YARGITAY KARARI
DAİRE : 4. Hukuk Dairesi
ESAS NO : 2022/15003
KARAR NO : 2023/5407
KARAR TARİHİ : 13.04.2023
MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi
SAYISI : 2021/233 E., 2022/127 K.
HÜKÜM/KARAR : Davanın Kısmen Kabulüne
Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve temyiz incelemesinden geçen tazminat davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesince İlk Derece Mahkemesi tarafından verilen kararın bozılmasına karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkmesi kararı davacılar vekili, davalı …Ş vekili, davalılar … veYunus Bozkurt vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacılar vekili dava dilekçesinde; 19.10.2012 tarihinde davalıların sürücüsü, trafik sigortacısı ve ihtiyari mali mesuliyet sigortacıları olduğu araç ile müvekkillerinin desteği yayaya çarpması sonucunda desteğin vefat ettiğini belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik desteğin eşi ve çocukları için 3.000,00 TL destekten yoksun kalma tazminatının davalılardan tahsili ile desteğin eşi için 90.000,00 TL, çocuklar için 80.000,00’er TL manevi tazminatın davalı Demirtaş Hazır Beton İnş. Taah. Petrol Ür. San. ve Tic. A.Ş., … ve aracın ihtiyari mali sorumluluk sigortacısı olan Ak Sigorta A.Ş’den tahsilini talep etmiş, ıslah ile maddi tazminat talebini 105.227,81 TL’ye yükseltmiştir.
II. CEVAP
Davalılar … ve … vekili cevap dilekçesinde; kazanın tamamen aracın teknik aksamından kaynaklanmış olup yolun bozuk olmasının kazayı meydana getirdiğini, şoförün kusuru olmadığını, araç işletenin de bir kusurunun bulunmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Davalı …Ş (eski unvanı Yapı Kredi Sigorta A.Ş. ) vekili cevap dilekçesinde; kasko sigorta poliçesinin ve ona bağlı ihtiyari mali mesuliyet sigortasının müvekkili tarafından yapıldığını ihtiyari mali mesuliyet poliçesindeki limitlerinin, zorunlu mali sorumluluk sigorta poliçesindeki limitlerini aşan kısım için devreye gireceğini, bu nedenle öncelikle aracın zorunlu mali sorumluluk sigorta poliçesinden karşılanması, artan bir zarar varsa kendilerinden talep edilebileceğini sorumluluklarının poliçe limitiyle sınırlı olduğunu, sürücünün kusurunun ve zararın kanıtlanması gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Davalı …vekili cevap dilekçesinde; kazaya karışan aracın zorunlu mali sorumluluk sigortacısı olduğunu, davacılar tarafından yapılan tazminat başvurusu üzerine hasar dosyasının açıldığını, inceleme yapıldığını, aktüer raporuna göre destekten yoksunluk tazminatı hesaplandığını, buna göre eş … için 163.691,64 TL, çocuk … için 22.245,23 TL, çocuk … için 8.983,51 TL olmak üzere toplam 204.920,38 TL destekten yoksunluk tazminatının davacılara 08.01.2013 tarihinde ödendiğini, bu nedenle müvekkilinin bir sorumluluğunun kalmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Davalı … vekili cevap dilekçesinde; kazaya karışan aracın excess ihtiyari mali mesuliyet sigorta poliçesinin müvekkili tarafından düzenlendiğini, bu poliçenin, trafik sigorta poliçesi ve kasko sigortasına bağlı ihtiyari mali mesuliyet poliçesiyle karşılanamayan bir zararın olması halinde devreye girdiğini, tüm poliçelerdeki teminatlar yeterli olmadığı takdirde sorumlu olacağını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 23.12.2015 tarihli ve 2013/265 Esas, 2015/1098 Karar sayılı kararıyla; maddi tazminat talebi yönünden davalı …Ş. hakkındaki maddi tazminat talebinin reddine, 20.079,62 TL maddi tazminatın, davalı …Ş.’yönünden 08.01.2013 tarihinden, davalılar Demirtaş Hazır Beton İnşaat Taahhüt Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ile … yönünden 19.10.2012 tarihinden itibaren işleyecek yasal temerrüt faizi ile birlikte bu üç davalıdan müştereken ve müteselsilen tahsili ile payları oranında davacılara verilmesine, bakiye 85.148,19 TL maddi tazminatın, davalı Yapı Kredi Sigorta A.Ş. yönünden dava tarihinden itibaren, davalılar Demirtaş Hazır Beton İnşaat Taahhüt Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ile … yönünden 19.10.2012 tarihinden itibaren işleyecek yasal temerrüt faizi ile birlikte bu üç davalıdan müştereken ve müteselsilen tahsili ile payları oranında davacılara verilmesine, manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile, davacı eş … için 80.000,00 TL, davacı … için 70.000,00 TL ve davacı … için 70.000,00 TL olmak üzere toplam 220.000,00 TL manevi tazminatın, davalı …Ş. yönünden dava tarihinden itibaren, davalılar Demirtaş Hazır Beton İnşaat Taahhüt Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ile … yönünden 19.10.2012 tarihinden itibaren işleyecek yasal temerrüt faizi ile birlikte bu üç davalıdan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacılara verilmesine, manevi tazminata ilişkin fazla talebin reddine karar verilmiştir.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
İlk Derece Mahkemesinin 23.12.2015 tarihli ve 2013/265 Esas, 2015/1098 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davacılar vekili, davalı Demirtaş Hazır Beton İnş. Taah. Petrol Ür. San. ve Tic. A.Ş., … vekili, davalı … Genel Sigorta A.Ş. vekili, davalı …Ş. vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
Yargıtay (Kapatılan) 17.Hukuk Dairesi’nin 06.02.2020 tarih ve 2019/3279 Esas, 2020/839 Karar sayılı ilamında; “…1-Dosya içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre davalı … Genel Sigorta A.Ş vekilinin tüm temyiz itirazları ile davacılar vekili, davalılar Demirtaş Hazır Beton İnş. Taah. Petrol Ür. San. ve Tic. A.Ş., … vekili, davalı …Ş. vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.
