YARGITAY KARARI
DAİRE : 14. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2009/1389
KARAR NO : 2009/4143
KARAR TARİHİ : 01.04.2009

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

Davacı vekili tarafından, davalılar aleyhine 18.4.2005 gününde ve birleşen dosyalarda verilen dilekçeler ile rödövans sözleşmesinden kaynaklanan tazminat istenmesi üzerine yapılan muhakeme sonunda; davanın … Holding A.Ş. bakımından kısmen kabulüne, diğer davalılar bakımından reddine dair verilen 30.4.2008 günlü hükmün Yargıtayca, duruşmalı olarak incelenmesi davalılardan … Holding A.Ş. ve …tarafından, temyizen incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmekle, tayin olunan 31.3.2009 günü için yapılan tebligat üzerine temyiz eden davalılar … Holding ve …vekili Av. … ile davacı … vekili Av…. … ve karşı taraf davalı … vekili Av…., … Bankası vekili Av…. …, davalılar … ve … vekili Av. … …, … vekili, … ve … vekili Av…. geldiler. Açık duruşmaya başlandı. Süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra gelenlerin sözlü açıklamaları dinlendi. Duruşmanın bittiği bildirildi. İş karara bırakıldı. Bilahare dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:
K A R A R
Davacı, İR 3388 numaralı … sahası ruhsatının kendisine ait olduğunu, ilgili firmalardan işbirliği ve ortaklık tesisi ile, sahanın işletmeye açılması için teklif alındığını, alınan teklifler sonucu 30.6.1998 tarihinde … Holding A.Ş. ve …ile çerçeve anlaşması imzalandığını, bu anlaşmanın 18.08.1998 tarihinde Yüksek Planlama Kurulunca onaylanarak yürürlüğe girdiğini, sahadaki fizibilite çalışmalarının çerçeve anlaşmasının … tarihinden itibaren en geç 21 ay içinde tamamlanacağını, bundan sonra da en geç 3 ay içerisinde yatırım kararı alınacağını, bu şekilde çerçeve anlaşmasının onaylanmasından itibaren en geç 24 ay içerisinde yatırım kararı alınması gerektiğini, yatırım kararı alınmasını takiben çerçeve anlaşması gereğince bir ortaklar anlaşması hazırlanacağını, 18.08.1998 tarihinde onaylanan çerçeve anlaşmasında yıllık ruhsat kira bedeli uygulamasının ortaklar anlaşmasının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren başlayacağının hükme bağlandığını, ancak
her halükarda ticari üretim başlasın veya başlamasın anlaşmanın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 tam yıl sonra işletme dönemi yıllık ruhsat kira bedeli uygulamasının başlayacağını, bu bedelin 4 milyon … Doları veya ticari üretimin başlaması durumuna göre yıllık net satışlara göre belirlenecek bedelin hangisi yüksek ise o bedelin ödenmesi şeklinde kararlaştırıldığını, ortaklar anlaşmasının 23.09.1998 tarihinde imzalandığını, yıllık ruhsat kira bedeli uygulanmasının yatırım kararının alınmasından itibaren başlayacağını ve ticari üretimin başlayacağı tarihte sona ereceğini, bu döneme ilişkin yıllık ruhsat kira bedeli uygulamasının en fazla 4 takvim yılı süreceğini, ticari üretim başlasın veya başlamasın yatırım kararının alındığı tarihten 4 tam yıl sonra işletme dönemi yıllık ruhsat kira bedeli uygulamasının başlayacağını, işletme dönemi yıllık kira bedeli olarak 4 milyon … Doları veya yıllık net satışlardan navlun bedellerinin tenzil edilmesiyle bulunacak meblağın %6’dan hangisi yüksek ise o değerin esas alınacağını, şirketin içinde bulunan mali yıla ait yıllık ruhsat kira bedeli borcunun, o mali yılın son gününden itibaren 90 … içinde ödeneceğini, yönetim kurulunun 18.05.2000 tarihli ve 89/6 sayılı kararı ile fizibilite çalışmalarının çerçeve anlaşmasında öngörülen kapsam ve içerikte tamamlanabilmesi için Bayındır-… Holding ortaklığına 18.05.2000 tarihinden başlamak ve bir defaya mahsus olmak üzere 12 ay ek süre verilmesinin onaylandığını, ancak ek süreye rağmen fizibilite çalışmalarının süresinde tamamlanmadığını, bu duruma göre yıllık ruhsat kira bedeli uygulamasının Yüksek Planlama Kurulunca onaylı çerçeve anlaşmasına göre en geç 18.08.2004 tarihinde başlaması gerekirken, ortaklar anlaşmasının 13. ve kira sözleşmesinin 11. maddelerine göre 06.05.2000 tarihli yatırım kararı dikkate alındığında kira döneminin 06.05.2006 tarihine ötelenmesi sonucu, bu süreye ilişkin alınması gereken ruhsat kiraları kadar kurumun zararının oluştuğunu, süre uzatım kararı veren yöneticilerin söz konusu zarardan sorumlu olduklarını, yatırımcıların ise çerçeve ve ortaklar anlaşması gereği yapmakla yükümlü oldukları fizibilite çalışmalarını anlaşmalarda öngörülen 18.05.2000 tarihinde bitirememeleri sonucu temerrüde düştüklerini, çerçeve anlaşmasının 9.2.B maddesi uyarınca “ticari üretim başlasın veya başlamasın anlaşmanın yürürlüğe girdiği tarihten 6 tam yıl sonra işletme dönemi yıllık ruhsat kira bedeli uygulaması başlar” hükmü uyarınca çerçeve anlaşmasının onaylandığı 18.08.1998 tarihinden 6 yıl sonra 18.08.2004 tarihinde başlaması gerektiğini belirterek 2004 yılı için 136 günlük süreye karşılık gelen 1.490.410,96 … Doları kurum zararının KDV si ile birlikte 01.01.2005 tarihinden itibaren 6183 sayılı Yasada belirtilen oranlara göre hesaplanacak faizi ve faizin KDV si ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini istemiştir.
