YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2023/4722
KARAR NO : 2023/5147
KARAR TARİHİ : 10.05.2023
MAHKEMESİ : … Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1293 E., 2023/265 K.
HÜKÜM/KARAR : Esastan Reddine
İLK DERECE MAHKEMESİ : … 19. İş Mahkemesi
SAYISI : 2019/143 E., 2022/7 K.
Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davacı, davalılar …, … ve davalı Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı, davalılar …, … mirasçıları ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalılara ait ikamette 01.10.1987 tarihinde çalışmaya başladığını ve halen çalışmaya devam ettiğini, sürekli davalı işverenlere sigortalı olmak istediğini beyan etmesine rağmen sigortasının yapılmadığını, belli bir süre sonra davacıya … sigorta sicil numarası yazılı bir sigorta kartı verildiğini, sigorta kartında yazılı olan işyerinin davalıların ikametine ait olmadığını, davacıyı başka bir işyerinden bildirdiklerini, davacının davalı işverenler yanında çalıştığı sürelerde son ücretinin 950 TL olduğunu belirterek davacının davalı işverenler yanında 01.10.1987 – 19.02.2014 tarihleri arasında geçen çalışmalarının tespitini talep etmiştir.
Davacı vekili, 27.05.2014 tarihli ön inceleme duruşmasında tespite konu süreyi 01.10.1987 – 21.11.2013 tarihleri arasındaki süre olarak açıklamıştır.
11.06.2015 tarihli duruşmadaki beyanında, davacı asil; ben 1987 yılında işe girdim 14 sene haftada 5 gün işe gittim sabah 8 akşam 5 arası yemek, ütü ve genel temizlik yaptım 14 sene sonra 2001 yılında eve temizlikçi almaya başladılar bende haftada üç gün Pazartesi … ve Cuma günleri gittim ve sadece ütü ve yemek yaptım şeklinde talebini açıklamıştır.
II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap delikçesinde; davacının çalışmaları bakımından müvekkil Kurum kayıtlarının esas olduğunu, davacının ileri sürdüğü iddiaları müvekkil kurum kayıtlarına eş değerde belgelerle kanıtlaması gerektiği, davacının çalışma iddialarını salt tanık anlatımlarına dayalı olarak kanıtlanmasına muvaffaklarının olmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.
Davalılar … ve … vekili cevap dilekçesinde; davacının taleplerinin 5 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmadığı için reddi gerektiğini, davacının çalıştığını iddia ettiği ikametin davalı …’a ait olduğunu …’ a husumet yönetilmesinin yersiz olduğunu, davacının davalı …’a ait ikamette bazı günlerde temizlik için geldiğini, aralarında herhangi bir hizmet akdine bağlı bir çalışma olmadığını, davacıya bazı dönemlerde çalıştığı günlerin sigortasının yapılması için teklif edildiğini fakat yeşil kartlı olduğu için kabul etmediğini, davacının davalı işverene ait ikamette çalışmasının haftada birkaç gün sabah 09:30-12:30 saatleri arasında 1995 yılından 2013 yılına kadar olduğunu, davacı ile davalı işveren arasındaki çalışmasının iş akdi olduğu kabul edilse de kısmi süreli olarak tespit yapılması gerektiğini, davacının davalı işverenler tarafından dava dışı bir işyerinden sigortalı gösterildiği beyanının asılsız olduğunu, işyerinin tescil bilgilerinin celb edilmesi gerektiğini savunarak davanın reddini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile isteme ilişkin resmi başvuru esnasında 15.10.1987 tarihinde çalışmanın başladığı ifade edildiğinden; 01.10.1987 – 14.10.1987 tarihleri arasına ilişkin istemin reddine, 15.10.1987 -31.12.2000 tarihleri arasına ilişkin istemin çalışması kayda geçmiş ve beyanlarına itibar edilebilir tanık anlatımlarına istinaden kabulüne, 01.01.2000 – 21.11.2013 tarihleri arasına ilişkin istemin ev hizmetleri yönünden aranılan yoğunlukta çalışma ilişkisi kurulmadığından reddine, davalı … yanında söz konusu olan bildirimin fiili çalışmadan kaynaklanmadığı, ilgili bildirime ilişkin ev hizmetlerinden kaynaklı tespit istemi dolayısıyla bu davalıya husumet yöneltilmesinin olaya uygun düşmediği değerlendirilerek davanın husumet yokluğundan reddine, çalışmanın müşterek ikamette geçmiş olması hizmetin ikamet sakinlerine yapılması nedeni ile her iki davalının işveren olarak değerlendirilmesi kanaati ile davanın kısmen kabulüne kısmen reddine,
a)Davacının 15.10.1987-31.12.2000 tarihleri arasında davalı … ve …’a ait ortak ikamette hizmet akdine bağlı olarak çalıştığı kanaatine varılarak 1209389.34.03 sigorta sicil numaralı işyerinden,
