren davalı kurumdan yaşlılık aylığı aldığını, … ilinde asansör imalatı yapan bir firmada sigortalı olarak çalışmaya başladığını, işverenin müteahhit firmaların alt taşeronu olarak farklı şantiyelerde faaliyet gösterdiğini, bu tip çalışmalarda kendisine ayrı sicil numarası almadan, müteahhit firma sicil numarasından faaliyet gösterdiğini, Firmanın 2009 yılı başlarında …’da bir şantiyede taşeron olarak faaliyet gösterdiğini, müvekkilinin …’da ki bu şantiyede çalışırken 2010 Nisan ayında emekli olmak için kuruma başvuruda bulunduğunu, emekliliği için az günü kaldığını öğrenen müvekkilinin tekrar …’da ki bu firmada müteahhit firma SSK sicil numarasıyla çalışmaya başladığını ve 2011 yılı Ocak sonuna kadar çalıştığını ve emeklilik başvurusunda bulunduğunu, 01.03.2011 tarihinden 2013 yılı Nisan ayına kadar müvekkilinin düzenli olarak emekli aylığı aldığını, daha sonra müvekkilinin aylığının 445 gün eksiği olduğunun beyan edildiğini, … SGK Bölge Müdürlüğü’nün denetim raporuna göre müvekkilinin …’da ki bu hizmetlerinin iptal edilmiş olduğunu, iflas eden müteahhit firmanın söz konusu hizmetlere ait prim borçlarını ödediğini öğrendiklerini, müvekkilinin herhangi bir hatası ve kusuru olmadığını, zor şartlar altında çalışan müvekkilinin mağdur edildiğini, müvekkilinden ödenmiş aylıklarında geri talep edileceğinin davalı kurum memurları tarafından söylenmekte olduğunu beyanla, müvekkilinin emekliliğinin iptali şeklindeki davalı kurum işleminin iptaline, aylığının kesildiği tarihten itibaren tekrar bağlanması gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep etmişlerdir.
II. CEVAP
Davalı kurum vekili: davacının müvekkili kurumdan yaşlılık aylığı almakta iken 25.01.2013 tarih, KD/2013-18 sayılı kurum denetim raporu ile Bor Müh. Elek. San. Tic. Ltd. Şti. işyerinden 09.02.2009-30.04.2010 döneminde bildirilen hizmetlerinin gerçek olmadığının tespit edildiğini, davacının çalışmalarının bildirildiği şirketin taşeron olduğunu, asıl işveren Bozbey tnş. Tür. San. Tic. A.Ş.’nin Burca 2.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2008/249 Esas ve 2008/578 Karar sayılı ilamıyla iflasına karar verildiğini, iflas kararı sonrasında firmanın Toki ile yaptığı sözleşmenin feshine karar verildiğini, iflas karar tarihi olan 09/02/2009 tarihinden itibaren Bor Ltd. şti. tarafından belirtilen adreste hiçbir şekilde işçi çalıştırılmadığını, davacının da 09.02.2009-30.04.2010 tarihleri arasında 445 günlük hizmetinin iptali sonrasında koşullarını kaybetmesi nedeniyle aylığının kesildiğini, kurum işlemlerin hukuka uygun olduğunu beyanla davanın reddini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 07.07.2014 tarihli ve 2013/386-2014/472 sayılı kararıyla; davanın reddine karar verilmiştir.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Birinci Bozma Kararı
1.Mahkeme kararına karşı davacı vekili tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.
2.Dairemizin 19.11.2015 tarihli ve 2014/22947-2015/19918
sayılı ilamı ile; “…mahkemece, davacının Çıplaklı Toki İnşaatının asansör yapım işinde nakliye elemanı olarak çalıştığı ve ana firma olan Bozbey İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş.’nin iflas etmesine rağmen asansör yapım işinin Bor Müh. Elek. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından tamamlandığı yönündeki davacı tanıklarının iddiaları araştırılmalı, bu kapsamda, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından sözleşmenin feshedilmesi sonrasında işin ihale edildiği Bakış İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti’nce yapılan ve teslim edilen işlere ilişkin belgeler getirtilmeli, işin ihale edildiği Bakış İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile Bor Müh. Elek. San. Tic. Ltd. Şti. arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi veya başkaca bir ilişki bulunup bulunmadığı araştırılmalı, iptale konu dönemde Bakış İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nden bildirimi yapılan bordrolu çalışanlar resen tespit edilerek bilgi ve görgülerine başvurulmak suretiyle davacının çalışmalarının fiili olup olmadığı tespit edilmeli, böylece bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.” gerekçesiyle karar bozulmuştur.
B. İkinci Bozma Kararı
1.Bozmaya uyan Mahkemece verilen 22.11.2018 tarihli ve 2016/97-2018/583 sayılı kararıyla; davanın kabulüne dair verilen karara karşı davalı Kurum vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.