Davacı, Ankara 2.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2006/604 esas sayılı birleşen dava dosyasında aynı iddiaları tekrarlayarak 01.01.2005-31.12.2005 tarihleri arasındaki 365 günlük süreye tekabül eden 4 milyon … Doları kurum zararı ile, yine Ankara 3.Asliye Ticaret Mahkemesinin birleşen 2007/335 esas sayılı dava dosyasında 01.01.2006-06.05.2006 tarihleri arasında 125 günlük süreye tekabül eden 1.369.863.01 … Doları kurum zararının davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini istemiştir.
Davalılardan …ile …vekili, davanın öncelikle husumetten, olmadığı takdirde esastan reddini istemiştir.
Davalılardan … Holding A.Ş. ve … Enerji Ekipmanları Madencilik Sanayi A.Ş. vekili, davanın öncelikle husumetten, olmadığı takdirde esastan reddini istemiştir.
Davalılardan … Bankası Türk Anonim Ortaklığı ile Vakıf Sistem Pazarlama A.Ş. vekili, müvekkili şirketlerin davacı ile herhangi bir sözleşme ilişkisi bulunmadığını savunarak davanın husumetten reddini istemiştir.
Davalılar …, …, …, …, … ve A…. davanın reddini savunmuştur.
Mahkemece, asıl dava ile, birleşen davalarda … Holding A.Ş. ve …aleyhine açılan davaların kısmen kabulüne karar verilerek; asıl davada 1.095.890,41 … Dolarının, birleşen 2006/604 esas sayılı dava dosyasında 4 milyon … Dolarının, birleşen 2007/335 esas sayılı dava dosyasında 1.369.863.01 … Dolarının davalılar … Holding A.Ş. ve Bayındır Holding A.Ş.den müştereken ve müteselsilen tahsiline hükmolunmuş, fazlaya ilişkin istem reddedilmiştir.
Hüküm, davacılar vekili ile davalılar … Holding A.Ş. ve …vekilleri tarafından temyiz edilmiştir.
1-Gerek asıl davada, gerek birleştirilen davalardaki istem yıllık ruhsat kira bedelinin ödenmemiş olan kısımlarının tahsiline ilişkindir.
Uyuşmazlığın çözümünde öncelikle bu konudaki Bayındır Holding A.Ş.-… Holding A.Ş. ortaklığı ile davacı şirket arasında yapılan 30.06.1998 tarihli çerçeve anlaşmasının hükümleri ile yine davacı şirket, … Holding A.Ş., Bayındır Holding A.Ş., Bayındır İnşaat Turizm Tic. ve San. A.Ş. ve … Enerji Ekipmanları Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti. arasındaki 23.09.1998 tarihli ortaklar anlaşmasının bu husustaki hükümlerinin incelenmesi ve sözleşmelerin birbirini nasıl etkilediğinin incelenmesi gerekmektedir.