15.10.1987 – 31.12.1987 tarihleri arasında 75 gün ve günlük 2.475,00 TL kazançla,
01.01.1988- 30.06.1988 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 2.475,00 TL kazançla,
01.07.1988- 31.12.1988 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 4.200,00 TL kazançla,
01.01.1989- 30.06.1989 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 4.200,00 TL kazançla,
01.07.1989- 31.07.1989 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 4.784,00 TL kazançla,
01.08.1989- 31.12.1989 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 7.500,00 TL kazançla,
01.01.1990- 30.06.1990 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 7.500,00 TL kazançla,
01.07.1990- 31.07.1990 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 7.500,00 TL kazançla,
01.08.1990- 31.12.1990 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 13.800,00 TL kazançla,
01.01.1991- 30.06.1991 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 13.800,00 TL kazançla,
01.07.1991- 31.07.1991 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 15.667,00 TL kazançla,
01.08.1991- 31.12.1991 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 26.700,00 TL kazançla,
01.01.1992- 30.06.1992 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 26.700,00 TL kazançla,
01.07.1992- 31.07.1992 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 26.700,00 TL kazançla,
01.08.1992- 31.12.1992 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 48.300,00 TL kazançla,
01.01.1993- 30.06.1993 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 48.300,00 TL kazançla,
01.07.1993- 31.07.1993 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 48.300,00 TL kazançla,
01.08.1993- 30.09.1993 tarihleri arasında 60 gün ve günlük 83.250,00 TL kazançla,
01.10.1993- 31.12.1993 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 83.250,00 TL kazançla,
01.01.1994- 31.03.1994 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 83.250,00 TL kazançla,
01.04.1994- 31.08.1994 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 83.250,00 TL kazançla,
01.09.1994- 31.12.1994 tarihleri arasında 120 gün ve günlük 139.125,00 TL kazançla,
01.01.1995- 31.03.1995 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 139.125,00 TL kazançla,
01.04.1995- 31.08.1995 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 139.125,00 TL kazançla,
01.09.1995- 14.11.1995 tarihleri arasında 74 gün ve günlük 271.542,00 TL kazançla,
15.11.1995- 30.06.1996 tarihleri arasında 226 gün ve günlük 282.000,00 TL kazançla,
01.07.1996- 31.07.1996 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 504.900,00 TL kazançla,
01.08.1996- 31.12.1996 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 567.000,00 TL kazançla,
01.01.1997- 28.02.1997 tarihleri arasında 60 gün ve günlük 723.775,00 TL kazançla,
01.03.1997- 30.06.1997 tarihleri arasında 120 gün ve günlük 854.165,00 TL kazançla,
01.07.1997- 31.07.1997 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 1.231.371,00 TLkazançla,
01.08.1997- 31.12.1997 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 1.231.371,00 TL kazançla,
01.01.1998- 30.06.1998 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 1.668.400,00 TL kazançla,
01.07.1998- 31.07.1998 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 2.103.611,00 TL kazançla,
01.08.1998- 30.09.1998 tarihleri arasında 60 gün ve günlük 2.103.611,00 TL kazançla,
01.10.1998- 31.12.1998 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 2.336.625,00 TL kazançla,
01.01.1999- 30.06.1999 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 3.112.200,00 TL kazançla,
01.07.1999- 31.12.1999 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 3.790.000,00 TL kazançla,
01.01.2000- 31.03.2000 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 4.000.000,00 TL kazançla,
01.04.2000- 30.06.2000 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 5.000.000,00 TL kazançla,
01.07.2000- 31.07.2000 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 5.000.000,00 TL kazançla,
01.08.2000- 31.12.2000 tarihleri arasında150 gün ve günlük 5.000.000,00TL kazançla, olmak üzere 4755 gün sigortalı olarak çalıştığının tespitine,
b)Davacının 01.10.1987 – 14.10.1987 tarihleri arasındaki tespit isteminin reddine,
