YARGITAY KARARI
DAİRE : 21. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2009/9721
KARAR NO : 2009/11243
KARAR TARİHİ : 16.07.2009
MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
Davacı, 25.6.1991-1997 tarihleri arası tarım …, 1.1.1997 tarihinden itibaren esnaf … hizmetlerinin tespitine karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir.
Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi … tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.
K A R A R
1-Dosyadaki yazılara toplanan delillere hükmün dayandığı kanuni gerektirici nedenlere göre davalı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,
2-Dava, davacının 25.06.1991-1997 tarihleri arasında tarım … sigortalısı ve 01.01.1997 tarihinden itibaren de esnaf … sigortalısı olduğunun tesbiti istemine ilişkindir.
Mahkemece istemin kısmen kabulü ile,davacının 25.06.1991-01.10.1997 tarihleri arasında tarım … sigortalısı ve 01.10.1997-31.10.2003 tarihleri arasında esnaf … sigortalısı olduğunun tesbitine karar verilmiştir.
Tarım … sigortalılığı yönünden;Davanın, yasal dayanağını oluşturan 2926 sayılı Yasa’da 506 sayılı Yasa’nın 79.maddesine koşut geçmiş tarım … hizmetlerinin tesbitine ilişkin bir düzenleme mevcut değildir. 2926 sayılı Yasa’nın 7. maddesi hükmüne göre, bu yasaya göre, sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde Kurum’a başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar. Anılan Yasa’nın 5. maddesi ile 7. madde de belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülüklerinin kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlayacağı hükmü getirilmiştir. 2926 sayılı Yasa’nın 2. ve 3. maddeleri kapsamında, kendi nam ve hesabına tarımsal faaliyette bulunanlardan yasanın uygulanma tarihinde 58 yaşını dolduran kadınlarla, 60 yaşını dolduran erkekler dışındakiler bakımından tarım … sigortalılığı zorunlu sigortalılık niteliğinde bulunmaktadır. Başka bir ifade ile sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçip kaçınmak mümkün değildir. Diğer yandan resen tescil başlığını taşıyan 9.maddeye göre bu yasa kapsamında sigortalı sayılanların sigortalılıklarının başladığı tarihten itibaren 3 ay içinde Kurum’a kayıt ve tescilini yaptırmayanların tescil işlemlerinin Kurum’ca re’sen yapılması gerekmektedir. 2926 sayılı Yasa’nın 36.maddesi kapsamında Kurum’un prim alacaklarını Bakanlar Kurulu Kararı ile ürün bedellerinden tevkifat suretiyle tahsil etmesi mümkündür. Bu bağlamda 2.madde kapsamına girenlerin belirtilen şekilde prim borçlarının ürün bedellerinden tevkifat suretiyle kesilerek …’a ödenmesi halinde kayıt ve tescil için kurum’a başvuru olmasa dahi bahse konu biçim de prim ödenmesi suretiyle kayıt ve tescil konusundaki iradelerini ortaya koydukları tartışmasızdır. …’un iş bu prim ödenmesine rağmen, sigortalıyı re’sen kayıt ve tescil etmemesi yasanın kendisine yüklediği re’sen tescil mükellefiyetine aykırılık teşkil etmektedir.
2926 sayılı Yasa’nın 10.maddesine göre, kayıt ve tescil işlemlerinde Valilik, Kaymakamlık, Özel İdare, Belediye, Muhtarlık ve Nüfus İdareleri kayıtları ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, kanunla kurulu meslek kuruluşlarının, tarım satış kooperatifler kanununa göre kurulan … ekicileri İstihsal Kooperatifleri ile Birliği, T.Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi ve tarım kesimine yönelik faaliyette bulunan milli bankaların kayıtlarının esas alınacağı bildirilmiştir. Bu kayıtların tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışmanın yasal karinesi olduğu ortadadır.
Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının Ziraat Odası kaydının ve Tarım Kredi Kooperatifine ortaklığının bulunmadığı, sattığı ürün bedellerinden ilk prim kesintisinin 15.07.1995 tarihinde yapıldığı, sonraki yıllarda; 1996 ve 1999 yılında ürün bedellerinden prim kesintisinin yapıldığı başkaca kesintinin yapılmadığı ziraat odası ve kooperatif kaydının olmadığı görülmektedir.