30.06.1998 tarihli çerçeve anlaşmasının işletme ruhsatının kiralanması başlıklı 9.1 maddesinde “şirket kurulduktan hemen sonra Eti Holding A.Ş. uhdesindeki işletme ruhsatını düzenlenecek bir kira sözleşmesi uyarınca proje ömrü boyunca ve işletme süresince şirkete kiralayacaktır” hükmünün ardından yıllık ruhsat kira bedeli başlıklı 9/2. maddenin (A) bendinde “yıllık ruhsat kira bedeli uygulaması ortaklar anlaşmasının yürürlüğe giriş tarihinden itibaren başlayacaktır” hükmüne yer verilmiştir. Aynı maddenin (B) bendinde işletme dönemi “ticari üretim başlasın veya başlamasın, anlaşmanın yürürlüğe girmesi tarihinden 6 tam yıl sonra işletme dönemi yıllık ruhsat kira bedeli uygulamasının başlayacağı” kabul edilmiş, (C) bendinde ise yıllık ruhsat kira bedelinin 4 milyon … Doları veya … düzen muhasebe sistemine uygun olarak hesaplanan yıllık net satışlarından navlun bedelinin tenzil edilmesi ile bulunacak meblağın %6’sından hangisi yüksek ise onun uygulanacağı kararlaştırılmıştır. Çerçeve sözleşmenin 11.3/VI maddesi “yatırıma başlamak üzere ortaklar anlaşmasının tümüyle yürürlüğe sokulmasıyla sözleşmenin kendiliğinden yürürlükten kalkacağı” ile ilgilidir. Görülüyor ki, çerçeve anlaşması taraflar arasında ortaklar anlaşmasının yapılmasına kadar hüküm ve sonuç meydana getirecek, başka bir anlatımla ortaklar anlaşması yapılmasına kadar geçen dönemde çerçeve anlaşmasının hükümleri uygulanacaktır. Kuşkusuz, çerçeve anlaşması anılan sözleşmenin değişiklik ve düzeltme başlıklı 11.6 maddesi hükmü uyarınca Yüksek Planlama Kurulu tarafından onaylanmak kaydıyla yürürlüğe girecek, eğer bu sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılması gerekiyorsa da tarafların tümünün ortak mutabakatıyla herhangi bir zamanda taraflarca imzalanan yazılı bir metne dayanılarak yapılabilecektir. Sözleşmenin bu hükmü gereğince, Yüksek Planlama Kurulunun onayı sadece çerçeve anlaşmasının yürürlüğe girmesi ile ilgilidir. Yoksa, taraflar sözleşmede veya ileride yapılacak sözleşmelerde çerçeve anlaşmasına aykırı bir değişiklik yapmayı uygun görürse bu değişiklik Yüksek Planlama Kurulunun onayı gerekmeden ve ancak tarafların tümünün ortak mutabakatı ile yazılı bir metne dayanılarak her zaman yapılabilir. Esasen, Türk Borçlar Hukuku sisteminde öngörülen sözleşme serbestisi kuralı da bunu gerektirir.
Yukarıda açıklanan sebeplerle, yanlar arasındaki uyuşmazlığın giderilmesinde 23.09.1998 tarihli ortaklar anlaşması hükümlerine bakmak, … sözleşmede tarafların işletme ruhsatının kiralanması hakkında neyi kararlaştırdıklarını incelemek, uyuşmazlığı da bunun sonucuna uygun olarak çözümlemek gerekmektedir.
Taraflar arasındaki 23.09.1998 günlü ortaklar anlaşmasının 13. maddesi “işletme ruhsatının kiralanması” ile ilgilidir. Ortaklar anlaşmasının 13.1
maddesinde “yıllık ruhsat kira bedeli uygulaması, işbirliği aşaması tamamlanarak yatırım kararının alındığı tarihten itibaren başlayacaktır” hükmü bulunmaktadır. Sözleşmenin işletme dönemi başlıklı 13.1.2.maddesinde ise “ticari üretimin başladığı veya ticari üretim başlasın ya da başlamasın yatırım kararının alındığı tarihten 4 tam yıl sonra işletme dönemi yıllık ruhsat kira bedeli uygulaması başlar” hükmüne yer verilmiştir. Görülüyor ki, taraflar yıllık ruhsat kira bedeline ilişkin çerçeve anlaşması hükümlerini bir yana bırakmış, ortaklar anlaşmasının 13. maddesinde yepyeni bir hükme yer vererek yıllık işletme dönemi ruhsat kira bedeli uygulamasının başlamasını, yatırım kararının alındığı tarihten itibaren 4 tam yıl sonrasına ötelemiştir. Yatırım kararının 06.05.2002 tarihinde alındığı hususunda taraflar arasında bir uyuşmazlık bulunmadığına ve taraflarca ortaklar anlaşmasının 13. maddesinde yıllık ruhsat kira bedelinin yatırım kararının alındığı 06.05.2002 tarihinden 4 tam yıl sonra başlayacağı kararlaştırıldığına göre; yıllık işletme dönemi ruhsat kirasının başlayacağı tarih mahkemenin ve bilirkişilerin saptadığının aksine 23.09.2004 tarihi değil, 06.05.2006 tarihidir. Bu saptamaya göre de, davacı şirketin davalılardan talep ettiği dönemlerde yıllık işletme kira bedeli alacağının bulunmadığı açıkça anlaşılmaktadır.
Mahkemece, tüm bu yönler bir yana bırakılarak ve hukuki olan konuda kısmen bilirkişi raporuna bağlı kalınarak istem yazılı bazı gerekçelerle hüküm altına alındığından karar temyiz eden davalılar yararına bozulmalıdır.
2-Yukarıdaki bozma nedenine göre, davacı şirketin temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesi gerekmemiştir.
SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda (1). bentte açıklanan nedenlerle temyiz eden davalılar yararına BOZULMASINA, (2). bent uyarınca davacı şirketin temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına, peşin harcın istek halinde yatırana geri verilmesine, 625.00 TL. Yargıtay duruşma vekalet ücretinin davacı şirketten alınarak temyiz eden davalılara verilmesine, 01.04.2009 tarihinde oybirliği ile karar verildi.