YARGITAY KARARI
DAİRE : 10. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2023/4872
KARAR NO : 2023/6087
KARAR TARİHİ : 29.05.2023
MAHKEMESİ : … Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/1391 E., 2023/129 K.
HÜKÜM/KARAR : Esastan red
İLK DERECE MAHKEMESİ : Sivrihisar Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2020/21 E., 2021/75 K.
Taraflar arasındaki hizmet tespitine ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne, davanın davalı … yönünden pasif husumet yokluğundan reddine, davanın davalı … yönünden kabulüne karar verilmiştir.
Kararın fer’i müdahil kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer’i müdahil kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili, davacının davalı Dragos Akaryakıt Sanayii ve Tic. A.Ş.’nin asıl işveren, diğer davalı TTS Akaryakıt İnşaat Nakliye Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti. ‘nin alt işveren olduğu, Kurşunlu mah. Özen Petrol …… Sivrihisar adresinde bulunan akaryakıt istasyonunun lokanta bölümünde (Mevlana Dinlenme Tesisi) 30.06.2018 – 14.12.2019 tarihleri arasında kesintisiz olarak asgari ücret ile garson ve kasiyer olarak çalıştığını, daha önceleri de 2016 ve 2017 yıllarında yaz döneminde Haziran – Eylül ayları arasında üçer ay garson olarak çalıştığını ileri sürerek davacının davacının dava konusu hizmetlerinin tespitini istemiştir.
II. CEVAP
Davalı TTS Akaryakıt İnş. Nak. Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde özetle; … ilindeki merkezini 20.04.2018 tarihi itibari ile “Kurşunlu Mah. Özen Petrol ……/Eskişehir” adresine nakletmiş olduğunu, 05.04.2018 tarihinde de anılan adreste bulunan lokantayı kiraladığını, diğer davalı Dragos şirketi ise 01.02.2017 tarihinden itibaren anılan adreste bulunan akaryakıt satış istasyonunun kiracısı olduğunu, Dragos şirketi ile müvekkil arasında hiç bir şekilde alt işveren asıl işveren ilişkisi mevcut olmadığını ileri sürerek davanın reddini istemiştir.
Davalı Dragos Akaryakıt San. Tic. A.Ş. davaya cevap vermemiştir.
Feri müdahil Kurum vekili, davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile;
“1-Davanın davalı … yönünden pasif husumet yokluğundan reddine
2-Davanın davalı … yönünden kabulü ile;
– 15.06.2016-15.09.2016 tarihleri arasında 3 ay ,
– 15.06.2017-15.09.2017 tarihleri arasında 3 ay,
– 30.06.2018-14.12.2019 tarihleri arasında davacının aralıksız olarak ve asgari ücretle davalı …’nde çalıştığının tespitine” karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer’i müdahil kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Feri müdahil Kurum vekili, davacının iddiaları ve delilleri birbiri ile çeliştiğini, Kurum kayıtlarına göre davalı …’nin 2018 yılında tescil edildiğini, bu sebeple davacının bahsetmiş olduğu zaman aralıklarında davalı şirket bünyesinde çalışmasının mümkün olmadığını belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer’i müdahil kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Feri müdahil Kurum vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması talep edilmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
Davanın yasal dayanağı, 5510 sayılı Kanun’un 86/9 uncu maddesidir. Bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re’sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği, çalışma olgusunun da tanık dahil her türlü delille ispatlanabilmesi nedeniyle delil serbestliği bulunduğu göz önünde bulundurulmalıdır. Bu kapsamda, davalı işyerine ait işyeri sicil dosyası ve dönem bordroları davalı Kurumdan celbedilmeli, hizmet tespiti istenilen dönemde işyerinin kapsamda olup olmadığı araştırılmalı, bordro tanıkları dinlenilmeli, bordro tanıklarına ulaşılamadığı takdirde, komşu işyeri işveren ve çalışanlarının da beyanlarına başvurulmalıdır.
Diğer taraftan, bu tür sigortalı hizmetlerin saptanmasına ilişkin davalar, sonuç itibariyle sigorta primlerinin işverenden tahsiline de yol açacağından, işverenlik sıfatının şüpheye yer bırakmayacak şekilde belirlenmesi gerekir. “İşveren”, 5510 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinde; …sigortalıları çalıştıran… kişiler…” olarak tanımlanmış olup, hizmet tespitine yönelik davalarda, çalışma ilişkisinin nitelik ve süresinin belirlenmesi, bu yöndeki işyeri bilgi ve belgelerine ulaşılması, bir başka anlatımla, davanın sübutu, kanıtlama yükümlülüğü ve verilen kararın infazı açısından, husumetin kendisine yöneltilmesi zorunlu olan kişidir.
3. Değerlendirme
Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davalılardan … adına kayıtlı 1114884 siciline kayıtlı “lokanta işletmeciliği” işyerinin 27.04.2018’de 506 sayılı yasa kapsamına alındığı ve halen yasa kapsamında bulunduğu, talep konusu dönemde davacının hiç bildirimi bulunmadığı, davalı TTS Akaryakıt İnş. Nak. Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile Özenler Nakliyat İnş. Mal. Moz. Mer. Petrol Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti. arasında 05.04.2018 başlangıç tarihli lokanta işyerinin 1 yıllık kiraya verilmesine ilişkin sözleşme mevcut olduğu, ancak 2018 öncesine dair davacıyı hangi işverenin çalıştırdığı hususunun yeterince araştırılmadığı anlaşılmaktadır.
Hizmet akdinin oluşabilmesi için işyerinin varlığı öncelikli koşul olduğundan yapılacak iş; mülk sahibi Özenler Nakliyat İnş. Mal. Moz. Mer. Petrol Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti. ile 2018 yılından öncesine ait varsa kira sözleşmelerini tespit etmek, davacıya işyerinin tam adresi sorularak davalı işyerinin 2018 öncesinde faal ve kapsama alınabilecek nitelikte olup olmadığını, vergi kaydı, davalı işyerine ait elektrik, su abonelikleri, kira sözleşmesi ve Belediye, diğer denetim yapan birimlerden, Sağlık Kuruluşlarından, zabıta aracılığıyla araştırmak, davalı işyerinin faal olup olmadığını belirlemek, davacı garson olduğunu ileri sürdüğünden portör muayene kayıtlarını getirtmek, davacının tespitini istediği dönemdeki çalışmalarının başka bir işveren nezdinde geçtiğinin tespit edildiği takdirde, HMK’nın 124. maddesi gereğince dava dışı işverene husumetin yöneltilmesi için davacıya mehil vermek, işverenin davaya iştirakini sağlayarak, davaya dahil edilen işverenin gösterdiği delilleri toplamak, tespit edilen işverenin tescil bilgileri Kurumdan sormak, bordro tanıklarının beyanlarına başvurmak, dinlenen tanıklarının hizmet cetvellerini davalı kurumdan istemek, bordro tanıklarına ulaşılamadığı ya da beyanları ile yetinilmediği takdirde talep edilen dönemde çalışması bulunan komşu işyeri sahip veya çalışanları zabıta marifetiyle veya Kurum’dan sorulup belirlenerek çalışmanın davalı işverenlere ait hangi işyerinde hangi sürelerde geçtiğini açıkça ortaya koymak, tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonuca göre Mahkemece bir karar vermekten ibarettir.
Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve araştırmayla yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
29.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.