Mahkemece kesintinin bulunduğu, 01.08.1995-31.12.1996 tarihleri arasındaki dönem yönünden verilen tesbit kararı yerinde ise de prim kesintisinin bulunmadığı 1991,1992,1993,1994,1997 yılları yönünden 2926 sayılı Yasa’nın 10.maddesinde belirtilen kayıtlar bulunmadığı ve tarımsal faaliyet bu madde kapsamında kanıtlanmadığı halde bu yılların soyut tanık beyanı ve zabıta araştırmalarına dayalı olarak kabul edilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
Esnaf … sigortalılığı’na gelince;1.4.1972 tarihinde yürürlüğe giren 1479 sayılı Yasa’nın 24. maddesinde zorunlu … sigortalılığı için esnaf sicili veya kanunla kurulu meslek kuruluşu kaydı aranırken 20.4.1982 tarihinde yürürlüğe giren 2654 sayılı Yasa ile 1479 sayılı Yasa’nın 24. maddesi değiştirilecek zorunlu … sigortalılığı için gelir vergisi mükellefi olması şartı getirilmiş ancak gelir vergisinden muaf olanlar için meslek kuruluşuna kayıtlı olma yeterli görülmüş, 22.3.1985 tarihinde yürürlüğe giren 3165 sayılı Yasa ile 24. madde değiştirilerek zorunlu … sigortalılığı için vergi kaydı veya esnaf sicil kaydı veya oda kaydının bulunması yeterli görülmüş, 2.8.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4956 sayılı Yasa ile 24. madde değiştirilerek zorunlu … sigortalılığı için gelir vergisi mükellefi olma şartı getirilmiş ancak gelir vergisinden muaf olanlar için esnaf sicil kaydı ve oda kaydının bir arada bulunması yeterli görülmüştür.
Dosyadaki kayıt ve belgelerden davacının 01.10.1997-31.10.2003 tarihleri arasında vergi, 10.10.1997 tarihinden beri devam eden oda kaydının bulunduğu, 1479 sayılı Yasa’ya tabi zorunlu sigortalı olarak tescilinin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
1479 sayılı … kanununda 506 sayılı Yasa’nın 79/10.maddesine benzer şekilde geçmiş günlerin tesbitine yönelik yasal düzenleme mevcut değildir. Başka bir anlatımla … Kanunun da açık bir hüküm olmadığından geçmiş hizmetlerin tesbitine olanak yoktur.24.07.2003 tarihli 4956 sayılı Yasa’nın 47.maddesi ile 1479 sayılı Yasa’ya eklenen Geçici 18.maddede bu kanuna göre sigortalılık nitelikleri taşıdıkları halde 04.10.2000 tarihine kadar kayıt ve tescilini yaptırmamış olan sigortalıların hak ve mükellefiyetlerinin 04.10.2000 tarihinden itibaren başlayacağı, ancak bu kanuna göre zorunlu sigortalı olarak tescil edilmiş olan sigortalıların sigortalılıklarının bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde Kuruma yazılı olarak başvurmaları ve 20.04.1982-04.10.2000 tarihleri arasındaki vergi kayıtlarını belgelemek ve belgelenen bu sürelere ilişkin olan hesaplanacak prim borçlarının tamamını tebliğden itibaren bir yıl içinde ödemede bulundukları taktirde bu sürelerin sigortalılık süresi olarak değerlendirileceği bildirilmiştir.
Somut olayda davacının sigortalı olarak tescilinin bulunmadığı,dava açmadan önce Kuruma tescil başvurusunda bulunup bulunmadığının ise araştırılmadığı anlaşılmaktadır.
Yapılacak iş; davacının dava tarihinden önce esnaf … sigortalılığının tescili için Kuruma başvuruda bulunup bulunmadığını araştırmak,tescil başvurusu bulunduğunun anlaşılması halinde 619 sayılı KHK’nin Geçici 1.maddesi Anayasa Mahkemesinin 8.8.2001 tarihinde yürürlüğe giren kararı ile iptal edildiğinden ve benzer düzenlemeyi öngören 4956 sayılı Yasa ile değişik 1479 sayılı Yasa’nın geçici 18.madde hükmü ise Yasa’nın yayımı tarihi olan 2.8.2003 tarihinden itibaren yürürlüğe girdiğinden davacının tescil başvurusunda bulunduğu tarih dikkate alınarak bu tarihte yürürlükte bulunan yasa hükümlerini uygulayarak davacının 1479 sayılı Yasa’ya tabi sigortalılığı ile ilgili karar vermek;davacının tescil başvurusu bulunmadığının tesbiti halinde ise davacının uyuşmazlık konusu 01.10.1997-31.10.2003 tarihleri arasında vergi kaydı bulunmakta ise de 1479 sayılı Yasa’nın Ek. 18.maddesine göre bu dönemin sigortalı olarak kabul edilebilmesi süresi içinde müracaatta bulunma koşulu gerçekleşmediğinden davacının 04.10.2000 tarihinden önce sigortalı olarak kabul edilmesi mümkün olmadığından 27.10.2008 dava tarihi başvuru tarihi kabul edilerek davacının 04.10.2000 tarihinden itibaren vergi kaydının sona erdiği 31.10.2003 tarihine kadar esnaf … sigortalısı olduğunun tesbitine karar vermektir.HGK.’nun 03.11.2004 tarihli 2004/10-524 Esas, 2004/581 Karar nolu kararı da bu yöndedir.
Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O halde, davalı kurumun bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 16.07.2009 gününde oybirliğiyle karar verildi.