c)Davacının 01.01.2001 – 21.11.2013 tarihleri arasında geçen çalışmasının sigortalılık kapsamında değerlendirilmesine imkan bulunmadığından talebinin reddine,
d)Davalı … yönünden davanın husumet yokluğundan reddine, karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalılar …, … ve davalı Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
1.Davacı vekili; çalışma başlangıç tarihinin 01.10.1987 olduğunu, davanın tam kabulü ile davacının 01.10.1987-09.01.2014 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığının tespitine karar verilmesi gerektiğini belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
2. Davalılar … ve … vekili; hak düşürücü süre ve zamanaşımı itirazlarının bulunduğunu, ikametgahın davalılardan…’ye ait olması nedeniyle diğer murise davanın yöneltilemeyeceğini, davacının çalışmalarının tam zamanlı olmadığını, tanık beyanlarının da bu yönde olduğunu, tanık …’ın husumetli olduğunu, haftanın 2-3 günü yarımşar günlük çalışmaların sigortalı çalışma sayılamayacağını belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
3. Davalı Kurum vekili; çalışma olgusunun yöntemince araştırılmadığını, Kurum kayıtlarında davacının çalışmasını doğrulayan kayıt ve belge bulunmadığından tanık sözleriyle kanıtlanmasını kabul etmediklerini belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile … 19. İş Mahkemesi’nin 11.01.2022 tarihli, 2019/143 Esas – 2022/7 Karar sayılı kararı usul ve esas yönünden hukuka uygun bulunduğundan, davacı vekili, davalı … vekili, davalı … vekili ve davalı Kurum vekilinin istinaf başvurularının 6100 sayılı HMK’nın 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine, karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalılar …, … ve davalı Kurum vekilleri isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davacı, davalılar …, … ve davalı Kurum vekilleri istinaf gerekçeleri ile karı temyiz etmişlerdir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
1) 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,
2) Dava, 506 sayılı Kanun’un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”
Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re’sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.
3) 6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.
Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.
Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.
HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.
4) Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.
3. Değerlendirme
1.Talep edilen hizmet tespiti yönünden, mahkemenin kabule ve redde dair hükmü eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.
2.Mahkemece yapılacak iş; yukarıda yapılan açıklamalar ışığında, eldeki davada, tüm dosya kapsamına göre davacının, davalılara ait evde temizlik, ütü ve yemek işine gittiği anlaşılmakta olup, eve komşu işyeri ve apartmanlarda uzun yıllar oturan ya da yakın yerlerde kayıtlara geçmiş çalışanlar (diğer evlerde çalışanlar, komşu market ve bakkal işleten ve çalışanları, sitede güvenlik görevlisi, v.b. olarak görev yapmış kişiler), tespit edilip tanık sıfatıyla beyanlarına başvurulmalı, kargo teslimlerinin hangi saatte yapıldığı araştırılmalı, bu şekilde çalışmanın kısmi veya tam zamanlı çalışmayı gerektirip gerektirmediği yöntemince araştırılmalı, toplanan tüm kanıtlar birlikte değerlendirildikten sonra karar verilmelidir.
2. Diğer taraftan, davacının 01.01.2001-21.11.2013 tarihleri arasındaki çalışmasının ev hizmeti yönünden anılan yoğunlukta çalışma ilişkisi kurulamadığından reddine karar verilmiş ise de yapılan araştırmasının eksik ve yetersiz olduğu, yukarıda yapılan açıklamalar ışığında yapılacak araştırma ile davacının 01.01.2001-21.11.2013 tarihleri arasındaki çalışmasının haftada 3 gün ve üzerinde olduğunun anlaşılması halinde sürekli çalışma olduğu, haftada 3 gün ve üzeri çalışma olmadığının anlaşılması halinde ise hizmet tespiti talebinin dava tarihi itibariyle 01.01.2001 öncesinin hak düşürücü süreye uğrayıp uğramadığı irdelenmeli ve sonucuna göre karar verilmelidir.
3. Mahkemenin kabul gerekçesinde de belirtildiği üzere, davacının davalı … yanından yapılan bildirimin fiili çalışmaya dayanmadığının anlaşılması halinde buradan yapılan bildirimlerinde iptali gerektiği gözetilmemesi bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 10.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.