2-Dava, trafik kazasından kaynaklanan destekten yoksun kalma nedeniyle maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 91/1. maddesinde, “İşletenlerin, bu kanunun 85/1. maddesine göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur.”; 85/1 maddesinde, “Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün ünvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.”; 85/son maddesinde ise, “İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.” hükümlerine yer verilmiş, Karayolları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının A-1. maddesinde de, “Sigortacı bu poliçede tanımlanan motorlu aracın işletilmesi sırasında bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebebiyet vermesinden dolayı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’na göre işletene düşen hukuki sorumluluğu, zorunlu sigorta limitlerine kadar temin eder.” şeklinde ifade edilmiştir.
Motorlu Kara Taşıt Araçları İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının 1. maddesine göre ise, sigortacı, zorunlu mali sorumluluk sigortası poliçe limitinin dışında (üstünde) kalan miktardan başlayıp, ihtiyari mali sorumluluk sigortası teminat limitine kadar sorumludur.
Bahse konu düzenlemelerden de anlaşılacağı üzere, yasa koyucu trafik sigortacısı ve ihtiyari mali sorumluluk sigortacısı bakımından müştereken ve müteselsilen bir sorumluluk öngörmemiş, sıralı bir sorumluluk düzenlemiştir.
Somut olayda, davalı Yapı Kredi Sigorta A.Ş kazaya neden olan aracın Kasko Sigorta Poliçesi ile verilen ihtiyari Mali Sorumluluk sigortacısı olduğu, davalı …Ş ise kazaya neden olan aracın Excess İhtiyari Mali Sorumluluk sigortacısı olup, olay tarihi itibariyle bu davalıların, … limitini aşan kısımdan (ve temin ettiği İMSS poliçe limiti dahilinde sınırlı olarak) birlikte sorumlu olacakları açıktır. Yukarıda izah edilen sıralı sorumluluk esasına göre, davalı zorunlu mali sorumluluk sigortası ve ihtiyari mali mesuliyet sigortaları arasında olup, ihtiyari mali mesuliyet sigortalarının kendi aralarında sıralı sorumlulukları olmadığı anlaşılmaktadır. Buna göre, davalı … Genel Sigorta A.Ş(…) limitini aşan kısımdan, kazaya karışan aracın ihtiyari mali sorumluluk sigortacıları olan davalı Yapı Kredi Sigorta A.Ş ile davalı …Ş’nin birlikte sorumlu tutulması gerekirken, davalı …Ş yönünden yanılgılı değerlendirme ile davanın reddine karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
3-Dairemizin yerleşmiş içtihatlarına göre; çocuklar için destekten yoksun kalacakları sürenin belirlenmesinde, yaşları, okuldaki eğitim durumları, içinde yaşadıkları sosyal ve ekonomik koşullar değerlendirilerek ayrı ayrı belirlenmesi, yüksek öğrenim yapacaklar ise, öğrenimlerinin sona erdiği tarih, yapmamakta ise yerleşik ve kabul gören uygulamaya göre, erkek çocukları için 18 yaşın, kız çocukları için 22 yaşın desteğin sona ereceği yaş olarak kabulü gerekmektedir.