2. Dairemizin 19.02.2020 tarihli ve 2019/1203-2020/1309
sayılı ilamı ile; “…mahkemece, gerek Bor Müh. Elek. San. Tic. Ltd. Şti. ve gerekse de Çakarlar İnş. Tic. San. Ltd. Şti. ile Bakış İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. yetkilileri dinlenmek suretiyle, Bozbey İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş.’nin iflas ettiği 2009/1. döneminden işin ihale ile Bakış İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.’ye verildiği 2009/5. dönemi arasında ve sonrasında dava konusu dönemin sonu olan 30.04.2010 tarihine kadar, asansör işinin kim tarafından yapıldığı hususları açıklığa kavuşturulmalı, varsa bu konulara ilişkin tüm sözleşmeler ikmal edilmeli, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ve varsa belediyeden bu asansör yapımına ilişkin evraklar ikmal edilerek, uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir. ” gerekçesiyle karar bozulmuştur.
C. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile “… tanıkların beyanları, celbedilen makam yazıları, dosyada mevcut bilgi ve belgeler davacı iddiasını ispata yeterli bulunmakla, davalı Kurumun davacının 09.02.2009-30.04.2010 tarihleri arası çalışmalarını iptal eden ve bu iptal sonucu 01.03.2011 tarihi itibarıyla 4/a (SSK) kapsîimında bağlanan yaşlılık aylığını, aylık bağlama koşullarını kaybettiğini ileri sürerek durduran ve ödenmiş aylıkları geri isteyen işleminin iptali gerektiği sonucuna varılmıştır…” gerekçesiyle “1-) Davanın kabulü ile, davacının 09.02.2009-30.04.2010 tarihleri arasında 1112977.07 sicil numaralı işyerinin 3 nolu taşeronu olan Bor Mühendislik Elek. San. Tic. Ltd. Şti. ünvanlı işyerinde geçen çalışmalarının fiili olduğu ve bu sürelerde aralıksız çalıştığının TESPİTİ ile davalı kurumun bu çalışmaları iptal eden ve aylığını durduran işleminin iptaline,…” dair karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; eksik araştırmaya dayalı hüküm kurulduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, sigortalılığı iptal eden kurum işleminin yerinde olup olmadığına ilişkindir. .
2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile 5510 sayılı Kanun’un 86 ncı maddesi.
3. Değerlendirme
1.Dosya kapsamı incelendiğinde, uyulan bozma ilamında, ilgili şirket yetkilileri dinlenmek suretiyle, Bozbey firmasının iflas ettiği 2009/1. döneminden işin ihale ile Bakış İnşaat Firmasına verildiği 2009/5 dönemi arasında ve sonrasında dava konusu dönemin sonu olan 30.04.2010 tarihine kadar asansör işinin kim tarafından yapıldığı hususu yönünden daha detaylı araştırma yapılması istenilmiş, Mahkemece, dinlenen tanık beyanları ve getirtilen bilgi ve belgeler nazarında yukarıdaki şekilde karar verildiği ne var ki, hükmün eksik incelemeye dayalı olduğu anlaşılmıştır.
2.Davacının savcılık ifadesi irdelendiğinde, Bor Mühendislik firmasının inşaatını yürüttüğü TOKİ inşaatında asansörlerin yapımı için şantiye içerisinde malzeme taşımak için şoför olarak 2007 yılının ilk yarıda işe başladığını ve 2009 yılının 9. ayına kadar bu şantiyede lojmanlar bitene kadar çalıştığını, 2009/9. ayında iş bittikten sonra aynı şirket görevlileriyle şantiyeyi … iline taşıdıklarını, … ilinde de bu şirketin yapmış olduğu TOKİ lojmanlarında asansör yapımım işinde çalıştığını belirttiği, yine Bor Mühendislik firması yetkilisi …’ın da benzer ifadelerde bulunduğu anlaşılmaktadır.
3.Diğer taraftan ilgili dönemde asansör işinin kim tarafından yapıldığı dosya kapsamına göre netlik kazanmamış olup, Bor Mühendislik firmasının faal olduğuna dair sunulan faturaların da ilgili inşaatta kullanılıp kullanılmadığı da yeterinse araştırılmamıştır. Yine söz konusu sigortalılık iptaline ilişkin denetmen raporu nazarında başka şahısların sigortalılıklarının iptal edilip edilmediği de araştırılmamıştır.
4.Mahkemece, davacının savcılık beyanları ile firma yetkilisini beyanları nazarında … ilinde yapılmış bir inşaat olup olmadığı ile yapılmış ise buna ilişin gerek Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtları gerekse de yine belediye ve TOKİ kayıtları ikmal edilerek çalışmanın varlığı araştırılmalı, … ilindeki TOKİ inşaatına dair asansör işinin tam olarak kim tarafından yapıldığı netleştirilmeli, dosya kapsamına sunulan faturalar irdelenerek bunların Bor Mühendislik firmasının asansör inşaatına ilişkin olup olmadığı araştırılmalı, davalı Kurumdan ilgili denetmen raporuna dayalı olarak sigortalılıkları iptal edilen başkaca şahısların bulunup bulunmadığı ile varsa bu konuda açılmış davaların varlığı araştırılarak olması durumunda ikmal edilerek, uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.
Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 26.04.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.