YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2023/2067
KARAR NO : 2023/3926
KARAR TARİHİ : 10.04.2023
MAHKEMESİ : … Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/509 E., 2022/2505 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : … 17. İş Mahkemesi
SAYISI : 2018/336 E., 2021/5 K.
Taraflar arasındaki eşinden ölüm aylığı bağlanan davacıya babasından dolayıda bağlanan ölüm aylığının kesilmesine dair kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının eşinin 10.10.2009 tarihinde vefat ettiğini, kendisine SGK’dan dul maaşı bağlandığını, 2011 yılında 10.04.2003 tarihinde vefat eden Bağ- Kur’lu babasından da aylık talebinde bulunduğunu, başvuru tarihine kadar olan birikmiş 7.000,00 TL-8.000,00 TL civarı peşin yetim aylığının davacıya ödendiğini, davacıya 200,00 TL yetim aylığı bağlandığını, 4 yıl boyunca maaş alan davacının maaşının 03/2015 tarihinde çift maaş konusunda hata yapıldığı gerekçesi ile babasından aldığı yetim maaş ödemesinin kesildiğini, Nisan ayında dul maaşından iadeye dair kesintiler yapıldığını, kesintilerin halen devam ettiğini beyanla davalı kurumca kesilen yetim aylığının kesilmesine ilişkin kurum işleminin iptali ile davacının davalı kuruma borçlu olmadığının tespitini, kesilen yetim aylığının tekrar bağlanarak kesilme tarihi itibariyle yasal faizi ile birlikte iadesine karar verilmesini dava ve talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; 6552 sayılı Kanun’un 64 üncü maddesi gereği hizmet tespiti dışındaki davalarda dava açmadan önce kuruma müracaat edilmesinin zorunlu olduğunu, bu zorunluluğun bir dava şartı olduğunu, bu nedenle davanın usulden reddi gerektiğini, kurum kayıtlarına göre davacının aynı anda hem eşten hem de babadan aylık alma koşullarını taşımadığından aylıkların kesildiğini, kurum işlemlerinde bir yanlışlık bulunmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; Kurum işlemlerinin mevzuata uygun olarak yerine getirildiğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Davacının babasından dolayı ölüm aylığına hak kazandığı 10.04.2003 tarihinde aylık bağlanması için “sosyal güvenlik kanunları kapsamında çalışmama, bu kapsamdaki çalışmalarından dolayı gelir ve aylık almama” koşulunun oluşması gerektiği, her bir Kanun’un kendi sigortalıları açısından hüküm ifade etmesi gerektiği anlaşıldığından, 506 sayılı Kanun kapsamındaki eşi üzerinden dul aylığı alması olgusunun 1479 sayılı Kanun kapsamında uygulanamayacağı, 46 ncı maddesi anlamında bir kesme nedeni oluşturmadığı, buna göre 2926 sayılı Kanun kapsamında babasından dolayı ölüm aylığı alan davacının aylığının kesilmesine dair kurum işleminin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılarak davanın kabulüne dair İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle davalı Kurum vekilinin istinaf isteminin 6100 sayılı HMK’nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine, karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davalı kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; kurum işleminin doğru olduğunu, kararın bozulmasını istemiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, eşinden ve babasından çift ölüm aylığı bağlanması ile kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
5510 sayılı Kanun’un 01.10.2008 günü yürürlüğe giren ve “Ölüm aylığının hak sahiplerine paylaştırılması” başlığını taşıyan 34 üncü maddesinde, sigortalının evli olmayan, boşanan, dul kalan kızlarına ölüm aylığı bağlanabilmesi, bu Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmama veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olma koşullarına bağlanmış, “Aylık ve gelirlerin birleşmesi” başlıklı 54 üncü maddede ise bu Kanuna göre bağlanacak aylık ve gelirlerin birleşmesi durumunda, hem eşinden, hem de ana ve/veya babasından ölüm aylığına hak kazananlara, tercihine göre eşinden ya da ana ve/veya babasından bağlanacak aylığının bağlanacağı hüküm altına alınmıştır.
Yaşamını yitiren sigortalının eş, çocuk, anne, babasına ölüm sigortasından aylık tahsisi yapılabilmesi için öncelikle hak sahipliği sıfatının kazanılması gerekmekte, bunun için hak sahiplerine ilişkin aylık bağlama koşullarının sağlanıp sağlanmadığına bakılmakta, başka anlatımla bu koşulları tümüyle yerine getiren kişi hak sahipliği sıfatını kazanmakta, anılan sıfata sahip kişilere, sigortalıya ait tahsis şartları da gerçekleşmişse aylık bağlanabilmektedir. Şu durumda yukarıda sıralanan maddeler ve sosyal güvenlik hukuku ilkeleri dikkate alındığında yasal mevzuat ve aylık bağlama koşulları kendi içerisinde ayrıştırılmalı, sigortalıya ait şartlar sigortalının ölüm günü itibarıyla yürürlükte olan yasal mevzuat kapsamında değerlendirilmeli, hak sahiplerine ilişkin koşullar ise hak sahipliği sıfatının kazanıldığı tarihte yürürlükte olan yasal düzenlemeler çerçevesinde irdelemeye tabi tutulmalıdır.
3. Değerlendirme
Davacının 4/a sayılı Kanun kapsamında sigortalı olan eşinin 10.10.2009 tarihinde vefatı üzerine 4/a ölüm aylığı bağlandığı, 1479 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olan babasının 10.04.2003 tarihinde vefat ettiği, davacıya babasından dolayı 01.11.2009 tarihinden itibaren 4/b ölüm aylığı bağlandığı, kurum tarafından eşinden aylık bağlandığı gerekçesiyle babadan bağlanan aylığın iptal edilmesi üzerine eldeki davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Anılan yasal düzenlemeler kapsamında dava irdelendiğinde; bu tür ölüm sigortasından aylık tahsislerinde, ayrık durumlar dışında genel kural olarak hakkı doğuran olay tarihinde yürürlükte olan yasal mevzuatın uygulanması gerekmekte olup, buna göre sigortalı eşin yaşamını yitirdiği 14.08.2019 tarihi itibarıyla davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun’un 34 üncü ve 54 üncü maddeleri olup, 54 üncü maddenin 5 inci bendine göre hak sahibinin tercihine göre ana/baba veya eşe ait dosyaların birinden aylık bağlanacağı açıkça düzenlenmiş bulunmakla, anılan maddeler irdelenmeden yanılgılı değerlendirme sonucu karar verilmiş olması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 10.04.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.