Somut olayda; davacılardan Harun ve Ali için 20 yaşın sonuna kadar hesaplama yapılmış ise de, dosya kapsamından davacıların öğrenim durumları anlaşılamamaktadır. Buna göre, mahkemece davacıların öğrenim durumları araştırılarak, bulundukları sosyal çevre, yaşadıkları yöre diğer etki durumları üzerinde durulup ve yukarıda açıklanan ilkeler ışığında davacıların öğrenci olduklarının tespiti halinde öğrenim süresi 25 yaşına kadar devam edeceği(davalılar Demirtaş Hazır Beton İnş. Taah. Petrol Ür. San. ve Tic. A.Ş., … vekili tarafından temyiz konusu edildiği için kazanılmış hakları gözetilerek 20 yaşa kadar hesaplama yapılacağı), öğrenci olmadıklarının belirlenmesi halinde ise davacıların 18 yaşa kadar hesaplama yapılarak destek zararlarının belirlenmesi gerekirken eksik inceleme ile hüküm kurulması doğru görülmemiştir.
4-Borçlar Kanunu’nun 47. maddesi hükmüne göre hakimin özel halleri göz önünde tutarak manevi zarar adı ile hak sahibine verilmesine karar vereceği bir para tutarı adalete uygun olmalıdır. Hükmedilecek bu para, zarara uğrayanda manevi huzuru doğurmayı gerçekleştirecek tazminata benzer bir fonksiyonu olan özgün bir nitelik taşır. Bir ceza olmadığı gibi, mamelek hukukuna ilişkin zararın karşılanmasını da amaç edinmemiştir. O halde, bu tazminatın sınırı onun amacına göre belirlenmelidir. Takdir edilecek miktar, mevcut halde elde edilmek istenilen tatmin duygusunun etkisine ulaşmak için gerekli olan kadar olmalıdır. 22.06.1976 günlü ve 7/7 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı’nın gerekçesinde takdir olunacak manevi tazminatın tutarını etkileyecek özel hal ve şartlar da açıkça gösterilmiştir. Bunlar her olaya göre değişebileceğinden hakim bu konuda takdir hakkını kullanırken ona etkili olan nedenleri de karar yerinde objektif ölçülere göre isabetli bir biçimde göstermelidir.
Hakimin bu takdir hakkını kullanırken, ülkenin ekonomik koşulları, tarafların sosyal ve ekonomik durumları, paranın satın alma gücü, tarafların kusur durumu, olayın ağırlığı, olay tarihi gibi özellikleri göz önünde tutması ve buna göre manevi tazminat takdir edilmesi gerektiği açıkça ortadadır. (HGK 23/06/2004, 13/291-370)
Yukarıda belirtilen hususlar dikkate alındığında, davacılara takdir olunan manevi tazminatın fazla olduğu görülmüş ve hakkaniyete uygun bir manevi tazminata hükmedilmek üzere kararın bozulması gerekmiştir.
SONUÇ: Yukarıda (1) nolu bentte açıklanan nedenlerle, davalı … Genel Sigorta A.Ş vekilini tüm temyiz itirazları ile davacılar vekili, davalılar Demirtaş Hazır Beton İnş. Taah. Petrol Ür. San. ve Tic. A.Ş., … vekili, davalı …Ş. vekilinin sair temyiz itirazlarının REDDİNE; (2) nolu bentte açıklanan nedenlerle, davacılar vekilinin temyiz itirazının, (3) nolu bentte açıklanan nedenlerle davalılar Demirtaş Hazır Beton İnş. Taah. Petrol Ür. San. ve Tic. A.Ş., … vekilinin temyiz itirazının, (4) nolu bentte açıklanan nedenlerle davalılar Demirtaş Hazır Beton İnş. Taah. Petrol Ür. San. ve Tic. A.Ş., … vekili ile davalı …Ş vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA” karar verilmiştir.
B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile “…davacı …’nin halen öğrenci olduğu, Harun yönünden ise, mezuniyet tarihi dikkate alınarak rüşt yaşının ikmaline göre değerlendirme yapıldığı; buna göre davacı … ile Ali yönünden kök rapordaki tespitlerin cari olduğu; esasen bu yönde usulü müktesep hak oluştuğu, davacı …’un rüşt yaşının ikmaline kadar olan devrede 4.001,28 TL destekten yoksun kalma zararı olduğu; ancak zorunlu trafik sigortacısının ödemesinin bu tutarın üzerinde olmasına göre, karşılanmamış destekten yoksun kalma zararı bulunmadığı, davalı …Ş.’nin kalan teminat limiti olan 20.079,62 TL’den diğer davalı Yapı Kredi Sigorta A.Ş. ve Ak Sigorta A.Ş.’nin ise, bakiye 83.189,86 TL’den temerrüt tarihlerinden itibaren sorumlu olduğu, bozma kararı ve tevdi edilen görev kapsamına göre yapılan inceleme sonucu hesaplamaya dayalı kanaatlerini rapor tanzim edilmiş olduğu” gerekçesiyle, maddi tazminat talebi yönünden 20.079,62 TL maddi tazminatın, davalı …Ş. yönünden 08.01.2013 tarihinden, davalılar Demirtaş Hazır Beton İnşaat Taahhüt Petrol ile … yönünden 19.10.2012 tarihinden itibaren işleyecek yasal temerrüt faizi ile birlikte bu üç davalıdan müştereken ve müteselsilen tahsili ile payları oranında davacılara verilmesine, bakiye 83.189,86 TL maddi tazminatın, davalı Yapı kredi sigorta A.Ş. ve Ak Sigorta A.Ş yönünden dava tarihinden itibaren, davalılar Demirtaş Hazır Beton İnşaat Taahhüt Petrol ile … yönünden 19.10.2012 tarihinden itibaren işleyecek yasal temerrüt faizi ile birlikte müştereken ve müteselsilen tahsili ile payları oranında davacılara verilmesine, manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile davacı eş … için 70.000,00 TL, davacı … için 60.000,00 TL ve davacı … için 60.000,00 TL olmak üzere toplam 190.000,00 TL manevi tazminatın, davalı …Ş. yönünden dava tarihinden itibaren, davalılar Demirtaş Hazır Beton İnş. Taah. Petrol Ür. San. ve Tic. A.Ş, ile … yönünden 19.10.2012 tarihinden itibaren işleyecek yasal temerrüt faizi ile birlikte bu üç davalıdan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacılara verilmesine karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili, davalılar Demirtaş Hazır Beton İnş. Taah. Petrol Ür. San. ve Tic. A.Ş., … vekili, davalı …Ş. vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davacılar vekili temyiz dilekçesinde; manevi tazminatın düşük belirlendiğini,destekten yoksun kalma tazminatı hesaplamasında davacı … için 20 yaşına kadar hesap yapılması gerektiğini, destekten yoksun kalma tazminatının davacı … açısından 18 yaşı baz alınarak hesaplama yapılması halinde diğer davacıların paylarının artacağı ve tazminat miktarınında diğer davacılar lehine artması gerektiğini belirterek İlk Derece Mahkemesinin kararının bozulmasını talep etmiştir.
Davalılar Demirtaş Hazır Beton İnş. Taah. Petrol Ür. San. ve Tic. A.Ş., … vekili temyiz dilekçesinde; manevi tazminatın yüksek olarak belirlendiğini, red vekalet ücretlerinin hatalı olarak hesap edildiğini, davacılara SGK tarafından gelir bağlanıp bağlanmadığının araştırılması gerektiğini, hükme esas alınan bilirkişi raporunda hesaplanan destekten yoksun kalma tazminatının hatalı olduğunu, desteğin gelirinin hatalı olarak hesap edildiğini belirterek İlk Derece Mahkemesinin kararının bozulmasını talep etmiştir.
Davalı …Ş. vekili temyiz dilekçesinde; maddi tazminattan sorumlu olmadıklarını, manevi tazminatın ise ilk olarak ihtiyari mali mesuliyet sigortasından limiti kadar karşılanıp, geriye kalan bakiye kısım yönünden kendilerinin sorumlu olacaklarını, manevi tazminatın yüksek olarak belirlendiğini, davalı … yönünden maddi tazminata ilişkin olarak sorumlu tutulduğu 83.189,86 TL üzerinden vekalet ücretine karar verilmesi gerekirken, davalı … sorumlu bulunmadığı maddi tazminatın tamamına ilişkin vekalet ücretine hükmedilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, davalı … Sigortanın sorumlu olduğu miktara ilişkin olarak yargılama giderlerine karar verilmesi gerekirken yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulmasının hatalı olduğunu belirterek İlk Derece Mahkemesinin kararının bozulmasını talep etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davalıların sürücüsü, işleteni, zorunlu trafik sigortacısı, ihtiyari mali mesuliyet sigortacılarının olduğu aracın karıştığı trafik kazası sonucu ölüm nedeniyle ölenin desteğinden yoksun kalanların açtığı destekten yoksun kalma tazminatı ile manevi tazminat talebine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun geçici 3 üncü maddesinin atfıyla 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 26.09.2004 tarihli ve 5236 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten önceki 428 ilâ 439 uncu maddeleri,6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 53 ve 56 ncı maddeleri, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 85, 89, 90, 91 inci maddeleri, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları.
3. Değerlendirme
Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun geçici 3 üncü maddesinin atfıyla 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 26.09.2004 tarihli ve 5236 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten önceki 428 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı anlaşıldığından temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davacılar vekili, davalılar Demirtaş Hazır Beton İnş. Taah. Petrol Ür. San. ve Tic. A.Ş., … vekili, davalı …Ş. vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,
Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz eden davacılar ve davalılardan … ve … ve Demirtaş Hazır Beton İnş. Taah. Petrol Ür. San. ve Tic. AŞ’ye yükletilmesine,
Dosyanın mahkemesine gönderilmesine,13.04.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.